સ મે કપિશ્રેષ્ઠ સલક્ષ્મણં પ્રિયં સયૂથપં ક્ષિપ્રમિહોપપાદય। ચિરાય રામં પ્રતિ શોકકર્શિતાં કુરુષ્વ માં વાનરવીર હર્ષિતામ્
એથી, હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તું લક્ષ્મણ અને યુથપતિઓ સાથે મારા પ્રિય રામને જલદી અહીં લાવી દેજે. હું રામ માટે લાંબા સમયથી દુઃખમાં છું—હે વાનરવીર, મને ખુશીથી ભરપૂર કરી દેજે.
thumb|અષ્ટાત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે અષ્ટાત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો અડત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ સ કપિશાર્દૂલસ્તેન વાક્યેન તોષિતઃ। સીતામુવાચ તચ્છ્રુત્વા વાક્યં વાક્યવિશારદઃ
પછી એ વાનરશ્રેષ્ઠ, એ વચનોથી પ્રસન્ન થઈ, સીતા દ્વારા કહેવામાં આવેલું સાંભળી, વાક્યકુશળતાથી સીતા સાથે બોલ્યા.
યુક્તરૂપં ત્વયા દેવિ ભાષિતં શુભદર્શને। સદૃશં સ્ત્રીસ્વભાવસ્ય સાધ્વીનાં વિનયસ્ય ચ
હે શુભમુખી દેવી, તમે જે કહ્યું એ યોગ્ય છે; એ સ્ત્રીસ્વભાવ, સતીપણું અને લાજશરમને યોગ્ય છે.
સ્ત્રીત્વાન્ન ત્વં સમર્થાસિ સાગરં વ્યતિવર્તિતુમ્। મામધિષ્ઠાય વિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્
સ્ત્રી હોવાને કારણે, તું મારા પર આધાર રાખીને, વિશાળ અને સો યોજન લાંબા દરિયાને પાર કરી શકતી નથી.
દ્વિતીયં કારણં યચ્ચ બ્રવીષિ વિનયાન્વિતે। રામાદન્યસ્ય નાર્હામિ સંસર્ગમિતિ જાનકિ
બીજું કારણ, હે વિનયવંતી જાનકી, જે તમે કહ્યું કે રામ સિવાય બીજાના સ્પર્શને યોગ્ય નથી—
એતત્ તે દેવિ સદૃશં પત્ન્યાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ। કા હ્યન્યા ત્વામૃતે દેવિ બ્રૂયાદ્ વચનમીદૃશમ્
હે દેવી, એ વાત તમને, એ મહાન આત્માના પત્નીને યોગ્ય છે; તમે સિવાય બીજું કોણ આવું બોલી શકે?
શ્રોષ્યતે ચૈવ કાકુત્સ્થઃ સર્વં નિરવશેષતઃ। ચેષ્ટિતં યત્ ત્વયા દેવિ ભાષિતં ચ મમાગ્રતઃ
કાકુત્સ્થ રામ બધું સંપૂર્ણ રીતે સાંભળશે—તમે જે કર્યું અને મારા સામે જે કહ્યું એ બધું.
કારણૈર્બહુભિર્દેવિ રામપ્રિયચિકીર્ષયા। સ્નેહપ્રસ્કન્નમનસા મયૈતત્ સમુદીરિતમ્
હે દેવી, ઘણા કારણોસર, રામને પ્રસન્ન કરવા અને પ્રેમથી ભરેલા મનથી, મેં આ બધું કહ્યું છે.
લઙ્કાયા દુષ્પ્રવેશત્વાદ્ દુસ્તરત્વાન્મહોદધેઃ। સામર્થ્યાદાત્મનશ્ચૈવ મયૈતત્ સમુદીરિતમ્
લંકામાં પ્રવેશવું મુશ્કેલ છે, મહાસાગર પાર કરવો અઘરો છે, અને મારી શક્તિને કારણે પણ મેં આ વાત કહી છે.
ઇચ્છામિ ત્વાં સમાનેતુમદ્યૈવ રઘુનન્દિના। ગુરુસ્નેહેન ભક્ત્યા ચ નાન્યથા તદુદાહૃતમ્
હું આજે જ તને રઘુવંશી રામ સાથે મળાવું એવી ઈચ્છા રાખું છું, ગુરુ પ્રેમ અને ભક્તિથી; બીજું કંઈ અર્થથી એ વાત નહોતી.
