હરિઃ પર્વતસંકાશસ્તામ્રવક્ત્રો મહાબલઃ। વજ્રદંષ્ટ્રનખો ભીમો વૈદેહીમિદમબ્રવીત્
પર્વત જેવો, તાંબાના રંગના મુખવાળો, મહાબળવાન, વજ્ર જેવા દાંત અને નખ ધરાવતો ભયાનક વાનર, વૈદેહી ને આ રીતે બોલ્યો.
સપર્વતવનોદ્દેશાં સાટ્ટપ્રાકારતોરણામ્। લઙ્કામિમાં સનાથાં વા નયિતું શક્તિરસ્તિ મે
પર્વતો, વનો અને મજબૂત કિલ્લા-ફાટકોથી યુક્ત અને રક્ષકોવાળી આ આખી લંકાને પણ હું જ્યાં ઇચ્છું ત્યાં લઈ જવાની શક્તિ ધરાવું છું.
તદવસ્થાપ્યતાં બુદ્ધિરલં દેવિ વિકાઙ્ક્ષયા। વિશોકં કુરુ વૈદેહિ રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્
હે દેવી, તારો મન સ્થિર રાખ; વ્યર્થ આશા રાખી દુઃખી ન થા. હે વૈદેહી, રાઘવ અને લક્ષ્મણને પણ નિર્દુઃખ રાખ.
તં દૃષ્ટ્વાચલસંકાશમુવાચ જનકાત્મજા। પદ્મપત્રવિશાલાક્ષી મારુતસ્યૌરસં સુતમ્
પર્વત જેવો તેને જોઈને, કમળપાંખ જેવાં વિશાળ નેત્રવાળી જનકનંદિની એ પવનપુત્રને કહ્યું.
તવ સત્ત્વં બલં ચૈવ વિજાનામિ મહાકપે। વાયોરિવ ગતિશ્ચાપિ તેજશ્ચાગ્નેરિવાદ્ભુતમ્
હે મહાવાનર, તારી હિંમત અને બળ હું જાણું છું; તારી ગતિ પવન જેવી છે અને તેજ અગ્નિ જેવું અદ્ભુત છે.
પ્રાકૃતોઽન્યઃ કથં ચેમાં ભૂમિમાગન્તુમર્હતિ। ઉદધેરપ્રમેયસ્ય પારં વાનરયૂથપ
હે વાનરપતિ, સામાન્ય જીવ તો આ ભૂમિ પર આવી શકે નહીં, કે અપરિમિત સમુદ્રને પાર કરી શકે નહીં.
જાનામિ ગમને શક્તિં નયને ચાપિ તે મમ। અવશ્યં સમ્પ્રધાર્યાશુ કાર્યસિદ્ધિરિવાત્મનઃ
હું જાણું છું કે તારી ચાલ અને મને લઈ જવાની શક્તિ છે; નિશ્ચિતપણે તું તારા કાર્યને ઝડપથી પૂર્ણ કરી શકીશ.
અયુક્તં તુ કપિશ્રેષ્ઠ મયા ગન્તું ત્વયા સહ। વાયુવેગસવેગસ્ય વેગો માં મોહયેત્ તવ
પણ, હે વાનરશ્રેષ્ઠ, મારા માટે તારી સાથે જવું યોગ્ય નથી; પવન જેવી તારી ઝડપ મને ગભરાવી દેશે.
અહમાકાશમાસક્તા ઉપર્યુપરિ સાગરમ્। પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠાદ્ ભૂયો વેગેન ગચ્છતઃ
હું આકાશમાં લટકી રહીને, દરિયાની ઉપરથી, તારી પીઠ પર જતાં, તું ઝડપથી દોડે ત્યારે ચોક્કસ પડી જઇશ.
પતિતા સાગરે ચાહં તિમિનક્રઝષાકુલે। ભવેયમાશુ વિવશા યાદસામન્નમુત્તમમ્
જો હું દરિયામાં પડી જઉં, જ્યાં મગર અને મોટાં માછલીઓ ભરપૂર છે, તો તરત જ હું લાચાર બની જઈશ અને પાણીનાં પ્રાણીઓ માટે ઉત્તમ ભોજન બની જઇશ.
ન ચ શક્ષ્યે ત્વયા સાર્ધં ગન્તું શત્રુવિનાશન। કલત્રવતિ સંદેહસ્ત્વયિ સ્યાદપ્યસંશયમ્
હું તારી સાથે જઈ શકી નહીં, શત્રુઓને હરાવનાર; તારી પાસે પત્ની હોવાથી નિશ્ચિતપણે લોકોમાં તારી ઉપર શંકા ઊભી થશે.
