સ્ત્રીહેતોર્વાલિના ભ્રાત્રા નિરસ્તં પુરુતેજસા। તતસ્ત્વન્નાશજં શોકં રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ
સ્ત્રીના કારણે વાલી દ્વારા પોતાના ભાઈને બહાર કાઢવામાં આવ્યો, જે બહુ શક્તિશાળી હતો; પછી, તારા વિયોગથી થયેલો દુઃખ નિર્દોષ કર્મવાળા રામને પીડતો હતો.
લક્ષ્મણો વાનરેન્દ્રાય સુગ્રીવાય ન્યવેદયત્। સ શ્રુત્વા વાનરેન્દ્રસ્તુ લક્ષ્મણેનેરિતં વચઃ
લક્ષ્મણે વાનરરાજ સુગ્રીવને બધું જણાવ્યું; અને વાનરરાજે લક્ષ્મણના બોલ સાંભળી.
તદાસીન્નિષ્પ્રભોઽત્યર્થં ગ્રહગ્રસ્ત ઇવાંશુમાન્। તતસ્ત્વદ્ગાત્રશોભીનિ રક્ષસા હ્રિયમાણયા
એ સમયે એ ખૂબ જ નિર્વીર્ય હતો, જાણે ગ્રહગ્રસ્ત સૂર્ય હોય; પછી, તારા આભૂષણોથી શોભિત, રાક્ષસ દ્વારા અપહૃત.
યાન્યાભરણજાલાનિ પાતિતાનિ મહીતલે। તાનિ સર્વાણિ રામાય આનીય હરિયૂથપાઃ
જે આભૂષણોની માળાઓ ધરતી પર પડી હતી, એ બધાં વાનરસેનાપતિઓએ રામ પાસે લઈ આવ્યા.
સંહૃષ્ટા દર્શયામાસુર્ગતિં તુ ન વિદુસ્તવ। તાનિ રામાય દત્તાનિ મયૈવોપહૃતાનિ ચ
હર્ષભેરા તેઓએ બતાવ્યું, પણ તારો માર્ગ જાણતા નહોતાં; એ બધું રામને અપાયું હતું અને હું જ તેને લાવ્યો હતો.
સ્વનવન્ત્યવકીર્ણાનિ તસ્મિન્ વિહતચેતસિ। તાન્યઙ્કે દર્શનીયાનિ કૃત્વા બહુવિધં તદા
એ ઘંટવાળાં અને છૂટાછવાયા ગહનો, જ્યારે રામનું મન દુઃખથી ભરેલું હતું, ત્યારે તેણે એ સુંદર ગહનો ગોડમાં મૂકી ઘણી રીતે જોયા.
તેન દેવપ્રકાશેન દેવેન પરિદેવિતમ્। પશ્યતસ્તાનિ રુદતસ્તામ્યતશ્ચ પુનઃ પુનઃ
દિવ્ય તેજથી ભરેલા એ દેવરૂપ રામે, એ ગહનો જોઈને, વારંવાર રડતાં અને દુઃખી થતાં, ફરી ફરી વિલાપ કર્યો.
પ્રાદીપયદ્ દાશરથેસ્તદા શોકહુતાશનમ્
ત્યારે દશરથપુત્ર રામે દુઃખની અગ્નિને વધુ પ્રજ્વલિત કરી.
શાયિતં ચ ચિરં તેન દુઃખાર્તેન મહાત્મના। મયાપિ વિવિધૈર્વાક્યૈઃ કૃચ્છ્રાદુત્થાપિતઃ પુનઃ
એ મહાન આત્માએ, દુઃખથી પીડાઈને, લાંબો સમય પડખે વિતાવ્યો; અને મેં પણ અનેક રીતે સમજાવીને, મુશ્કેલીથી તેને ઉઠાડ્યો.
તાનિ દૃષ્ટ્વા મહાર્હાણિ દર્શયિત્વા મુહુર્મુહુઃ। રાઘવઃ સહસૌમિત્રિઃ સુગ્રીવે સંન્યવેશયત્
એ કિંમતી ગહનો વારંવાર જોઈ અને બતાવીને, રાઘવ અને સૌમિત્રીએ મળીને તે સુગ્રીવને સોંપ્યા.
