દૃષ્ટ્વા ફલં વા પુષ્પં વા યચ્ચાન્યત્ સ્ત્રીમનોહરમ્। બહુશો હા પ્રિયેત્યેવં શ્વસંસ્ત્વામભિભાષતે
જ્યારે પણ રામજી કોઈ ફળ કે ફૂલ કે સ્ત્રીઓને ગમતું કંઈ પણ જુએ છે, ત્યારે વારંવાર 'હાય પ્રિયે!' એમ ઉદાસ થઈને તારી સાથે વાત કરે છે.
સ દેવિ નિત્યં પરિતપ્યમાન- સ્ત્વામેવ સીતેત્યભિભાષમાણઃ। ધૃતવ્રતો રાજસુતો મહાત્મા તવૈવ લાભાય કૃતપ્રયત્નઃ
હે દેવી, એ મહાન આત્માવાળા રાજકુમાર, પોતાના વ્રત પર અડગ રહી, સતત તારી યાદમાં તપતા રહે છે અને 'સીતા' કહીને તારી خاطر જ બધું પ્રયત્ન કરે છે.
સા રામસંકીર્તનવીતશોકા રામસ્ય શોકેન સમાનશોકા। શરન્મુખેનામ્બુદશેષચન્દ્રા નિશેવ વૈદેહસુતા બભૂવ
પછી, રામજીના ગુણગાનથી સીતાજીનું દુઃખ ઓગળી ગયું, પણ રામના દુઃખમાં ભાગીદાર રહીને, વાદળો વચ્ચે શરદપૂનમના ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી થઈ ગઈ.
thumb|સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે સાતત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
સા સીતા વચનં શ્રુત્વા પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના। હનૂમન્તમુવાચેદં ધર્માર્થસહિતં વચઃ
પೂರ್ಣચંદ્ર જેવું ચહેરું ધરાવતી સીતાજીએ હનુમાનજીના વચન સાંભળ્યા પછી, ધર્મ અને હિતથી ભરપૂર વાતો કહી.
અમૃતં વિષસમ્પૃક્તં ત્વયા વાનર ભાષિતમ્। યચ્ચ નાન્યમના રામો યચ્ચ શોકપરાયણઃ
હે વાનર, તારા વચન અમૃતમાં ઝેર મળ્યું હોય એવું લાગ્યું; કારણ કે રામજીનું મન બીજે ક્યાંય નથી અને તેઓ તો દુઃખમાં ડૂબેલા છે.
ઐશ્વર્યે વા સુવિસ્તીર્ણે વ્યસને વા સુદારુણે। રજ્જ્વેવ પુરુષં બદ્ધ્વા કૃતાન્તઃ પરિકર્ષતિ
સંપત્તિ હોય કે ભારે દુઃખ, મૃત્યુ માણસને દોરી જાય છે, જાણે દોરીથી બાંધીને ખેંચી જાય છે એમ.
વિધિર્નૂનમસંહાર્યઃ પ્રાણિનાં પ્લવગોત્તમ। સૌમિત્રં માં ચ રામં ચ વ્યસનૈઃ પશ્ય મોહિતાન્
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, નિશ્ચયે જ કિસ્મતને કોઈ જીતી શકતું નથી; જોઈને તો લાગે છે કે સૌમિત્ર, હું અને રામ—all દુઃખથી ભટકી રહ્યા છીએ.
શોકસ્યાસ્ય કથં પારં રાઘવોઽધિગમિષ્યતિ। પ્લવમાનઃ પરિક્રાન્તો હતનૌઃ સાગરે યથા
રાઘવ આ દુઃખના દરિયા પાર કેવી રીતે જશે? જાણે તૂટેલી નાવમાં બેસીને સાગર પાર કરવો હોય એમ.
રાક્ષસાનાં વધં કૃત્વા સૂદયિત્વા ચ રાવણમ્। લઙ્કામુન્મથિતાં કૃત્વા કદા દ્રક્ષ્યતિ માં પતિઃ
રાક્ષસોનો નાશ કરીને, રાવણને મારીને, લંકાને ધ્વસ્ત કરીને, ક્યારે મારા પતિ મને જોવા આવશે?