હ્રિયમાણાં તુ માં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ। અનુગચ્છેયુરાદિષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના
જ્યારે રાક્ષસો, જેમણે રાવણના આદેશે ભયાનક બળ ધરાવ્યું છે, મને અપહરણ કરતા જોઈ લેશે, ત્યારે તેઓ આપણાં પાછળ દોડશે.
તૈસ્ત્વં પરિવૃતઃ શૂરૈઃ શૂલમુદ્ગરપાણિભિઃ। ભવેસ્ત્વં સંશયં પ્રાપ્તો મયા વીર કલત્રવાન્
એ શૂરવીર રાક્ષસો શસ્ત્રો લઈને તને ઘેરી લેશે, અને તું મારી સાથે હોવાને કારણે સંકટમાં આવી જશે, વીર.
સાયુધા બહવો વ્યોમ્નિ રાક્ષસાસ્ત્વં નિરાયુધઃ। કથં શક્ષ્યસિ સંયાતું માં ચૈવ પરિરક્ષિતુમ્
ઘણા રાક્ષસો શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને આકાશમાં હશે, અને તું નિઃશસ્ત્ર; ત્યારે તું કેમ લડીશ અને સાથે સાથે મને કેવી રીતે બચાવીશ?
યુધ્યમાનસ્ય રક્ષોભિસ્તતસ્તૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ। પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠાદ્ ભયાર્તા કપિસત્તમ
જ્યારે તું એ ક્રૂર રાક્ષસો સાથે લડી રહ્યો હશે, ત્યારે હું ડરીને તારી પીઠ પરથી પડી જઈશ, વાનરશ્રેષ્ઠ.
અથ રક્ષાંસિ ભીમાનિ મહાન્તિ બલવન્તિ ચ। કથંચિત્ સામ્પરાયે ત્વાં જયેયુઃ કપિસત્તમ
કે પછી, વાનરશ્રેષ્ઠ, એ ભયાનક અને શક્તિશાળી રાક્ષસો યુદ્ધમાં કઈ રીતે તને હરાવી શકે.
અથવા યુધ્યમાનસ્ય પતેયં વિમુખસ્ય તે। પતિતાં ચ ગૃહીત્વા માં નયેયુઃ પાપરાક્ષસાઃ
અથવા, જ્યારે તું લડી રહ્યો હોય અને તારો ધ્યાન બીજે હોય ત્યારે હું પડી જઈશ; પછી એ દુષ્ટ રાક્ષસો મને પકડીને લઈ જશે.
માં વા હરેયુસ્ત્વદ્ધસ્તાદ્ વિશસેયુરથાપિ વા। અનવસ્થૌ હિ દૃશ્યેતે યુદ્ધે જયપરાજયૌ
કે તો, એ લોકો મને તારા હાથમાંથી છીનવી લે અથવા મારી હત્યા કરે; કેમ કે યુદ્ધમાં જીત કે હાર બંને અનિશ્ચિત હોય છે.
અહં વાપિ વિપદ્યેયં રક્ષોભિરભિતર્જિતા। ત્વત્પ્રયત્નો હરિશ્રેષ્ઠ ભવેન્નિષ્ફલ એવ તુ
અથવા, રાક્ષસો દ્વારા ધમકાવવામાં આવીને હું મરી જઉં; તો વાનરશ્રેષ્ઠ, તારો તમામ પ્રયત્ન વ્યર્થ થઈ જશે.
કામં ત્વમપિ પર્યાપ્તો નિહન્તું સર્વરાક્ષસાન્। રાઘવસ્ય યશો હીયેત્ ત્વયા શસ્તૈસ્તુ રાક્ષસૈઃ
નિશ્ચિતપણે, તું બધા રાક્ષસોને મારવાની શક્તિ ધરાવે છે; પણ જો રાક્ષસો તારા હાથેથી મારાશે તો રાઘવનું યશ ઘટી જશે.
અથવાઽઽદાય રક્ષાંસિ ન્યસેયુઃ સંવૃતે હિ મામ્। યત્ર તે નાભિજાનીયુર્હરયો નાપિ રાઘવઃ
અથવા, એ રાક્ષસો મને ક્યાંક છુપાવી દે, જ્યાં ન તો વાનરોને ખબર પડે, ન રાઘવને.
