તં માં શાખાઃ પ્રશાખાશ્ચ સ્કન્ધાંશ્ચોત્તમશાખિનામ્। દૃષ્ટ્વા ચ પરિધાવન્તં ભવેયુઃ પરિશઙ્કિતાઃ
મને શ્રેષ્ઠ વૃક્ષોની ડાળીઓ પર દોડતો જોઈને, રાક્ષસીઓ શંકિત બની જશે.
મમ રૂપં ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય વને વિચરતો મહત્। રાક્ષસ્યો ભયવિત્રસ્તા ભવેયુર્વિકૃતસ્વરાઃ
જંગલમાં ફરતા મારા વિશાળ રૂપને જોઈને, રાક્ષસીઓ ડરથી કાંપતી અને ભયભીત અવાજે બોલતી થઈ જશે.
તતઃ કુર્યુઃ સમાહ્વાનં રાક્ષસ્યો રક્ષસામપિ। રાક્ષસેન્દ્રનિયુક્તાનાં રાક્ષસેન્દ્રનિવેશને
પછી રાક્ષસ સ્ત્રીઓ રાક્ષસરાજાના મહેલમાં રહેલા, રાક્ષસરાજ દ્વારા નિયુક્ત થયેલા રાક્ષસોને પણ બોલાવી લાવે.
તે શૂલશરનિસ્ત્રિંશવિવિધાયુધપાણયઃ। આપતેયુર્વિમર્દેઽસ્મિન્ વેગેનોદ્વેગકારણાત્
એ લોકો હાથમાં ભાલા, તીરો, તલવાર અને વિવિધ શસ્ત્રો લઈને, ભયના કારણે ઝડપથી આ સંઘર્ષમાં દોડી આવે.
સંરુદ્ધસ્તૈસ્તુ પરિતો વિધમે રાક્ષસં બલમ્। શક્નુયાં ન તુ સમ્પ્રાપ્તું પરં પારં મહોદધેઃ
મારે ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા રહીને રાક્ષસોની સેનાને હરાવવી પડે, પણ હું મહાસાગરના પાર પહોંચવામાં અસમર્થ રહી જઉં.
માં વા ગૃહ્ણીયુરાવૃત્ય બહવઃ શીઘ્રકારિણઃ। સ્યાદિયં ચાગૃહીતાર્થા મમ ચ ગ્રહણં ભવેત્
ઘણા ઝડપથી કામ કરનારા રાક્ષસો મને ઘેરીને પકડી શકે, અને આમ તો neither મારું કામ પૂરું થાય, અને હું પકડાઈ જઉં.
ઉદ્દેશે નષ્ટમાર્ગેઽસ્મિન્ રાક્ષસૈઃ પરિવારિતે। સાગરેણ પરિક્ષિપ્તે ગુપ્તે વસતિ જાનકી
આ જગ્યાએ, માર્ગ ગુમાવેલો છે, આસપાસ રાક્ષસો ઘેરી બેઠા છે, અને મહાસાગરથી ચારે બાજુથી વળાઈ ગયેલું છે, એમાં જ જાનકી છુપાઈને રહે છે.
વિશસ્તે વા ગૃહીતે વા રક્ષોભિર્મયિ સંયુગે। નાન્યં પશ્યામિ રામસ્ય સહાયં કાર્યસાધને
જો યુદ્ધમાં રાક્ષસો મને મારી નાખે કે પકડી લે, તો રામનું કામ પૂરું કરવા માટે બીજું કોઈ સહાયક મને દેખાતું નથી.
વિમૃશંશ્ચ ન પશ્યામિ યો હતે મયિ વાનરઃ। શતયોજનવિસ્તીર્ણં લઙ્ઘયેત મહોદધિમ્
વિચારું છું તો, જો હું મરી જઉં, તો એવો કોઈ વાનર નથી જે શતયોજન જેટલો વિશાળ મહાસાગર લાંઘી શકે.
કામં હન્તું સમર્થોઽસ્મિ સહસ્રાણ્યપિ રક્ષસામ્। ન તુ શક્ષ્યામ્યહં પ્રાપ્તું પરં પારં મહોદધેઃ
હું ખરેખર હજારો રાક્ષસોને પણ મારી શકું, પણ મહાસાગરના પાર પહોંચવામાં હું અસમર્થ રહી જઉં.
