કા ત્વં ભવસિ રુદ્રાણાં મરુતાં વા વરાનને। વસૂનાં વા વરારોહે દેવતા પ્રતિભાસિ મે
હે સુંદર ચહેરાવાળી, તમે શું રુદ્રોમાંની એક છો, કે પવનદેવોના સમૂહમાંની એક છો? કે પછી વસુઓમાંની એક છો, હે સૌમ્ય સ્ત્રી? તમે તો મને દેવી જેવી દેખાઓ છો.
કિં નુ ચન્દ્રમસા હીના પતિતા વિબુધાલયાત્। રોહિણી જ્યોતિષાં શ્રેષ્ઠા શ્રેષ્ઠા સર્વગુણાધિકા
શું તમે ચંદ્રથી વિયોગ પામીને દેવલોકમાંથી પડી ગયેલી, તારાોમાં શ્રેષ્ઠ અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત રોહિણી છો?
કોપાદ્ વા યદિ વા મોહાદ્ ભર્તારમસિતેક્ષણે। વસિષ્ઠં કોપયિત્વા ત્વં વાસિ કલ્યાણ્યરુન્ધતી
કે પછી, હે કાળી આંખવાળી, તમે કલ્યાણવતી અરુંધતી છો, જેઓ રોષ કે મોહથી પોતાના પતિ વસિષ્ઠને દુઃખ આપી દૂર થઈ ગઈ છે?
કો નુ પુત્રઃ પિતા ભ્રાતા ભર્તા વા તે સુમધ્યમે। અસ્માલ્લોકાદમું લોકં ગતં ત્વમનુશોચસિ
હે સુકુમાર કટિવાળી, તમારા માટે તમે કયા પુત્ર, પિતા, ભાઈ કે પતિના વિયોગે દુઃખી છો, જે આ લોકમાંથી પરલોકમાં ગયા છે?
રોદનાદતિનિઃશ્વાસાદ્ ભૂમિસંસ્પર્શનાદપિ। ન ત્વાં દેવીમહં મન્યે રાજ્ઞઃ સંજ્ઞાવધારણાત્
તમારા રડવાથી, ઊંડા ઉચ્છવાસથી અને જમીનને સ્પર્શ કરવાથી, હું તમને દેવી નથી માનતો, પણ રાજાની પત્ની તરીકેના લક્ષણો દેખાય છે.
વ્યઞ્જનાનિ હિ તે યાનિ લક્ષણાનિ ચ લક્ષયે। મહિષી ભૂમિપાલસ્ય રાજકન્યા ચ મે મતા
તમામાં જે ચિહ્નો અને લક્ષણો છે, તે જોઈને મને લાગે છે કે તમે કોઈ રાજાની રાણી કે રાજકન્યા છો.
રાવણેન જનસ્થાનાદ્ બલાત્ પ્રમથિતા યદિ। સીતા ત્વમસિ ભદ્રં તે તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ
જો તમે જનેસ્થાનમાંથી રાવણ દ્વારા બળજબરીથી અપહરણ કરાયેલી સીતાજી હોવ, તો તમારો કલ્યાણ થાય. હું પૂછું છું, કૃપા કરીને મને સાચું કહો.
યથા હિ તવ વૈ દૈન્યં રૂપં ચાપ્યતિમાનુષમ્। તપસા ચાન્વિતો વેષસ્ત્વં રામમહિષી ધ્રુવમ્
જેમ તમારું વિનમ્ર સ્વભાવ, અસામાન્ય રૂપ અને તપસ્વિ વેશ છે, એ જોઈને નિશ્ચિતપણે લાગે છે કે તમે રામની પત્ની જ છો.
સા તસ્ય વચનં શ્રુત્વા રામકીર્તનહર્ષિતા। ઉવાચ વાક્યં વૈદેહી હનૂમન્તં દ્રુમાશ્રિતમ્
રામનું નામ સાંભળીને આનંદિત થયેલી વૈદેહીએ, વૃક્ષ પર બેઠેલા હનુમાનને ઉત્તર આપ્યો.