આરમ્ભસ્તુ મદર્થોઽયં તતસ્તવ નિરર્થકઃ। ત્વયા હિ સહ રામસ્ય મહાનાગમને ગુણઃ
મારા માટે કરેલો તારો આ પ્રયાસ પછી વ્યર્થ થઈ જશે; કેમ કે રામ સાથે તારા આગમનમાં જ મહાન લાભ છે.
મયિ જીવિતમાયત્તં રાઘવસ્યામિતૌજસઃ। ભ્રાતૄણાં ચ મહાબાહો તવ રાજકુલસ્ય ચ
મારું જીવન તો અમાપ બળ ધરાવનારા રાઘવ, તેમના ભાઈઓ અને તારા રાજકુળ પર આધાર રાખે છે.
તૌ નિરાશૌ મદર્થં ચ શોકસંતાપકર્શિતૌ। સહ સર્વર્ક્ષહરિભિસ્ત્યક્ષ્યતઃ પ્રાણસંગ્રહમ્
એ બંને, મારા માટે આશા ગુમાવીને, દુઃખ અને શોકથી કંટાળીને, બધા વાનર અને રીંછો સાથે પોતાનું જીવન ત્યજી દેશે.
ભર્તુર્ભક્તિં પુરસ્કૃત્ય રામાદન્યસ્ય વાનર। નાહં સ્પ્રષ્ટું સ્વતો ગાત્રમિચ્છેયં વાનરોત્તમ
પતિપ્રતિની ભક્તિ રાખીને, વાનર, હું રામ સિવાય બીજાના શરીરને સ્પર્શવા ઈચ્છતી નથી, વાનરશ્રેષ્ઠ.
યદહં ગાત્રસંસ્પર્શં રાવણસ્ય ગતા બલાત્। અનીશા કિં કરિષ્યામિ વિનાથા વિવશા સતી
રાવણના બળજબરીથી સ્પર્શનો અનુભવ મને થયો, પણ હું તો બલહીન અને સહાયવિહોણી હતી—એમાં હું શું કરી શકી?
યદિ રામો દશગ્રીવમિહ હત્વા સરાક્ષસમ્। મામિતો ગૃહ્ય ગચ્છેત તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્
જો રામ અહીં દશમુખ રાવણ અને બધા રાક્ષસોને મારીને મને અહીંથી લઈ જાય, તો એ જ એને યોગ્ય છે.
શ્રુતાશ્ચ દૃષ્ટા હિ મયા પરાક્રમા મહાત્મનસ્તસ્ય રણાવમર્દિનઃ। ન દેવગન્ધર્વભુજઙ્ગરાક્ષસા ભવન્તિ રામેણ સમા હિ સંયુગે
મારે એ મહાન આત્મા, યુદ્ધમાં દુશ્મનોને હરાવનાર રામનું પરાક્રમ સાંભળ્યું પણ છે અને જોયું પણ છે; દેવો, ગંધર્વો, સાપો કે રાક્ષસો પણ યુદ્ધમાં રામની બરાબરી કરી શકે નહીં.
સમીક્ષ્ય તં સંયતિ ચિત્રકાર્મુકં મહાબલં વાસવતુલ્યવિક્રમમ્। સલક્ષ્મણં કો વિષહેત રાઘવં હુતાશનં દીપ્તમિવાનિલેરિતમ્
યુદ્ધમાં એ ચમકતા ધનુષ્યવાળા, અપરંપાર બળવાળા અને ઇન્દ્ર જેવી શક્તિ ધરાવનારા રાઘવને, લક્ષ્મણ સાથે, કોણ સહન કરી શકે? એ તો પવનથી ભડકતા અગ્નિ જેવો છે.
સલક્ષ્મણં રાઘવમાજિમર્દનં દિશાગજં મત્તમિવ વ્યવસ્થિતમ્। સહેત કો વાનરમુખ્ય સંયુગે યુગાન્તસૂર્યપ્રતિમં શરાર્ચિષમ્
હે વાનરમુખ્ય, લક્ષ્મણ સાથેના રાઘવ, સેના તોડનાર, દિશાઓના મદમસ્ત હાથી જેવો ઉભો છે, અને જેના બાણ યુગાન્તના સૂર્ય જેવી જ્યોતિ ધરાવે છે—એવાં રાઘવને યુદ્ધમાં કોણ સહન કરી શકે?