એષ દોષો મહાન્ હિ સ્યાન્મમ સીતાભિભાષણે। પ્રાણત્યાગશ્ચ વૈદેહ્યા ભવેદનભિભાષણે
જો હું સીતા સાથે બોલું તો એ મોટો દોષ બની રહે, અને જો હું ન બોલું તો વૈદેહી જીવન ત્યાગી શકે.
ભૂતાશ્ચાર્થા વિરુધ્યન્ત દેશકાલવિરોધિતાઃ। વિક્લવં દૂતમાસાદ્ય તમઃ સૂર્યોદયે યથા
સ્થળ અને સમયની વિપરીતતા કારણે ઇચ્છેલા કાર્યો અધૂરા રહી જાય છે, જેમ કે સંદેશવાહક ગભરાઈ જાય ત્યારે સૂર્યોદયે અંધકાર દૂર થાય છે તેમ.
અર્થાનર્થાન્તરે બુદ્ધિર્નિશ્ચિતાપિ ન શોભતે। ઘાતયન્તિ હિ કાર્યાણિ દૂતાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ
યોજનાબદ્ધ વિચાર પણ જો લાભના બદલે નુકસાન લાવે તો યોગ્ય નથી; પોતે બુદ્ધિશાળી માને એવા દૂતોએ ઘણી વાર કાર્ય બગાડી નાખ્યું છે.
ન વિનશ્યેત્ કથં કાર્યં વૈક્લવ્યં ન કથં મમ। લઙ્ઘનં ચ સમુદ્રસ્ય કથં નુ ન વૃથા ભવેત્
કેવી રીતે કાર્ય નિષ્ફળ ન જાય, હું નિરાશ ન થઉં, અને મહાસાગર લાંઘવું વ્યર્થ ન જાય, એનું શું ઉપાય કરું?
કથં નુ ખલુ વાક્યં મે શૃણુયાન્નોદ્વિજેત ચ। ઇતિ સંચિન્ત્ય હનુમાંશ્ચકાર મતિમાન્ મતિમ્
કેવી રીતે એ મારા વચન સાંભળે અને ડરે નહીં? આમ વિચારતાં, બુદ્ધિશાળી હનુમાને યુક્તિ ઘડી.
રામમક્લિષ્ટકર્માણં સુબન્ધુમનુકીર્તયન્। નૈનામુદ્વેજયિષ્યામિ તદ્બન્ધુગતચેતનામ્
રામના નિર્દોષ અને દૃઢ કર્મોની પ્રશંસા કરીને, દુઃખમાં ડૂબેલી એનું મન ન ગભરાય, એ રીતે હું બોલીશ.
ઇક્ષ્વાકૂણાં વરિષ્ઠસ્ય રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। શુભાનિ ધર્મયુક્તાનિ વચનાનિ સમર્પયન્
ઇક્ષ્વાકુ વંશના શ્રેષ્ઠ, આત્મજ્ઞાની રામના શુભ અને ધર્મયુક્ત વચનો હું રજૂ કરીશ.
શ્રાવયિષ્યામિ સર્વાણિ મધુરાં પ્રબ્રુવન્ ગિરમ્। શ્રદ્ધાસ્યતિ યથા સીતા તથા સર્વં સમાદધે
હું મીઠા શબ્દોમાં બધું સંભળાવીશ, જેથી સીતા વિશ્વાસ કરે, એ પ્રમાણે બધું ગોઠવીશ.
ઇતિ સ બહુવિધં મહાપ્રભાવો જગતિપતેઃ પ્રમદામવેક્ષમાણઃ। મધુરમવિતથં જગાદ વાક્યં દ્રુમવિટપાન્તરમાસ્થિતો હનૂમાન્
એ રીતે, મહાપ્રભાવી હનુમાન, જગતના સ્વામીની પત્નીને જોઈને, વૃક્ષની ડાળીઓ વચ્ચે બેઠો, મીઠા અને સાચા શબ્દો બોલ્યો.
thumb|એકત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો એકત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
એવં બહુવિધાં ચિન્તાં ચિન્તયિત્વા મહામતિઃ। સંશ્રવે મધુરં વાક્યં વૈદેહ્યા વ્યાજહાર હ
એવી અનેક રીતે વિચાર કર્યા પછી, તે મહાન બુદ્ધિશાળી વાનરે વૈદેહી માટે મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી.
