વિષ્ટમ્ભયિત્વા બાણૌઘૈરક્ષોભ્યં વરુણાલયમ્। કરિષ્યતિ પુરીં લઙ્કાં કાકુત્સ્થઃ શાન્તરાક્ષસામ્
કકુત્સ વંશી રામજી તીરસથી દરિયાને રોકી દેશે અને પછી લંકા શહેરને રાક્ષસવિહોણું કરી દેશે.
તત્ર યદ્યન્તરા મૃત્યુર્યદિ દેવા મહાસુરાઃ। સ્થાસ્યન્તિ પથિ રામસ્ય સ તાનપિ વધિષ્યતિ
રામજીના માર્ગમાં જો મૃત્યુ, દેવતાઓ કે મહાસુરો પણ અવરોધરૂપ થાય, તો તેઓને પણ રામજી સંહારશે.
તવાદર્શનજેનાર્યે શોકેન પરિપૂરિતઃ। ન શર્મ લભતે રામઃ સિંહાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ
આર્યે, તમારી વિયોગની પીડાથી રામજીનું મન વ્યાકુળ છે, તેમને શાંતિ નથી મળતી, જેમ સિંહથી પીડાયેલી હાથી શાંતિ પામતી નથી.
મન્દરેણ ચ તે દેવિ શપે મૂલફલેન ચ। મલયેન ચ વિન્ધ્યેન મેરુણા દર્દુરેણ ચ
હે દેવી, હું મંદર, તમારા મૂળ અને ફળ, મલય, વિંધ્ય, મેરુ અને દર્દુર પર્વતને સાક્ષી રાખીને શપથ લેું છું—
યથા સુનયનં વલ્ગુ બિમ્બોષ્ઠં ચારુકુણ્ડલમ્। મુખં દ્રક્ષ્યસિ રામસ્ય પૂર્ણચન્દ્રમિવોદિતમ્
તું જલ્દી જ રામજીનું ચહેરું જોઈશ, જેમના નેત્ર સુંદર છે, હોઠ લાલ બિંબફળ જેવા છે અને કાનમાં મનમોહક કુંડળ છે—એ ચહેરો જાણે પૂર્ણચંદ્ર ઉગ્યો હોય એમ તેજસ્વી છે.
ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ વૈદેહિ રામં પ્રસ્રવણે ગિરૌ। શતક્રતુમિવાસીનં નાગપૃષ્ઠસ્ય મૂર્ધનિ
હે વૈદેહી, તું જલ્દી જ પ્રસ્રવણ પર્વત પર રામજીને જોઈશ, જેમ ઇન્દ્ર મહાન સાપની પીઠ પર બેઠા હોય એમ.
ન માંસં રાઘવો ભુઙ્ક્તે ન ચૈવ મધુ સેવતે। વન્યં સુવિહિતં નિત્યં ભક્તમશ્નાતિ પઞ્ચમમ્
રાઘવ માંસ ખાતા નથી, દારૂ પણ પીતા નથી; તેઓ રોજ જંગલમાં મળતું શુદ્ધ ભોજન, પોતાનો પાંચમો ભાગ, ભક્તિપૂર્વક જમતા રહે છે.
નૈવ દંશાન્ ન મશકાન્ ન કીટાન્ ન સરીસૃપાન્। રાઘવોઽપનયેદ્ ગાત્રાત્ ત્વદ્ગતેનાન્તરાત્મના
રાઘવ પોતાના શરીર પરથી માખી, મચ્છર, જીવાત કે સાપ દૂર કરતા નથી, કારણ કે તેમનું મન તો તારી યાદમાં સંપૂર્ણ તલીન છે.
નિત્યં ધ્યાનપરો રામો નિત્યં શોકપરાયણઃ। નાન્યચ્ચિન્તયતે કિંચિત્ સ તુ કામવશં ગતઃ
રામજી હંમેશાં ધ્યાનમાં લીન રહે છે, હંમેશાં દુઃખમાં ડૂબેલા છે; તેઓ બીજું કશું જ વિચારતા નથી, કારણ કે તેઓ તારી વાસનામાં બંધાયા છે.
અનિદ્રઃ સતતં રામઃ સુપ્તોઽપિ ચ નરોત્તમઃ। સીતેતિ મધુરાં વાણીં વ્યાહરન્ પ્રતિબુધ્યતે
રામજી, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, ક્યારેય ઊંઘતા નથી; ઊંઘમાં પણ 'સીતા' તું નામ મીઠાશથી બોલતાં જાગી જાય છે.