સ વાચ્યઃ સંત્વરસ્વેતિ યાવદેવ ન પૂર્યતે। અયં સંવત્સરઃ કાલસ્તાવદ્ધિ મમ જીવિતમ્
તેમને કહેવું જોઈએ કે 'જલ્દી કરો', કારણ કે આ વર્ષ પૂરું થાય એ પહેલા જ; કારણ કે મારું જીવન તો એટલાં દિવસ જ બાકી છે.
વર્તતે દશમો માસો દ્વૌ તુ શેષૌ પ્લવઙ્ગમ। રાવણેન નૃશંસેન સમયો યઃ કૃતો મમ
દસમો મહિનો ચાલી રહ્યો છે, બે મહિના બાકી છે, હે વાનર, એ સમયગાળો જે નિર્દય રાવણે મને આપ્યો હતો.
વિભીષણેન ચ ભ્રાત્રા મમ નિર્યાતનં પ્રતિ। અનુનીતઃ પ્રયત્નેન ન ચ તત્ કુરુતે મતિમ્
મારા ભાઈ વિભીષણે ખૂબ પ્રયત્ન કરીને રાવણને મારી મુક્તિ માટે સમજાવ્યો છે, પણ રાવણ એના કહેવા પર ધ્યાન આપતો નથી.
મમ પ્રતિપ્રદાનં હિ રાવણસ્ય ન રોચતે। રાવણં માર્ગતે સંખ્યે મૃત્યુઃ કાલવશંગતમ્
રાવણને મને પાછી આપવાનું મન નથી. યુદ્ધમાં તો મૃત્યુ પોતે જ રાવણને શોધી રહ્યું છે, કારણ કે હવે તે સમયના વશમાં છે.
જ્યેષ્ઠા કન્યા કલા નામ વિભીષણસુતા કપે। તયા મમૈતદાખ્યાતં માત્રા પ્રહિતયા સ્વયમ્
હે વાનર, વિભીષણની મોટી દીકરી કલાએ, જેને એની માતાએ મોકલી હતી, એણે પોતે આવીને મને આ વાત કહી.
અવિન્ધ્યો નામ મેધાવી વિદ્વાન્ રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। ધૃતિમાઞ્છીલવાન્ વૃદ્ધો રાવણસ્ય સુસમ્મતઃ
અવિંધ્ય નામનો એક બુદ્ધિશાળી, વિદ્વાન, ધીર અને સારા સ્વભાવનો વૃદ્ધ રાક્ષસ છે, જે રાવણને ખૂબ પ્રિય છે.
રામાત્ ક્ષયમનુપ્રાપ્તં રક્ષસાં પ્રત્યચોદયત્। ન ચ તસ્ય સ દુષ્ટાત્મા શૃણોતિ વચનં હિતમ્
એણે રાક્ષસોને રામના હાથેથી વિનાશ થવાનો ઈશારો કર્યો હતો, પણ એ દુષ્ટ રાવણ એના શુભ વચન સાંભળતો જ નથી.
આશંસેયં હરિશ્રેષ્ઠ ક્ષિપ્રં માં પ્રાપ્સ્યતે પતિઃ। અન્તરાત્મા હિ મે શુદ્ધસ્તસ્મિંશ્ચ બહવો ગુણાઃ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, મને આશા છે કે મારા પતિ જલ્દી જ મને મળવા આવશે. મારું મન શુદ્ધ છે અને એમા અનેક ગુણો છે.
ઉત્સાહઃ પૌરુષં સત્ત્વમાનૃશંસ્યં કૃતજ્ઞતા। વિક્રમશ્ચ પ્રભાવશ્ચ સન્તિ વાનર રાઘવે
ઉત્સાહ, પુરુષાર્થ, શક્તિ, દયાળુપણું, ઉપકાર માનવું, પરાક્રમ અને પ્રભુત્વ—આ બધા ગુણો રાઘવમાં છે, હે વાનર.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં જઘાન યઃ। જનસ્થાને વિના ભ્રાત્રા શત્રુઃ કસ્તસ્ય નોદ્વિજેત્
જે રાઘવે પોતાના ભાઈ વિના જ જનસ્થાનમાં ચૌદ હજાર રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો, એના શત્રુઓને કોણ ડરે નહીં?
