વઞ્ચયિત્વા વને રામં મૃગરૂપેણ માયયા। સ માર્ગમાણસ્તાં દેવીં રામઃ સીતામનિન્દિતામ્
મૃગ રૂપે માયાથી રામને વનમાં ભટકાવી, જ્યારે રામ તને શોધી રહ્યો હતો, ત્યારે રાવણે, નિર્દોષ સીતે, તને હરણ કરી લીધી.
આસસાદ વને મિત્રં સુગ્રીવં નામ વાનરમ્। તતઃ સ વાલિનં હત્વા રામઃ પરપુરંજયઃ
વનમાં તેણે સુગ્રીવ નામના વાનર મિત્રને મળ્યો; પછી રામે, શત્રુઓના નાશક, વાલીનો વધ કર્યો.
આયચ્છત્ કપિરાજ્યં તુ સુગ્રીવાય મહાત્મને। સુગ્રીવેણાભિસંદિષ્ટા હરયઃ કામરૂપિણઃ
પછી તેણે મહાત્મા સુગ્રીવને વાનરરાજ્ય પાછું આપ્યું; અને સુગ્રીવના આદેશે, ઇચ્છારૂપ ધારણ કરી શકતા વાનરો—
દિક્ષુ સર્વાસુ તાં દેવીં વિચિન્વન્તઃ સહસ્રશઃ। અહં સમ્પાતિવચનાચ્છતયોજનમાયતમ્
સર્વ દિશાઓમાં હજારો વાનરો એ દેવીને શોધતા ફર્યા; અને હું, સંપાતિના વચન અનુસાર, શતયોજન પહોળો સમુદ્ર પાર કરી ગયો.
તસ્યા હેતોર્વિશાલાક્ષ્યાઃ સમુદ્રં વેગવાન્ પ્લુતઃ। યથારૂપાં યથાવર્ણાં યથાલક્ષ્મવતીં ચ તામ્
એ વિશાળ નેત્રવાળી સીતાના કારણથી, હું ઝડપથી સમુદ્ર પાર ગયો; અને તેને જેમ વર્ણવવામાં આવી હતી, એમ જ રૂપ, રંગ અને સૌંદર્ય સાથે જોયી.
અશ્રૌષં રાઘવસ્યાહં સેયમાસાદિતા મયા। વિરરામૈવમુક્ત્વા સ વાચં વાનરપુંગવઃ
રાઘવના મોઢેથી મેં સાંભળ્યું કે એ મને મળી ગઈ છે; આમ કહી વાનરશ્રેષ્ઠ મૌન રહ્યો.
જાનકી ચાપિ તચ્છ્રુત્વા વિસ્મયં પરમં ગતા। તતઃ સા વક્રકેશાન્તા સુકેશી કેશસંવૃતમ્। ઉન્નમ્ય વદનં ભીરુઃ શિંશપામન્વવૈક્ષત
અને જનકી એ સાંભળીને અત્યંત આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ; પછી વક્ર વાળવાળી, સુંદર વાળથી ઢંકાયેલી, ભયભીત સીતાએ માથું ઉંચું કરી શિંશપા વૃક્ષ તરફ જોયું.
નિશમ્ય સીતા વચનં કપેશ્ચ દિશશ્ચ સર્વાઃ પ્રદિશશ્ચ વીક્ષ્ય। સ્વયં પ્રહર્ષં પરમં જગામ સર્વાત્મના રામમનુસ્મરન્તી
સીતાએ વાનરરાજના શબ્દો સાંભળી, સર્વ દિશાઓમાં નજર ફેરવી, પોતે ખૂબ આનંદ અનુભવો અને સર્વ હૃદયથી રામને યાદ કરી.
સા તિર્યગૂર્ધ્વં ચ તથા હ્યધસ્તા- ન્નિરીક્ષમાણા તમચિન્ત્યબુદ્ધિમ્। દદર્શ પિંગાધિપતેરમાત્યં વાતાત્મજં સૂર્યમિવોદયસ્થમ્
તે સમયે, સીતાએ તિરછાં, ઉપર અને નીચે જોઈને, પિંગાળ વાનરરાજાના મંત્રી, પવનપુત્રને, જેમ આકાશમાં ઉગતો સૂર્ય હોય તેમ, અપરંપાર બુદ્ધિવાળા તરીકે નિહાળ્યા.
thumb|દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો બત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ શાખાન્તરે લીનં દૃષ્ટ્વા ચલિતમાનસા। વેષ્ટિતાર્જુનવસ્ત્રં તં વિદ્યુત્સંઘાતપિંગલમ્
પછી, શાખાઓ વચ્ચે છુપાયેલા અને સફેદ છાલના વસ્ત્રમાં લપેટાયેલા, વીજળીના ઝાંખા રંગ જેવા તેને જોઈને, સીતાનું મન અશાંત થઈ ગયું.