પૃથિવ્યાં રાજસિંહાનાં મુખ્યસ્ય વિદિતાત્મનઃ। સ્નુષા દશરથસ્યાહં શત્રુસૈન્યપ્રણાશિનઃ
હું પૃથ્વી પરના સિંહ સમાન રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દુશ્મન સેના વિનાશક અને પોતાના સ્વરૂપને ઓળખતા દશરથની વહુ છું.
દુહિતા જનકસ્યાહં વૈદેહસ્ય મહાત્મનઃ। સીતેતિ નામ્ના ચોક્તાહં ભાર્યા રામસ્ય ધીમતઃ
હું મહાત્મા જનકરાજાની દીકરી છું, જેને વૈદેહી કહે છે. મારું નામ સીતાજી છે અને હું વિવેકી રામની પત્ની છું.
સમા દ્વાદશ તત્રાહં રાઘવસ્ય નિવેશને। ભુઞ્જાના માનુષાન્ ભોગાન્ સર્વકામસમૃદ્ધિની
હું બાર વર્ષ સુધી રામના ઘરમાં રહી, માનવજીવનના સર્વ સુખો અને ઈચ્છાઓથી પરિપૂર્ણ રહી.
તતસ્ત્રયોદશે વર્ષે રાજ્યે ચેક્ષ્વાકુનન્દનમ્। અભિષેચયિતું રાજા સોપાધ્યાયઃ પ્રચક્રમે
પછી તેરમા વર્ષે, રાજાએ પોતાના ગુરુઓ સાથે ઇક્ષ્વાકુ વંશજને રાજસિંહાસન પર બેસાડવાની તૈયારી શરૂ કરી.
તસ્મિન્ સમ્ભ્રિયમાણે તુ રાઘવસ્યાભિષેચને। કૈકેયી નામ ભર્તારમિદં વચનમબ્રવીત્
જ્યારે રાઘવના અભિષેકની તૈયારી ચાલી રહી હતી, ત્યારે કૈકેયીએ પોતાના પતિને આ શબ્દો કહ્યા.
ન પિબેયં ન ખાદેયં પ્રત્યહં મમ ભોજનમ્। એષ મે જીવિતસ્યાન્તો રામો યદ્યભિષિચ્યતે
હું રોજે રોજ કંઈ પણ ખાઈશ નહિ કે પીશ નહિ; જો રામને રાજતિલક થાય તો એ જ મારા જીવનનો અંત છે.
યત્ તદુક્તં ત્વયા વાક્યં પ્રીત્યા નૃપતિસત્તમ। તચ્ચેન્ન વિતથં કાર્યં વનં ગચ્છતુ રાઘવઃ
રાજાધિરાજ, તમે પ્રેમથી જે વચન આપ્યું હતું, એ ખોટું ન જાય એ માટે રાઘવને વનમાં જવું જ જોઈએ.
સ રાજા સત્યવાગ્ દેવ્યા વરદાનમનુસ્મરન્। મુમોહ વચનં શ્રુત્વા કૈકેય્યાઃ ક્રૂરમપ્રિયમ્
પછી રાજા, જે સત્યવચનને પાળે છે, રાણીને આપેલું વરદાન યાદ કરીને, કૈકેયીના ક્રૂર અને દુઃખદ શબ્દો સાંભળી દુઃખમાં ગરકાવ થઈ ગયો.
તતસ્તં સ્થવિરો રાજા સત્યધર્મે વ્યવસ્થિતઃ। જ્યેષ્ઠં યશસ્વિનં પુત્રં રુદન્ રાજ્યમયાચત
પછી એ વૃદ્ધ રાજા, સત્યના માર્ગે અડગ રહી, રડતા રડતા પોતાના પ્રતિષ્ઠિત મોટા પુત્રને રાજ્ય છોડી દેવા વિનંતી કરી.
સ પિતુર્વચનં શ્રીમાનભિષેકાત્ પરં પ્રિયમ્। મનસા પૂર્વમાસાદ્ય વાચા પ્રતિગૃહીતવાન્
એ મહાન રામે, પિતાનું વચન, જે તિલક કરતાં પણ પ્રિય હતું, મનમાં પહેલેથી સ્વીકારી લીધું હતું અને પછી શબ્દોથી પણ માની લીધું.