ન સ શક્યસ્તુલયિતું વ્યસનૈઃ પુરુષર્ષભઃ। અહં તસ્યાનુભાવજ્ઞા શક્રસ્યેવ પુલોમજા
એ પુરુષશ્રેષ્ઠને કોઈ દુઃખની સાથે સરખાવી શકાય નહીં. હું એના મહિમાને જાણું છું, જેમ પુલોમજાએ ઇન્દ્રના મહિમાને જાણ્યો છે.
શરજાલાંશુમાન્ શૂરઃ કપે રામદિવાકરઃ। શત્રુરક્ષોમયં તોયમુપશોષં નયિષ્યતિ
હે વાનર, રામદેવ સૂર્ય જેવો તેજસ્વી અને વીર છે; એ પોતાના બાણોથી રાક્ષસોનું સમુદ્ર સુકવી નાખશે.
ઇતિ સંજલ્પમાનાં તાં રામાર્થે શોકકર્શિતામ્। અશ્રુસમ્પૂર્ણવદનામુવાચ હનુમાન્ કપિઃ
રામ માટે દુઃખી અને શોકથી કાંપતી, આંખોમાં આંસુ ભરેલી એ સ્ત્રી જ્યારે આવું બોલી રહી હતી, ત્યારે હનુમાને એને કહ્યું.
શ્રુત્વૈવ ચ વચો મહ્યં ક્ષિપ્રમેષ્યતિ રાઘવઃ। ચમૂં પ્રકર્ષન્ મહતીં હર્યૃક્ષગણસંકુલામ્
મારા મોઢેથી વાત સાંભળતાં જ રાઘવ તરત જ વાનર અને રીંછોની મોટી સેના સાથે અહીં આવી જશે.
અથવા મોચયિષ્યામિ ત્વામદ્યૈવ સરાક્ષસાત્। અસ્માદ્ દુઃખાદુપારોહ મમ પૃષ્ઠમનિન્દિતે
કે તો, આજે જ હું તને આ રાક્ષસો પાસેથી મુક્ત કરી દઈશ. હે નિર્દોષે, મારા પીઠ પર ચડી આ દુઃખમાંથી છુટકારો.
ત્વાં તુ પૃષ્ઠગતાં કૃત્વા સંતરિષ્યામિ સાગરમ્। શક્તિરસ્તિ હિ મે વોઢું લઙ્કામપિ સરાવણામ્
તને પીઠ પર બેસાડી હું સમુદ્ર પાર કરી જઈશ. મારી પાસે તો આખી લંકા અને રાવણને પણ ઉઠાવવાની શક્તિ છે.
અહં પ્રસ્રવણસ્થાય રાઘવાયાદ્ય મૈથિલિ। પ્રાપયિષ્યામિ શક્રાય હવ્યં હુતમિવાનલઃ
હે વૈદેહી, આજે જ હું તને પ્રસ્રવણ પર્વત પર ઉભેલા રાઘવને પહોંચાડી દઈશ, જેમ અગ્નિ હવનનું હવ્ય ઇન્દ્રને પહોંચાડે છે.
દ્રક્ષ્યસ્યદ્યૈવ વૈદેહિ રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્। વ્યવસાયસમાયુક્તં વિષ્ણું દૈત્યવધે યથા
હે વૈદેહી, આજે જ તું લક્ષ્મણ સાથેના રાઘવને જોઈશ, જે દૈત્યના વિનાશ માટે નિશ્ચયમાં સ્થિર છે, જેમ વિષ્ણુ હતો.
ત્વદ્દર્શનકૃતોત્સાહમાશ્રમસ્થં મહાબલમ્। પુરંદરમિવાસીનં નગરાજસ્ય મૂર્ધનિ
તું જોઈશ કે તારો દર્શન કરીને ઉત્સાહથી ભરેલો મહાબલી રાઘવ આશ્રમમાં બેઠો છે, જેમ ઇન્દ્ર પર્વતના શિખરે બેઠો હોય.
પૃષ્ઠમારોહ મે દેવિ મા વિકાઙ્ક્ષસ્વ શોભને। યોગમન્વિચ્છ રામેણ શશાઙ્કેનેવ રોહિણી
હે દેવી, મારા પીઠ પર ચડી જા, સુંદરિ, શંકા ન કર. જેમ રોહિણી ચંદ્ર સાથે મેળવે છે, તેમ તું રામ સાથે એક થા.