સા દદર્શ કપિં તત્ર પ્રશ્રિતં પ્રિયવાદિનમ્। ફુલ્લાશોકોત્કરાભાસં તપ્તચામીકરેક્ષણમ્
ત્યાં સીતાએ નમ્ર અને મીઠા બોલતા વાનરને જોયો, જે ફૂલેલા અશોકના ગુચ્છ જેવો તેજસ્વી અને પીળા સોનાની જેમ આંખો ધરાવતો હતો.
સાથ દૃષ્ટ્વા હરિશ્રેષ્ઠં વિનીતવદવસ્થિતમ્। મૈથિલી ચિન્તયામાસ વિસ્મયં પરમં ગતા
પછી, શ્રેષ્ઠ વાનરને ત્યાં નમ્રતાપૂર્વક ઉભેલો જોઈને, વૈદેહી સીતાને અતિ આશ્ચર્ય થયું અને વિચારવા લાગી.
અહો ભીમમિદં સત્ત્વં વાનરસ્ય દુરાસદમ્। દુર્નિરીક્ષ્યમિદં મત્વા પુનરેવ મુમોહ સા
અરે, આ વાનરનું સ્વરૂપ તો ભયાનક છે, નજીક જવું અશક્ય છે; તેને જોવું પણ મુશ્કેલ છે એમ વિચારીને, સીતા ફરીથી મૂંઝાઈ ગઈ.
વિલલાપ ભૃશં સીતા કરુણં ભયમોહિતા। રામ રામેતિ દુઃખાર્તા લક્ષ્મણેતિ ચ ભામિની
ભય અને મૂંઝવણથી વ્યાકુળ થયેલી સીતા ખૂબ જ દુ:ખી થઈને, 'રામા!' અને 'લક્ષ્મણ!' કહી રડવા લાગી.
રુરોદ સહસા સીતા મન્દમન્દસ્વરા સતી। સાથ દૃષ્ટ્વા હરિવરં વિનીતવદુપાગતમ્। મૈથિલી ચિન્તયામાસ સ્વપ્નોઽયમિતિ ભામિની
સીતાએ અચાનક ધીમા અવાજે રડવાનું શરૂ કર્યું; પછી શ્રેષ્ઠ વાનર નમ્રતાથી આગળ આવ્યો ત્યારે વૈદેહી વિચારવા લાગી—'આ તો સ્વપ્ન જ લાગે છે.'
સા વીક્ષમાણા પૃથુભુગ્નવક્ત્રં શાખામૃગેન્દ્રસ્ય યથોક્તકારમ્। દદર્શ પિંગપ્રવરં મહાર્હં વાતાત્મજં બુદ્ધિમતાં વરિષ્ઠમ્
સીતાએ, શાખામૃગરાજના પહોળા મોઢા તરફ જોઈને, વર્ણન મુજબના પિંગાળ શ્રેષ્ઠ વાનર, અમૂલ્ય અને બુદ્ધિશ્રેષ્ઠ પવનપુત્રને જોયો.
સા તં સમીક્ષ્યૈવ ભૃશં વિપન્ના ગતાસુકલ્પેવ બભૂવ સીતા। ચિરેણ સંજ્ઞાં પ્રતિલભ્ય ચૈવં વિચિન્તયામાસ વિશાલનેત્રા
તેને જોઈને, સીતા ખૂબ જ ગભરાઈ ગઈ, જાણે પ્રાણ છૂટી ગયા હોય; લાંબા સમય પછી જ્ઞાન પાછું મળતાં, વિશાળ નેત્રવાળી સીતાએ વિચારવાનું શરૂ કર્યું.
સ્વપ્નો મયાયં વિકૃતોઽદ્ય દૃષ્ટઃ શાખામૃગઃ શાસ્ત્રગણૈર્નિષિદ્ધઃ। સ્વસ્ત્યસ્તુ રામાય સલક્ષ્મણાય તથા પિતુર્મે જનકસ્ય રાજ્ઞઃ
આજે મેં આ અજાણી વાનર સ્વપ્નમાં જોયો છે, જે સ્વપ્નશાસ્ત્ર અનુસાર મનાઈ છે; રામ અને લક્ષ્મણને તેમજ મારા પિતા જનકરાજને સુખ-શાંતિ મળે એવી પ્રાર્થના.
