સ વાચ્યઃ સંત્વરસ્વેતિ યાવદેવ ન પૂર્યતે। અયં સંવત્સરઃ કાલસ્તાવદ્ધિ મમ જીવિતમ્
તેમને કહેવું જોઈએ કે 'જલ્દી કરો', કારણ કે આ વર્ષ પૂરું થાય એ પહેલા જ; કારણ કે મારું જીવન તો એટલાં દિવસ જ બાકી છે.
વર્તતે દશમો માસો દ્વૌ તુ શેષૌ પ્લવઙ્ગમ। રાવણેન નૃશંસેન સમયો યઃ કૃતો મમ
દસમો મહિનો ચાલી રહ્યો છે, બે મહિના બાકી છે, હે વાનર, એ સમયગાળો જે નિર્દય રાવણે મને આપ્યો હતો.
વિભીષણેન ચ ભ્રાત્રા મમ નિર્યાતનં પ્રતિ। અનુનીતઃ પ્રયત્નેન ન ચ તત્ કુરુતે મતિમ્
મારા ભાઈ વિભીષણે ખૂબ પ્રયત્ન કરીને રાવણને મારી મુક્તિ માટે સમજાવ્યો છે, પણ રાવણ એના કહેવા પર ધ્યાન આપતો નથી.
મમ પ્રતિપ્રદાનં હિ રાવણસ્ય ન રોચતે। રાવણં માર્ગતે સંખ્યે મૃત્યુઃ કાલવશંગતમ્
રાવણને મને પાછી આપવાનું મન નથી. યુદ્ધમાં તો મૃત્યુ પોતે જ રાવણને શોધી રહ્યું છે, કારણ કે હવે તે સમયના વશમાં છે.
જ્યેષ્ઠા કન્યા કલા નામ વિભીષણસુતા કપે। તયા મમૈતદાખ્યાતં માત્રા પ્રહિતયા સ્વયમ્
હે વાનર, વિભીષણની મોટી દીકરી કલાએ, જેને એની માતાએ મોકલી હતી, એણે પોતે આવીને મને આ વાત કહી.
અવિન્ધ્યો નામ મેધાવી વિદ્વાન્ રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। ધૃતિમાઞ્છીલવાન્ વૃદ્ધો રાવણસ્ય સુસમ્મતઃ
અવિંધ્ય નામનો એક બુદ્ધિશાળી, વિદ્વાન, ધીર અને સારા સ્વભાવનો વૃદ્ધ રાક્ષસ છે, જે રાવણને ખૂબ પ્રિય છે.
રામાત્ ક્ષયમનુપ્રાપ્તં રક્ષસાં પ્રત્યચોદયત્। ન ચ તસ્ય સ દુષ્ટાત્મા શૃણોતિ વચનં હિતમ્
એણે રાક્ષસોને રામના હાથેથી વિનાશ થવાનો ઈશારો કર્યો હતો, પણ એ દુષ્ટ રાવણ એના શુભ વચન સાંભળતો જ નથી.
આશંસેયં હરિશ્રેષ્ઠ ક્ષિપ્રં માં પ્રાપ્સ્યતે પતિઃ। અન્તરાત્મા હિ મે શુદ્ધસ્તસ્મિંશ્ચ બહવો ગુણાઃ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, મને આશા છે કે મારા પતિ જલ્દી જ મને મળવા આવશે. મારું મન શુદ્ધ છે અને એમા અનેક ગુણો છે.
ઉત્સાહઃ પૌરુષં સત્ત્વમાનૃશંસ્યં કૃતજ્ઞતા। વિક્રમશ્ચ પ્રભાવશ્ચ સન્તિ વાનર રાઘવે
ઉત્સાહ, પુરુષાર્થ, શક્તિ, દયાળુપણું, ઉપકાર માનવું, પરાક્રમ અને પ્રભુત્વ—આ બધા ગુણો રાઘવમાં છે, હે વાનર.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં જઘાન યઃ। જનસ્થાને વિના ભ્રાત્રા શત્રુઃ કસ્તસ્ય નોદ્વિજેત્
જે રાઘવે પોતાના ભાઈ વિના જ જનસ્થાનમાં ચૌદ હજાર રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો, એના શત્રુઓને કોણ ડરે નહીં?