યદિ નોત્સહસે યાતું મયા સાર્ધમનિન્દિતે। અભિજ્ઞાનં પ્રયચ્છ ત્વં જાનીયાદ્ રાઘવો હિ યત્
જો તું મારા સાથે જવા સક્ષમ ન હોય, હે નિર્દોષે, તો કોઈ ઓળખાણ આપજે, જેથી રાઘવ ઓળખી શકે.
એવમુક્તા હનુમતા સીતા સુરસુતોપમા। ઉવાચ વચનં મન્દં બાષ્પપ્રગ્રથિતાક્ષરમ્
હનુમાન દ્વારા આવું સાંભળીને, દેવકન્યાજીવી સીતા ધીમે ધીમે, આંસુઓથી અવરાયેલાં શબ્દોમાં બોલી.
ઇદં શ્રેષ્ઠમભિજ્ઞાનં બ્રૂયાસ્ત્વં તુ મમ પ્રિયમ્। શૈલસ્ય ચિત્રકૂટસ્ય પાદે પૂર્વોત્તરે પદે
આ મારી ઓળખાણ છે; તું મારા પ્રિયને કહીજે—ચિત્રકૂટ પર્વતના પૂર્વોત્તર પાદે...
તાપસાશ્રમવાસિન્યાઃ પ્રાજ્યમૂલફલોદકે। તસ્મિન્ સિદ્ધાશ્રિતે દેશે મન્દાકિન્યવિદૂરતઃ
ત્યાં તપસ્વીઓ વસે છે, આસપાસ મૂળ, ફળ અને પાણી ભરપૂર છે, મન્દાકિની નદી નજીક છે અને સિદ્ધ લોકો એ પ્રદેશમાં રહે છે.
તસ્યોપવનખણ્ડેષુ નાનાપુષ્પસુગન્ધિષુ। વિહૃત્ય સલિલે ક્લિન્નો મમાઙ્કે સમુપાવિશઃ
એ સ્થળના બગીચાઓમાં, વિવિધ ફૂલોની સુગંધથી મહેકતા, પાણીમાં રમ્યા પછી ભીંજાઈને, તું મારી ગોદમાં આવી બેઠી હતી.
તતો માંસસમાયુક્તો વાયસઃ પર્યતુણ્ડયત્। તમહં લોષ્ટમુદ્યમ્ય વારયામિ સ્મ વાયસમ્
પછી એક કાગડો, માંસ લઈને, મને ચાંચ મારી; ત્યારે હું માટીનો ડેલો ઉંચકી કાગડાને ભગાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
દારયન્ સ ચ માં કાકસ્તત્રૈવ પરિલીયતે। ન ચાપ્યુપારમન્માંસાદ્ ભક્ષાર્થી બલિભોજનઃ
એ કાગડો મને ફાડી રહ્યો હતો અને ત્યાં જ છુપાઈ ગયો; પણ એ ખાવાની લાલચમાં માંસ છોડતો નહોતો.
ઉત્કર્ષન્ત્યાં ચ રશનાં ક્રુદ્ધાયાં મયિ પક્ષિણે। સ્રંસમાને ચ વસને તતો દૃષ્ટા ત્વયા હ્યહમ્
પક્ષી પર ગુસ્સે થઈને હું કમરપટ્ટો ખેંચતી હતી અને વસ્ત્ર સરકી રહ્યું હતું, ત્યારે તું મને જોઈ હતી.
ત્વયા વિહસિતા ચાહં ક્રુદ્ધા સંલજ્જિતા તદા। ભક્ષ્યગૃદ્ધેન કાકેન દારિતા ત્વામુપાગતા
તારે મને હસીને જોયું, ત્યારે હું ગુસ્સે અને શરમાઈ ગઈ હતી; ખાવાની લાલચમાં આવેલા કાગડાએ મને ઘાયલ કરી, ત્યારે હું તારી પાસે આવી.