સ્વપ્નો હિ નાયં નહિ મેઽસ્તિ નિદ્રા શોકેન દુઃખેન ચ પીડિતાયાઃ। સુખં હિ મે નાસ્તિ યતો વિહીના તેનેન્દુપૂર્ણપ્રતિમાનનેન
આ સ્વપ્ન નથી, કેમ કે મને તો દુ:ખ અને શોકથી ઊંઘ જ આવતી નથી; જેની ચાંદની જેવી ચહેરાવાળો હતો, તેના વિયોગથી મને સુખ જ નથી.
રામેતિ રામેતિ સદૈવ બુદ્ધ્યા વિચિન્ત્ય વાચા બ્રુવતી તમેવ। તસ્યાનુરૂપં ચ કથાં તદર્થા- મેવં પ્રપશ્યામિ તથા શૃણોમિ
હું હંમેશાં મનમાં અને બોલમાં 'રામ, રામ' જ ઉચ્ચારું છું અને એજ વિષયમાં વિચારું છું; તેની સાથે સંબંધિત વાતો જ હું જોઈ અને સાંભળું છું.
અહં હિ તસ્યાદ્ય મનોભવેન સમ્પીડિતા તદ્ગતસર્વભાવા। વિચિન્તયન્તી સતતં તમેવ તથૈવ પશ્યામિ તથા શૃણોમિ
હું આજે તેની પ્રીતિથી વ્યાકુળ છું, મારું આખું મન તેના પર જ છે; સતત હું એનું જ ચિંતન કરું છું, તેથી એ જ જોઈ અને એ જ સાંભળું છું.
મનોરથઃ સ્યાદિતિ ચિન્તયામિ તથાપિ બુદ્ધ્યાપિ વિતર્કયામિ। કિં કારણં તસ્ય હિ નાસ્તિ રૂપં સુવ્યક્તરૂપશ્ચ વદત્યયં મામ્
શું આ મનની ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ છે એમ હું વિચારું છું; છતાં મનમાં વિચારું છું—કારણ શું છે? કેમ કે એનું સ્વરૂપ અહીં નથી, છતાં આ વાનર સ્પષ્ટ રૂપે મારી સામે બોલે છે.
નમોઽસ્તુ વાચસ્પતયે સવજ્રિણે સ્વયમ્ભુવે ચૈવ હુતાશનાય। અનેન ચોક્તં યદિદં મમાગ્રતો વનૌકસા તચ્ચ તથાસ્તુ નાન્યથા
વાણીના દેવતા, વજ્રધારી, સ્વયંભૂ અને અગ્નિદેવને વંદન; આ વનવાસીએ મારી સામે જે કહ્યું છે, એ જ સાચું થાય, બીજું કંઈ ન થાય.
thumb|ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ત્રયત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
સોઽવતીર્ય દ્રુમાત્ તસ્માદ્ વિદ્રુમપ્રતિમાનનઃ। વિનીતવેષઃ કૃપણઃ પ્રણિપત્યોપસૃત્ય ચ
પછી, તે વૃક્ષ પરથી નીચે ઉતરીને, મોં લાલ મોતી જેવું તેજસ્વી, નમ્ર વેશમાં અને દુ:ખી મનથી, વંદન કરીને આગળ આવ્યો.
તામબ્રવીન્મહાતેજા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। શિરસ્યઞ્જલિમાધાય સીતાં મધુરયા ગિરા
પવનપુત્ર હનુમાન, જે મહાન તેજવાળા છે, તેમણે માથા પર હાથ જોડીને, મીઠા શબ્દોમાં સીતાજી સાથે વાત કરી.
કા નુ પદ્મપલાશાક્ષિ ક્લિષ્ટકૌશેયવાસિનિ। દ્રુમસ્ય શાખામાલમ્બ્ય તિષ્ઠસિ ત્વમનિન્દિતે
પદ્મ જેવી આંખો ધરાવતી, કષ્ટમાં પડેલા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી, અને વૃક્ષની ડાળી પર ઊભી રહેલી, હે નિર્દોષે, તમે કોણ છો?
કિમર્થં તવ નેત્રાભ્યાં વારિ સ્રવતિ શોકજમ્। પુણ્ડરીકપલાશાભ્યાં વિપ્રકીર્ણમિવોદકમ્
તમારી આંખોમાંથી દુઃખથી ભરેલા આંસુ કેમ વહી રહ્યા છે? પદ્મ અને પલાશની પાંદડીઓ પરથી પાણી છૂટે તેમ આંસુ વહી રહ્યા છે.
સુરાણામસુરાણાં ચ નાગગન્ધર્વરક્ષસામ્। યક્ષાણાં કિંનરાણાં ચ કા ત્વં ભવસિ શોભને
દેવો, અસુરો, નાગો, ગંધર્વો, રાક્ષસો, યક્ષો કે કિન્નરોમાં, હે સુંદર સ્ત્રી, તમે કોણ છો?