વાનરાધિપતિઃ શ્રીમાન્ સુગ્રીવઃ કચ્ચિદેષ્યતિ। મત્કૃતે હરિભિર્વીરૈર્વૃતો દન્તનખાયુધૈઃ
વાંદરાઓના રાજા, તેજસ્વી સુગ્રીવ મારા માટે દાંત અને નખથી સજ્જ વીર વાંદરાઓ સાથે આવશે ને?
કચ્ચિચ્ચ લક્ષ્મણઃ શૂરઃ સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ। અસ્ત્રવિચ્છરજાલેન રાક્ષસાન્ વિધમિષ્યતિ
સુમિત્રાને આનંદ આપનાર શૂરવીર લક્ષ્મણ શસ્ત્રવર્ષાથી રાક્ષસોને નાશ કરશે ને?
રૌદ્રેણ કચ્ચિદસ્ત્રેણ રામેણ નિહતં રણે। દ્રક્ષ્યામ્યલ્પેન કાલેન રાવણં સસુહૃજ્જનમ્
રામજીના ભયાનક શસ્ત્રથી યુદ્ધમાં રાવણ અને તેના મિત્રો થોડા સમયમાં માર્યા જશે, એ દૃશ્ય હું જોઈ શકીશ ને?
કચ્ચિન્ન તદ્ધેમસમાનવર્ણં તસ્યાનનં પદ્મસમાનગન્ધિ। મયા વિના શુષ્યતિ શોકદીનં જલક્ષયે પદ્મમિવાતપેન
મારા વિના, સુવર્ણ જેવું તેજ અને કમળ જેવી સુગંધ વાળું તેનું મુખ દુઃખથી સુકાઈ તો નહીં જાય ને? જેમ પાણી વિના કમળ તડકામાં સુકાઈ જાય છે તેમ.
ધર્માપદેશાત્ ત્યજતઃ સ્વરાજ્યં માં ચાપ્યરણ્યં નયતઃ પદાતેઃ। નાસીદ્ યથા યસ્ય ન ભીર્ન શોકઃ કચ્ચિત્ સ ધૈર્યં હૃદયે કરોતિ
ધર્મને કારણે પોતાનું રાજ્ય છોડી મને પગપાળા જંગલમાં લઈ ગયા ત્યારે તેમને ન તો ડર લાગ્યો હતો, ન તો દુઃખ. હવે પણ તેમના હૃદયમાં ધૈર્ય રહે છે ને?
ન ચાસ્ય માતા ન પિતા ન ચાન્યઃ સ્નેહાદ્ વિશિષ્ટોઽસ્તિ મયા સમો વા। તાવદ્ધ્યહં દૂત જિજીવિષેયં યાવત્ પ્રવૃત્તિં શૃણુયાં પ્રિયસ્ય
મારા સિવાય રામજીને માતા, પિતા કે બીજું કોઈ પણ એટલું પ્રિય કે સમાન નથી. હું તો એટલું જ જીવવું છું, જેટલું સુધી મારા પ્રિયની ખબર સાંભળતી રહી શકું.
ઇતીવ દેવી વચનં મહાર્થં તં વાનરેન્દ્રં મધુરાર્થમુક્ત્વા। શ્રોતું પુનસ્તસ્ય વચોઽભિરામં રામાર્થયુક્તં વિરરામ રામા
આ રીતે રામના હિત માટે મીઠા અને મહત્વપૂર્ણ શબ્દો વાનરરાજને કહી, રામાની ફરીથી રામથી જોડાયેલી મીઠી વાતો સાંભળવા ઇચ્છી અને થોડી ક્ષણ માટે સ્થિર રહી.
સીતાયા વચનં શ્રુત્વા મારુતિર્ભીમવિક્રમઃ। શિરસ્યઞ્જલિમાધાય વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્
સીતા માતાના શબ્દો સાંભળીને ભયાનક પરાક્રમી હનુમાનજીએ હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને જવાબમાં કહ્યું.
ન ત્વામિહસ્થાં જાનીતે રામઃ કમલલોચનઃ। તેન ત્વાં નાનયત્યાશુ શચીમિવ પુરંદરઃ
કમળની આંખ વાળા રામજીને ખબર નથી કે તમે અહીં છો, એટલે જ તેઓ તમને તરત પાછા લાવી શકતા નથી, જેમ ઇન્દ્રે શચીને લાવી હોય.