તતઃ શ્રાન્તાહમુત્સઙ્ગમાસીનસ્ય તવાવિશમ્। ક્રુધ્યન્તીવ પ્રહૃષ્ટેન ત્વયાહં પરિસાન્ત્વિતા
પછી હું થાકીને, તારી ગોદમાં આવી બેઠી; ગુસ્સામાં હોવા છતાં, તારી ખુશીથી મને શાંતિ મળી.
બાષ્પપૂર્ણમુખી મન્દં ચક્ષુષી પરિમાર્જતી। લક્ષિતાહં ત્વયા નાથ વાયસેન પ્રકોપિતા
મારું મુખ આંસુથી ભરેલું હતું, ધીમે ધીમે આંખો પુંછતી હતી; ત્યારે, પ્રભુ, તું મને કાગડાથી પીડાયેલી જોઈ હતી.
પરિશ્રમાચ્ચ સુપ્તા હે રાઘવાઙ્કેઽસ્મ્યહં ચિરમ્। પર્યાયેણ પ્રસુપ્તશ્ચ મમાઙ્કે ભરતાગ્રજઃ
થાકથી, હું રાઘવની ગોદમાં લાંબો સમય સુઈ રહી; અને પછી, બરતના મોટા ભાઈ પણ મારી ગોદમાં સૂઈ ગયા.
સ તત્ર પુનરેવાથ વાયસઃ સમુપાગમત્। તતઃ સુપ્તપ્રબુદ્ધાં માં રાઘવાઙ્કાત્ સમુત્થિતામ્। વાયસઃ સહસાગમ્ય વિદદાર સ્તનાન્તરે
પછી ફરી એ કાગડો આવ્યો; હું રાઘવની ગોદમાંથી ઊઠી અને જાગી, ત્યારે એ કાગડો અચાનક આવ્યો અને મારા સ્તન વચ્ચે ઘા કર્યો.
પુનઃ પુનરથોત્પત્ય વિદદાર સ માં ભૃશમ્। તતઃ સમુત્થિતો રામો મુક્તૈઃ શોણિતબિન્દુભિઃ
પછી એ કાગડો વારંવાર ઉડીને મને વધારે ઘાયલ કરતો રહ્યો; ત્યારબાદ રામ ઊઠ્યા અને મારા શરીર પરથી વહેતા લોહીના ટીપાં જોયા.
સ માં દૃષ્ટ્વા મહાબાહુર્વિતુન્નાં સ્તનયોસ્તદા। આશીવિષ ઇવ ક્રુદ્ધઃ શ્વસન્ વાક્યમભાષત
પછી, રામે મને સ્તન પર ઘાયલ જોઈ, તો એ મહાબલી ગુસ્સાથી સાપ જેવો ફફડતા, બોલ્યા.
કેન તે નાગનાસોરુ વિક્ષતં વૈ સ્તનાન્તરમ્। કઃ ક્રીડતિ સરોષેણ પઞ્ચવક્ત્રેણ ભોગિના
હે નાગની જેવી નાકવાળી, તારા સ્તન વચ્ચે કોને ઘા કર્યો? કોણ ગુસ્સામાં પાંચમુખી સાપ સાથે રમવાની હિંમત કરે છે?
વીક્ષમાણસ્તતસ્તં વૈ વાયસં સમવૈક્ષત। નખૈઃ સરુધિરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મામેવાભિમુખં સ્થિતમ્
પછી રામે ચારે બાજુ જોયું અને એ કાગડો, તીખા અને લોહીથી લથબથ નખો સાથે, મારી સામે ઊભો છે એ જોઈ લીધો.
પુત્રઃ કિલ સ શક્રસ્ય વાયસઃ પતતાં વરઃ। ધરાન્તરં ગતઃ શીઘ્રં પવનસ્ય ગતૌ સમઃ
એ કાગડો તો ઇન્દ્રનો પુત્ર કહેવાય છે, પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને પવન જેટલી ઝડપથી ધરતી પર ફરતો હતો.
તતસ્તસ્મિન્ મહાબાહુઃ કોપસંવર્તિતેક્ષણઃ। વાયસે કૃતવાન્ ક્રૂરાં મતિં મતિમતાં વરઃ
પછી એ મહાબલી, ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, કાગડાને દંડ આપવાનો કડક નિશ્ચય કર્યો.