સ તવાદર્શનાદાર્યે રાઘવઃ પરિતપ્યતે। મહતા જ્વલતા નિત્યમગ્નિનેવાગ્નિપર્વતઃ
હે આર્ય સ્ત્રી, તને ન જોઈ શકવાથી રાઘવ સતત ભારે દુઃખમાં છે; તે સદા જ્વલંત અગ્નિ જેવા દુઃખમાં બળે છે.
ત્વત્કૃતે તમનિદ્રા ચ શોકશ્ચિન્તા ચ રાઘવમ્। તાપયન્તિ મહાત્માનમગ્ન્યગારમિવાગ્નયઃ
તારા કારણે રાઘવને ઊંઘ આવતી નથી, ચિંતાથી અને શોકથી એ મહાન આત્મા દુઃખી થાય છે, જેમ અગ્નિગૃહમાં અગ્નિ બળે છે.
તવાદર્શનશોકેન રાઘવઃ પરિચાલ્યતે। મહતા ભૂમિકમ્પેન મહાનિવ શિલોચ્ચયઃ
તને ન જોઈ શકવાનો શોક રાઘવને હલાવી નાખે છે, જેમ મહાન પર્વતને ભારે ભૂકંપ હલાવી નાખે છે.
કાનનાનિ સુરમ્યાણિ નદીપ્રસ્રવણાનિ ચ। ચરન્ ન રતિમાપ્નોતિ ત્વામપશ્યન્ નૃપાત્મજે
સુંદર વનો અને નદીના ઉદ્ગમો વચ્ચે ફરતો રામ, હે રાજકુમારી, તને ન જોઈને ક્યાંય આનંદ પામતો નથી.
સ ત્વાં મનુજશાર્દૂલઃ ક્ષિપ્રં પ્રાપ્સ્યતિ રાઘવઃ। સમિત્રબાન્ધવં હત્વા રાવણં જનકાત્મજે
એ મનુષ્યમાં શ્રેષ્ઠ રાઘવ, જનકનંદિની, રાવણ અને તેના મિત્રો-સગાંને સંહાર્યા પછી તને જલ્દી જ મળી જશે.
સહિતૌ રામસુગ્રીવાવુભાવકુરુતાં તદા। સમયં વાલિનં હન્તું તવ ચાન્વેષણં પ્રતિ
પછી રામ અને સુગ્રીવે સાથે મળીને વાલીનો નાશ કરવાનો અને તારી શોધ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.
તતસ્તાભ્યાં કુમારાભ્યાં વીરાભ્યાં સ હરીશ્વરઃ। કિષ્કિન્ધાં સમુપાગમ્ય વાલી યુદ્ધે નિપાતિતઃ
પછી વાનરરાજ સુગ્રીવ એ બે વિરુધ્ધ યુવાન શૂરવીરો સાથે કિષ્કિંધા પહોંચ્યો અને યુદ્ધમાં વાલીનો વધ કર્યો.
તતો નિહત્ય તરસા રામો વાલિનમાહવે। સર્વર્ક્ષહરિસઙ્ઘાનાં સુગ્રીવમકરોત્ પતિમ્
પછી રામે યુદ્ધમાં વાલીનો ઝડપી નાશ કરીને સુગ્રીવને બધા વાનર અને રીંછોની સેના પર રાજા બનાવ્યો.
રામસુગ્રીવયોરૈક્યં દેવ્યેવં સમજાયત। હનૂમન્તં ચ માં વિદ્ધિ તયોર્દૂતમુપાગતમ્
હે દેવી, આમ રામ અને સુગ્રીવની મૈત્રી થઈ; અને હું, હનુમાન, એમના દૂત તરીકે અહીં આવ્યો છું, એ જાણ.
સ્વં રાજ્યં પ્રાપ્ય સુગ્રીવઃ સ્વાનાનીય મહાકપીન્। ત્વદર્થં પ્રેષયામાસ દિશો દશ મહાબલાન્
પછી પોતાનું રાજ્ય મેળવીને, સુગ્રીવે મોટા વાનરોને બોલાવી, તારા માટે દસેય દિશામાં શક્તિશાળી વાનરો મોકલ્યા.
આદિષ્ટા વાનરેન્દ્રેણ સુગ્રીવેણ મહૌજસઃ। અદ્રિરાજપ્રતીકાશાઃ સર્વતઃ પ્રસ્થિતા મહીમ્
મહા બલવાન વાનરરાજ સુગ્રીવના આદેશે, પર્વત સમાન વાનરો ચારેય દિશામાં પૃથ્વી પર શોધવા નીકળ્યા.