દૃષ્ટ્વા ફલં વા પુષ્પં વા યચ્ચાન્યત્ સ્ત્રીમનોહરમ્। બહુશો હા પ્રિયેત્યેવં શ્વસંસ્ત્વામભિભાષતે
જ્યારે પણ રામજી કોઈ ફળ કે ફૂલ કે સ્ત્રીઓને ગમતું કંઈ પણ જુએ છે, ત્યારે વારંવાર 'હાય પ્રિયે!' એમ ઉદાસ થઈને તારી સાથે વાત કરે છે.
સ દેવિ નિત્યં પરિતપ્યમાન- સ્ત્વામેવ સીતેત્યભિભાષમાણઃ। ધૃતવ્રતો રાજસુતો મહાત્મા તવૈવ લાભાય કૃતપ્રયત્નઃ
હે દેવી, એ મહાન આત્માવાળા રાજકુમાર, પોતાના વ્રત પર અડગ રહી, સતત તારી યાદમાં તપતા રહે છે અને 'સીતા' કહીને તારી خاطر જ બધું પ્રયત્ન કરે છે.
સા રામસંકીર્તનવીતશોકા રામસ્ય શોકેન સમાનશોકા। શરન્મુખેનામ્બુદશેષચન્દ્રા નિશેવ વૈદેહસુતા બભૂવ
પછી, રામજીના ગુણગાનથી સીતાજીનું દુઃખ ઓગળી ગયું, પણ રામના દુઃખમાં ભાગીદાર રહીને, વાદળો વચ્ચે શરદપૂનમના ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી થઈ ગઈ.
thumb|સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે સાતત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
સા સીતા વચનં શ્રુત્વા પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના। હનૂમન્તમુવાચેદં ધર્માર્થસહિતં વચઃ
પೂರ್ಣચંદ્ર જેવું ચહેરું ધરાવતી સીતાજીએ હનુમાનજીના વચન સાંભળ્યા પછી, ધર્મ અને હિતથી ભરપૂર વાતો કહી.
અમૃતં વિષસમ્પૃક્તં ત્વયા વાનર ભાષિતમ્। યચ્ચ નાન્યમના રામો યચ્ચ શોકપરાયણઃ
હે વાનર, તારા વચન અમૃતમાં ઝેર મળ્યું હોય એવું લાગ્યું; કારણ કે રામજીનું મન બીજે ક્યાંય નથી અને તેઓ તો દુઃખમાં ડૂબેલા છે.
ઐશ્વર્યે વા સુવિસ્તીર્ણે વ્યસને વા સુદારુણે। રજ્જ્વેવ પુરુષં બદ્ધ્વા કૃતાન્તઃ પરિકર્ષતિ
સંપત્તિ હોય કે ભારે દુઃખ, મૃત્યુ માણસને દોરી જાય છે, જાણે દોરીથી બાંધીને ખેંચી જાય છે એમ.
વિધિર્નૂનમસંહાર્યઃ પ્રાણિનાં પ્લવગોત્તમ। સૌમિત્રં માં ચ રામં ચ વ્યસનૈઃ પશ્ય મોહિતાન્
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, નિશ્ચયે જ કિસ્મતને કોઈ જીતી શકતું નથી; જોઈને તો લાગે છે કે સૌમિત્ર, હું અને રામ—all દુઃખથી ભટકી રહ્યા છીએ.
શોકસ્યાસ્ય કથં પારં રાઘવોઽધિગમિષ્યતિ। પ્લવમાનઃ પરિક્રાન્તો હતનૌઃ સાગરે યથા
રાઘવ આ દુઃખના દરિયા પાર કેવી રીતે જશે? જાણે તૂટેલી નાવમાં બેસીને સાગર પાર કરવો હોય એમ.
રાક્ષસાનાં વધં કૃત્વા સૂદયિત્વા ચ રાવણમ્। લઙ્કામુન્મથિતાં કૃત્વા કદા દ્રક્ષ્યતિ માં પતિઃ
રાક્ષસોનો નાશ કરીને, રાવણને મારીને, લંકાને ધ્વસ્ત કરીને, ક્યારે મારા પતિ મને જોવા આવશે?