શ્રુત્વૈવ ચ વચો મહ્યં ક્ષિપ્રમેષ્યતિ રાઘવઃ। ચમૂં પ્રકર્ષન્ મહતીં હર્યૃક્ષગણસંયુતામ્
મારા મોઢેથી વાત સાંભળતાં જ રાઘવ તરત જ વાંદરા અને રીંછોની મોટી સેના સાથે અહીં આવી જશે.
વિષ્ટમ્ભયિત્વા બાણૌઘૈરક્ષોભ્યં વરુણાલયમ્। કરિષ્યતિ પુરીં લઙ્કાં કાકુત્સ્થઃ શાન્તરાક્ષસામ્
કકુત્સ વંશી રામજી તીરસથી દરિયાને રોકી દેશે અને પછી લંકા શહેરને રાક્ષસવિહોણું કરી દેશે.
તત્ર યદ્યન્તરા મૃત્યુર્યદિ દેવા મહાસુરાઃ। સ્થાસ્યન્તિ પથિ રામસ્ય સ તાનપિ વધિષ્યતિ
રામજીના માર્ગમાં જો મૃત્યુ, દેવતાઓ કે મહાસુરો પણ અવરોધરૂપ થાય, તો તેઓને પણ રામજી સંહારશે.
તવાદર્શનજેનાર્યે શોકેન પરિપૂરિતઃ। ન શર્મ લભતે રામઃ સિંહાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ
આર્યે, તમારી વિયોગની પીડાથી રામજીનું મન વ્યાકુળ છે, તેમને શાંતિ નથી મળતી, જેમ સિંહથી પીડાયેલી હાથી શાંતિ પામતી નથી.
મન્દરેણ ચ તે દેવિ શપે મૂલફલેન ચ। મલયેન ચ વિન્ધ્યેન મેરુણા દર્દુરેણ ચ
હે દેવી, હું મંદર, તમારા મૂળ અને ફળ, મલય, વિંધ્ય, મેરુ અને દર્દુર પર્વતને સાક્ષી રાખીને શપથ લેું છું—
યથા સુનયનં વલ્ગુ બિમ્બોષ્ઠં ચારુકુણ્ડલમ્। મુખં દ્રક્ષ્યસિ રામસ્ય પૂર્ણચન્દ્રમિવોદિતમ્
તું જલ્દી જ રામજીનું ચહેરું જોઈશ, જેમના નેત્ર સુંદર છે, હોઠ લાલ બિંબફળ જેવા છે અને કાનમાં મનમોહક કુંડળ છે—એ ચહેરો જાણે પૂર્ણચંદ્ર ઉગ્યો હોય એમ તેજસ્વી છે.
ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ વૈદેહિ રામં પ્રસ્રવણે ગિરૌ। શતક્રતુમિવાસીનં નાગપૃષ્ઠસ્ય મૂર્ધનિ
હે વૈદેહી, તું જલ્દી જ પ્રસ્રવણ પર્વત પર રામજીને જોઈશ, જેમ ઇન્દ્ર મહાન સાપની પીઠ પર બેઠા હોય એમ.
ન માંસં રાઘવો ભુઙ્ક્તે ન ચૈવ મધુ સેવતે। વન્યં સુવિહિતં નિત્યં ભક્તમશ્નાતિ પઞ્ચમમ્
રાઘવ માંસ ખાતા નથી, દારૂ પણ પીતા નથી; તેઓ રોજ જંગલમાં મળતું શુદ્ધ ભોજન, પોતાનો પાંચમો ભાગ, ભક્તિપૂર્વક જમતા રહે છે.
નૈવ દંશાન્ ન મશકાન્ ન કીટાન્ ન સરીસૃપાન્। રાઘવોઽપનયેદ્ ગાત્રાત્ ત્વદ્ગતેનાન્તરાત્મના
રાઘવ પોતાના શરીર પરથી માખી, મચ્છર, જીવાત કે સાપ દૂર કરતા નથી, કારણ કે તેમનું મન તો તારી યાદમાં સંપૂર્ણ તલીન છે.
નિત્યં ધ્યાનપરો રામો નિત્યં શોકપરાયણઃ। નાન્યચ્ચિન્તયતે કિંચિત્ સ તુ કામવશં ગતઃ
રામજી હંમેશાં ધ્યાનમાં લીન રહે છે, હંમેશાં દુઃખમાં ડૂબેલા છે; તેઓ બીજું કશું જ વિચારતા નથી, કારણ કે તેઓ તારી વાસનામાં બંધાયા છે.