ન સ શક્યસ્તુલયિતું વ્યસનૈઃ પુરુષર્ષભઃ। અહં તસ્યાનુભાવજ્ઞા શક્રસ્યેવ પુલોમજા
એ પુરુષશ્રેષ્ઠને કોઈ દુઃખની સાથે સરખાવી શકાય નહીં. હું એના મહિમાને જાણું છું, જેમ પુલોમજાએ ઇન્દ્રના મહિમાને જાણ્યો છે.
શરજાલાંશુમાન્ શૂરઃ કપે રામદિવાકરઃ। શત્રુરક્ષોમયં તોયમુપશોષં નયિષ્યતિ
હે વાનર, રામદેવ સૂર્ય જેવો તેજસ્વી અને વીર છે; એ પોતાના બાણોથી રાક્ષસોનું સમુદ્ર સુકવી નાખશે.
ઇતિ સંજલ્પમાનાં તાં રામાર્થે શોકકર્શિતામ્। અશ્રુસમ્પૂર્ણવદનામુવાચ હનુમાન્ કપિઃ
રામ માટે દુઃખી અને શોકથી કાંપતી, આંખોમાં આંસુ ભરેલી એ સ્ત્રી જ્યારે આવું બોલી રહી હતી, ત્યારે હનુમાને એને કહ્યું.
શ્રુત્વૈવ ચ વચો મહ્યં ક્ષિપ્રમેષ્યતિ રાઘવઃ। ચમૂં પ્રકર્ષન્ મહતીં હર્યૃક્ષગણસંકુલામ્
મારા મોઢેથી વાત સાંભળતાં જ રાઘવ તરત જ વાનર અને રીંછોની મોટી સેના સાથે અહીં આવી જશે.
અથવા મોચયિષ્યામિ ત્વામદ્યૈવ સરાક્ષસાત્। અસ્માદ્ દુઃખાદુપારોહ મમ પૃષ્ઠમનિન્દિતે
કે તો, આજે જ હું તને આ રાક્ષસો પાસેથી મુક્ત કરી દઈશ. હે નિર્દોષે, મારા પીઠ પર ચડી આ દુઃખમાંથી છુટકારો.
ત્વાં તુ પૃષ્ઠગતાં કૃત્વા સંતરિષ્યામિ સાગરમ્। શક્તિરસ્તિ હિ મે વોઢું લઙ્કામપિ સરાવણામ્
તને પીઠ પર બેસાડી હું સમુદ્ર પાર કરી જઈશ. મારી પાસે તો આખી લંકા અને રાવણને પણ ઉઠાવવાની શક્તિ છે.
અહં પ્રસ્રવણસ્થાય રાઘવાયાદ્ય મૈથિલિ। પ્રાપયિષ્યામિ શક્રાય હવ્યં હુતમિવાનલઃ
હે વૈદેહી, આજે જ હું તને પ્રસ્રવણ પર્વત પર ઉભેલા રાઘવને પહોંચાડી દઈશ, જેમ અગ્નિ હવનનું હવ્ય ઇન્દ્રને પહોંચાડે છે.
દ્રક્ષ્યસ્યદ્યૈવ વૈદેહિ રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્। વ્યવસાયસમાયુક્તં વિષ્ણું દૈત્યવધે યથા
હે વૈદેહી, આજે જ તું લક્ષ્મણ સાથેના રાઘવને જોઈશ, જે દૈત્યના વિનાશ માટે નિશ્ચયમાં સ્થિર છે, જેમ વિષ્ણુ હતો.
ત્વદ્દર્શનકૃતોત્સાહમાશ્રમસ્થં મહાબલમ્। પુરંદરમિવાસીનં નગરાજસ્ય મૂર્ધનિ
તું જોઈશ કે તારો દર્શન કરીને ઉત્સાહથી ભરેલો મહાબલી રાઘવ આશ્રમમાં બેઠો છે, જેમ ઇન્દ્ર પર્વતના શિખરે બેઠો હોય.
પૃષ્ઠમારોહ મે દેવિ મા વિકાઙ્ક્ષસ્વ શોભને। યોગમન્વિચ્છ રામેણ શશાઙ્કેનેવ રોહિણી
હે દેવી, મારા પીઠ પર ચડી જા, સુંદરિ, શંકા ન કર. જેમ રોહિણી ચંદ્ર સાથે મેળવે છે, તેમ તું રામ સાથે એક થા.