સ વાચ્યઃ સંત્વરસ્વેતિ યાવદેવ ન પૂર્યતે। અયં સંવત્સરઃ કાલસ્તાવદ્ધિ મમ જીવિતમ્
તેમને કહેવું જોઈએ કે 'જલ્દી કરો', કારણ કે આ વર્ષ પૂરું થાય એ પહેલા જ; કારણ કે મારું જીવન તો એટલાં દિવસ જ બાકી છે.
વર્તતે દશમો માસો દ્વૌ તુ શેષૌ પ્લવઙ્ગમ। રાવણેન નૃશંસેન સમયો યઃ કૃતો મમ
દસમો મહિનો ચાલી રહ્યો છે, બે મહિના બાકી છે, હે વાનર, એ સમયગાળો જે નિર્દય રાવણે મને આપ્યો હતો.
વિભીષણેન ચ ભ્રાત્રા મમ નિર્યાતનં પ્રતિ। અનુનીતઃ પ્રયત્નેન ન ચ તત્ કુરુતે મતિમ્
મારા ભાઈ વિભીષણે ખૂબ પ્રયત્ન કરીને રાવણને મારી મુક્તિ માટે સમજાવ્યો છે, પણ રાવણ એના કહેવા પર ધ્યાન આપતો નથી.
મમ પ્રતિપ્રદાનં હિ રાવણસ્ય ન રોચતે। રાવણં માર્ગતે સંખ્યે મૃત્યુઃ કાલવશંગતમ્
રાવણને મને પાછી આપવાનું મન નથી. યુદ્ધમાં તો મૃત્યુ પોતે જ રાવણને શોધી રહ્યું છે, કારણ કે હવે તે સમયના વશમાં છે.
જ્યેષ્ઠા કન્યા કલા નામ વિભીષણસુતા કપે। તયા મમૈતદાખ્યાતં માત્રા પ્રહિતયા સ્વયમ્
હે વાનર, વિભીષણની મોટી દીકરી કલાએ, જેને એની માતાએ મોકલી હતી, એણે પોતે આવીને મને આ વાત કહી.
અવિન્ધ્યો નામ મેધાવી વિદ્વાન્ રાક્ષસપુઙ્ગવઃ। ધૃતિમાઞ્છીલવાન્ વૃદ્ધો રાવણસ્ય સુસમ્મતઃ
અવિંધ્ય નામનો એક બુદ્ધિશાળી, વિદ્વાન, ધીર અને સારા સ્વભાવનો વૃદ્ધ રાક્ષસ છે, જે રાવણને ખૂબ પ્રિય છે.
રામાત્ ક્ષયમનુપ્રાપ્તં રક્ષસાં પ્રત્યચોદયત્। ન ચ તસ્ય સ દુષ્ટાત્મા શૃણોતિ વચનં હિતમ્
એણે રાક્ષસોને રામના હાથેથી વિનાશ થવાનો ઈશારો કર્યો હતો, પણ એ દુષ્ટ રાવણ એના શુભ વચન સાંભળતો જ નથી.
આશંસેયં હરિશ્રેષ્ઠ ક્ષિપ્રં માં પ્રાપ્સ્યતે પતિઃ। અન્તરાત્મા હિ મે શુદ્ધસ્તસ્મિંશ્ચ બહવો ગુણાઃ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, મને આશા છે કે મારા પતિ જલ્દી જ મને મળવા આવશે. મારું મન શુદ્ધ છે અને એમા અનેક ગુણો છે.
ઉત્સાહઃ પૌરુષં સત્ત્વમાનૃશંસ્યં કૃતજ્ઞતા। વિક્રમશ્ચ પ્રભાવશ્ચ સન્તિ વાનર રાઘવે
ઉત્સાહ, પુરુષાર્થ, શક્તિ, દયાળુપણું, ઉપકાર માનવું, પરાક્રમ અને પ્રભુત્વ—આ બધા ગુણો રાઘવમાં છે, હે વાનર.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં જઘાન યઃ। જનસ્થાને વિના ભ્રાત્રા શત્રુઃ કસ્તસ્ય નોદ્વિજેત્
જે રાઘવે પોતાના ભાઈ વિના જ જનસ્થાનમાં ચૌદ હજાર રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો, એના શત્રુઓને કોણ ડરે નહીં?