તતસ્તે માર્ગમાણા વૈ સુગ્રીવવચનાતુરાઃ। ચરન્તિ વસુધાં કૃત્સ્નાં વયમન્યે ચ વાનરાઃ
આ રીતે, સુગ્રીવના આદેશથી, અમે અને બીજા વાનરો, એના વચનને પાળવા આતુર થઈ, આખી પૃથ્વી પર શોધ કરી રહ્યા છીએ.
અઙ્ગદો નામ લક્ષ્મીવાન્ વાલિસૂનુર્મહાબલઃ। પ્રસ્થિતઃ કપિશાર્દૂલસ્ત્રિભાગબલસંવૃતઃ
અમારા વચ્ચે વાલીપુત્ર, મહાબલી અને તેજસ્વી અંગદ છે. વાનર સેનાના ત્રીજા ભાગ સાથે તે અહીં આવ્યો છે.
તેષાં નો વિપ્રણષ્ટાનાં વિન્ધ્યે પર્વતસત્તમે। ભૃશં શોકપરીતાનામહોરાત્રગણા ગતાઃ
અમે બધા વિંધ્ય પર્વત પર ગુમ થઈ ગયા હતા અને ભારે દુઃખમાં ડૂબેલા હતા. ત્યાં ઘણા દિવસ-રાત પસાર થયા.
તે વયં કાર્યનૈરાશ્યાત્ કાલસ્યાતિક્રમેણ ચ। ભયાચ્ચ કપિરાજસ્ય પ્રાણાંસ્ત્યક્તુમુપસ્થિતાઃ
કામમાં નિરાશ થઈ, સમય પસાર થતો ગયો અને વાનર રાજના ભયથી, અમે જીવ ત્યાગવા તૈયાર થઈ ગયા.
વિચિત્ય ગિરિદુર્ગાણિ નદીપ્રસ્રવણાનિ ચ। અનાસાદ્ય પદં દેવ્યાઃ પ્રાણાંસ્ત્યક્તું વ્યવસ્થિતાઃ
પર્વતોના કિલ્લા અને નદીઓના ઉદ્ગમ શોધ્યા છતાં, હે દેવી, તમારો પત્તો ન મળતાં અમે જીવ છોડી દેવાનો નિશ્ચય કર્યો.
તતસ્તસ્ય ગિરેર્મૂર્ધ્નિ વયં પ્રાયમુપાસ્મહે। દૃષ્ટ્વા પ્રાયોપવિષ્ટાંશ્ચ સર્વાન્ વાનરપુઙ્ગવાન્
પછી અમે એ પર્વતની ચોટી પર ઉપવાસ આરંભ્યો. ત્યાં બધા વાનરશ્રેષ્ઠો પણ મૃત્યુ માટે બેઠેલા હતા.
ભૃશં શોકાર્ણવે મગ્નઃ પર્યદેવયદઙ્ગદઃ। તવ નાશં ચ વૈદેહિ વાલિનશ્ચ તથા વધમ્
અંગદ દુઃખના દરિયામાં ગરકાવ થઈને, હે વૈદેહી, તમારા વિયોગ અને વાલીના મૃત્યુનું ભારે શોક મનાવતો હતો.
પ્રાયોપવેશમસ્માકં મરણં ચ જટાયુષઃ। તેષાં નઃ સ્વામિસંદેશાન્નિરાશાનાં મુમૂર્ષતામ્
અમે પણ જટાયુની જેમ ઉપવાસથી મૃત્યુ પામવાનો નિશ્ચય કર્યો હતો. અમારા સ્વામીના આદેશથી, નિરાશ અને મૃત્યુ ઇચ્છતા અમે એમ કર્યું.
કાર્યહેતોરિહાયાતઃ શકુનિર્વીર્યવાન્ મહાન્। ગૃધ્રરાજસ્ય સોદર્યઃ સમ્પાતિર્નામ ગૃધ્રરાટ્
એ સમયે, અમારા કાર્ય માટે એક મહાન અને પરાક્રમી પક્ષી, ગૃધ્રરાજનો ભાઈ, સંપાતિ નામે અહીં આવ્યો.