કથયન્તીવ શશિના સંગમિષ્યસિ રોહિણી। મત્પૃષ્ઠમધિરોહ ત્વં તરાકાશં મહાર્ણવમ્
જેમ ચાંદ્ર સાથે રોહિણી મળવા જાય છે એમ લાગે છે; તું મારા પીઠ પર ચડીને તારાઓના વિશાળ સમુદ્રને પાર કરી જા.
નહિ મે સમ્પ્રયાતસ્ય ત્વામિતો નયતોઽઙ્ગને। અનુગન્તું ગતિં શક્તાઃ સર્વે લઙ્કાનિવાસિનઃ
હે સ્ત્રી, હું અહીંથી તને લઈને જઈશ ત્યારે લંકાના કોઈ પણ રહેવાસી મારી ગતિને પાળવામાં સક્ષમ નથી.
યથૈવાહમિહ પ્રાપ્તસ્તથૈવાહમસંશયમ્। યાસ્યામિ પશ્ય વૈદેહિ ત્વામુદ્યમ્ય વિહાયસમ્
જેમ હું અહીં આવ્યો છું, એ જ રીતે નિઃશંકપણે પાછો જઈશ; હે વૈદેહી, જો, હું તને આકાશમાં ઉઠાવી લઈ જઈશ.
મૈથિલી તુ હરિશ્રેષ્ઠાચ્છ્રુત્વા વચનમદ્ભુતમ્। હર્ષવિસ્મિતસર્વાઙ્ગી હનૂમન્તમથાબ્રવીત્
મૈથિલી એ વાનરશ્રેષ્ઠના આ અદ્ભુત વચન સાંભળીને, આનંદ અને આશ્ચર્યથી ભરાઈ, પછી હનુમાનને બોલી.
હનૂમન્ દૂરમધ્વાનં કથં માં નેતુમિચ્છસિ। તદેવ ખલુ તે મન્યે કપિત્વં હરિયૂથપ
હનુમાન, તું મને એટલી દૂર કેવી રીતે લઈ જવા ઈચ્છે છે? ખરેખર, આ તો તારો વાનર સ્વભાવ જ છે, હે વાનરપતિ.
કથં ચાલ્પશરીરસ્ત્વં મામિતો નેતુમિચ્છસિ। સકાશં માનવેન્દ્રસ્ય ભર્તુર્મે પ્લવગર્ષભ
તારું શરીર તો નાનું છે, તો પણ તું મને અહીંથી મારા પતિ, મનુષ્યરાજા પાસે કેવી રીતે લઈ જવા માંગે છે, હે શ્રેષ્ઠ વાનર?
સીતાયાસ્તુ વચઃ શ્રુત્વા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। ચિન્તયામાસ લક્ષ્મીવાન્ નવં પરિભવં કૃતમ્
સીતા ના વચન સાંભળીને પવનપુત્ર હનુમાને વિચાર્યું કે, હવે તો મને નવી અવગણના મળી છે.
ન મે જાનાતિ સત્ત્વં વા પ્રભાવં વાસિતેક્ષણા। તસ્માત્ પશ્યતુ વૈદેહી યદ્ રૂપં મમ કામતઃ
આ વિશાળ નેત્રવાળી એ મારા સાચા સ્વરૂપ કે શક્તિને જાણતી નથી; તેથી હવે વૈદેહી ને હું મારા ઇચ્છિત રૂપે દેખાડું.
ઇતિ સંચિન્ત્ય હનુમાંસ્તદા પ્લવગસત્તમઃ। દર્શયામાસ સીતાયાઃ સ્વરૂપમરિમર્દનઃ
આવી રીતે વિચાર કરીને, શત્રુઓના સંહારક અને શ્રેષ્ઠ વાનર હનુમાને પોતાનું સાચું રૂપ સીતાને બતાવ્યું.
સ તસ્માત્ પાદપાદ્ ધીમાનાપ્લુત્ય પ્લવગર્ષભઃ। તતો વર્ધિતુમારેભે સીતાપ્રત્યયકારણાત્
પછી બુદ્ધિશાળી અને શ્રેષ્ઠ વાનર એ એ વૃક્ષ પરથી ઉછળી, અને સીતાને વિશ્વાસ આપવા માટે પોતાનું રૂપ મોટું કરવા લાગ્યો.