દદ્યાન્ન પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ સત્યં બ્રૂયાન્ન ચાનૃતમ્। અપિ જીવિતહેતોર્હિ રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
રામ, જેનું પરાક્રમ સત્યમાં છે, એ આપશે પણ કદી સ્વીકારશે નહિ, સત્ય બોલશે પણ કદી અસત્ય નહિ—even પોતાના જીવ માટે પણ.
સ વિહાયોત્તરીયાણિ મહાર્હાણિ મહાયશાઃ। વિસૃજ્ય મનસા રાજ્યં જનન્યૈ માં સમાદિશત્
એ મહાપ્રતિષ્ઠિત રામે, કિંમતી ઉપરવસ્ત્રો ઉતારી, મનથી રાજ્ય છોડી દીધું અને મને પોતાની માતાને સોંપી દીધો.
સાહં તસ્યાગ્રતસ્તૂર્ણં પ્રસ્થિતા વનચારિણી। નહિ મે તેન હીનાયા વાસઃ સ્વર્ગેઽપિ રોચતે
હું તો તરત જ વનમાં રહેવા માટે એના આગળ ચાલી પડી, કેમ કે એથી વિયોગમાં તો સ્વર્ગમાં પણ રહેવું મને ગમતું નથી.
પ્રાગેવ તુ મહાભાગઃ સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ। પૂર્વજસ્યાનુયાત્રાર્થે કુશચીરૈરલંકૃતઃ
પણ એ પહેલાં જ, સૌમિત્રિ, જે મિત્રોને આનંદ આપે છે, કુશ અને વલ્કળ પહેરીને પોતાના મોટા ભાઈની સાથે જવા નીકળી પડ્યો હતો.
તે વયં ભર્તુરાદેશં બહુમાન્ય દૃઢવ્રતાઃ। પ્રવિષ્ટાઃ સ્મ પુરાદૃષ્ટં વનં ગમ્ભીરદર્શનમ્
અમે ત્રણેય, પતિના આદેશને બહુ માન આપીને અને દૃઢ પ્રતિજ્ઞા રાખીને, કદી ન જોયેલા અને ભયાનક એવા વનમાં પ્રવેશ કર્યો.
વસતો દણ્ડકારણ્યે તસ્યાહમમિતૌજસઃ। રક્ષસાપહૃતા ભાર્યા રાવણેન દુરાત્મના
જ્યારે હું એ મહાપરાક્રમી સાથે દંડક વનમાં રહી રહી હતી, ત્યારે રાવણ નામના દુરાચારી રાક્ષસે મને, એની પત્નીને, અપહરણ કરી લીધી.
દ્વૌ માસૌ તેન મે કાલો જીવિતાનુગ્રહઃ કૃતઃ। ઊર્ધ્વં દ્વાભ્યાં તુ માસાભ્યાં તતસ્ત્યક્ષ્યામિ જીવિતમ્
એ રાક્ષસે મને બે મહિના જીવવાનો સમય આપ્યો છે; આ બે મહિના પછી હું પોતે જ જીવન ત્યાગી દઈશ.
thumb|ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડમાં ચોત્રીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તસ્યાસ્તદ્ વચનં શ્રુત્વા હનૂમાન્ હરિપુંગવઃ। દુઃખાદ્ દુઃખાભિભૂતાયાઃ સાન્ત્વમુત્તરમબ્રવીત્
એના શબ્દો સાંભળી, વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાને, દુઃખથી પીડાયેલી સીતાને શાંતિ આપતાં વચન કહ્યાં.
અહં રામસ્ય સંદેશાદ્ દેવિ દૂતસ્તવાગતઃ। વૈદેહિ કુશલી રામઃ સ ત્વાં કૌશલમબ્રવીત્
હે દેવી, હું રામના સંદેશે તમારો દૂત બનીને આવ્યો છું; વૈદેહી, રામ સુખી છે અને એણે તમારો કૂશળ પૂછ્યું છે.
યો બ્રાહ્મમસ્ત્રં વેદાંશ્ચ વેદ વેદવિદાં વરઃ। સ ત્વાં દાશરથી રામો દેવિ કૌશલમબ્રવીત્
જે બ્રહ્માસ્ત્ર અને વેદો જાણે છે, વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ છે, એ દશરથપુત્ર રામે, હે દેવી, તમારો કૂશળ પૂછ્યો છે.