અનિદ્રઃ સતતં રામઃ સુપ્તોઽપિ ચ નરોત્તમઃ। સીતેતિ મધુરાં વાણીં વ્યાહરન્ પ્રતિબુધ્યતે
રામજી, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, ક્યારેય ઊંઘતા નથી; ઊંઘમાં પણ 'સીતા' તું નામ મીઠાશથી બોલતાં જાગી જાય છે.
દૃષ્ટ્વા ફલં વા પુષ્પં વા યચ્ચાન્યત્ સ્ત્રીમનોહરમ્। બહુશો હા પ્રિયેત્યેવં શ્વસંસ્ત્વામભિભાષતે
જ્યારે પણ રામજી કોઈ ફળ કે ફૂલ કે સ્ત્રીઓને ગમતું કંઈ પણ જુએ છે, ત્યારે વારંવાર 'હાય પ્રિયે!' એમ ઉદાસ થઈને તારી સાથે વાત કરે છે.
સ દેવિ નિત્યં પરિતપ્યમાન- સ્ત્વામેવ સીતેત્યભિભાષમાણઃ। ધૃતવ્રતો રાજસુતો મહાત્મા તવૈવ લાભાય કૃતપ્રયત્નઃ
હે દેવી, એ મહાન આત્માવાળા રાજકુમાર, પોતાના વ્રત પર અડગ રહી, સતત તારી યાદમાં તપતા રહે છે અને 'સીતા' કહીને તારી خاطر જ બધું પ્રયત્ન કરે છે.
સા રામસંકીર્તનવીતશોકા રામસ્ય શોકેન સમાનશોકા। શરન્મુખેનામ્બુદશેષચન્દ્રા નિશેવ વૈદેહસુતા બભૂવ
પછી, રામજીના ગુણગાનથી સીતાજીનું દુઃખ ઓગળી ગયું, પણ રામના દુઃખમાં ભાગીદાર રહીને, વાદળો વચ્ચે શરદપૂનમના ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી થઈ ગઈ.
thumb|સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે સાતત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
સા સીતા વચનં શ્રુત્વા પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના। હનૂમન્તમુવાચેદં ધર્માર્થસહિતં વચઃ
પೂರ್ಣચંદ્ર જેવું ચહેરું ધરાવતી સીતાજીએ હનુમાનજીના વચન સાંભળ્યા પછી, ધર્મ અને હિતથી ભરપૂર વાતો કહી.
અમૃતં વિષસમ્પૃક્તં ત્વયા વાનર ભાષિતમ્। યચ્ચ નાન્યમના રામો યચ્ચ શોકપરાયણઃ
હે વાનર, તારા વચન અમૃતમાં ઝેર મળ્યું હોય એવું લાગ્યું; કારણ કે રામજીનું મન બીજે ક્યાંય નથી અને તેઓ તો દુઃખમાં ડૂબેલા છે.
ઐશ્વર્યે વા સુવિસ્તીર્ણે વ્યસને વા સુદારુણે। રજ્જ્વેવ પુરુષં બદ્ધ્વા કૃતાન્તઃ પરિકર્ષતિ
સંપત્તિ હોય કે ભારે દુઃખ, મૃત્યુ માણસને દોરી જાય છે, જાણે દોરીથી બાંધીને ખેંચી જાય છે એમ.
વિધિર્નૂનમસંહાર્યઃ પ્રાણિનાં પ્લવગોત્તમ। સૌમિત્રં માં ચ રામં ચ વ્યસનૈઃ પશ્ય મોહિતાન્
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, નિશ્ચયે જ કિસ્મતને કોઈ જીતી શકતું નથી; જોઈને તો લાગે છે કે સૌમિત્ર, હું અને રામ—all દુઃખથી ભટકી રહ્યા છીએ.
શોકસ્યાસ્ય કથં પારં રાઘવોઽધિગમિષ્યતિ। પ્લવમાનઃ પરિક્રાન્તો હતનૌઃ સાગરે યથા
રાઘવ આ દુઃખના દરિયા પાર કેવી રીતે જશે? જાણે તૂટેલી નાવમાં બેસીને સાગર પાર કરવો હોય એમ.
રાક્ષસાનાં વધં કૃત્વા સૂદયિત્વા ચ રાવણમ્। લઙ્કામુન્મથિતાં કૃત્વા કદા દ્રક્ષ્યતિ માં પતિઃ
રાક્ષસોનો નાશ કરીને, રાવણને મારીને, લંકાને ધ્વસ્ત કરીને, ક્યારે મારા પતિ મને જોવા આવશે?