રાજા દશરથો નામ રથકુઞ્જરવાજિમાન્। પુણ્યશીલો મહાકીર્તિરિક્ષ્વાકૂણાં મહાયશાઃ
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં દશરથ નામનો એક રાજા હતો, જે રથ, હાથી અને ઘોડા ધરાવતો, પુણ્યશીલ અને મહાન યશવાળો હતો.
રાજર્ષીણાં ગુણશ્રેષ્ઠસ્તપસા ચર્ષિભિઃ સમઃ। ચક્રવર્તિકુલે જાતઃ પુરંદરસમો બલે
રાજર્ષિમાં ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ, તપમાં ઋષિ સમાન, ચક્રવર્તી કુળમાં જન્મેલો અને બળમાં ઇન્દ્ર જેવો હતો.
અહિંસારતિરક્ષુદ્રો ઘૃણી સત્યપરાક્રમઃ। મુખ્યસ્યેક્ષ્વાકુવંશસ્ય લક્ષ્મીવાઁલ્લક્ષ્મિવર્ધનઃ
અહિંસા પ્રત્યે પ્રેમ રાખતો, લોભરહિત, દયાળુ અને સત્યના બળથી પરાક્રમી, ઇક્ષ્વાકુ વંશનો મુખ્ય અને સૌભાગ્યથી યુક્ત તથા સૌભાગ્ય વધારતો હતો.
પાર્થિવવ્યઞ્જનૈર્યુક્તઃ પૃથુશ્રીઃ પાર્થિવર્ષભઃ। પૃથિવ્યાં ચતુરન્તાયાં વિશ્રુતઃ સુખદઃ સુખી
રાજા તરીકેની ઓળખ ધરાવતો, વિશાળ વૈભવવાળો, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ચારે દિશામાં પ્રસિદ્ધ અને સૌને સુખ આપનાર તથા પોતે પણ સુખી હતો.
તસ્ય પુત્રઃ પ્રિયો જ્યેષ્ઠસ્તારાધિપનિભાનનઃ। રામો નામ વિશેષજ્ઞઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વધનુષ્મતામ્
તેના સૌથી પ્રિય અને મોટાભાઈ જેવો પુત્ર, ચંદ્ર જેવું મુખ ધરાવતો, નામ રામ, વિશેષ જ્ઞાની અને ધનુષ ધારણ કરનારા સૌમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
રક્ષિતા સ્વસ્ય વૃત્તસ્ય સ્વજનસ્યાપિ રક્ષિતા। રક્ષિતા જીવલોકસ્ય ધર્મસ્ય ચ પરંતપઃ
પોતાના વર્તનનું રક્ષણ કરતો, પોતાના લોકોનું રક્ષણ કરતો, સર્વ જીવમાત્રનું રક્ષણ કરતો અને દુશ્મનોને દહાડનાર, ધર્મનો પાલન કરનાર હતો.
તસ્ય સત્યાભિસંધસ્ય વૃદ્ધસ્ય વચનાત્ પિતુઃ। સભાર્યઃ સહ ચ ભ્રાત્રા વીરઃ પ્રવ્રજિતો વનમ્
એ સત્યનિષ્ઠ અને વૃદ્ધ પિતાના આજ્ઞાથી, પત્ની અને ભાઈ સાથે તે વીર વનમાં ગયો.
તેન તત્ર મહારણ્યે મૃગયાં પરિધાવતા। રાક્ષસા નિહતાઃ શૂરા બહવઃ કામરૂપિણઃ
તે મહાવનમાં શિકાર કરતા ઘણા શક્તિશાળી અને ઇચ્છારૂપ ધારણ કરનારા રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો.
જનસ્થાનવધં શ્રુત્વા નિહતૌ ખરદૂષણૌ। તતસ્ત્વમર્ષાપહૃતા જાનકી રાવણેન તુ
જનસ્થાનમાં થયેલા સંહાર અને ખરા-દૂષણના વધની વાત સાંભળી, રાવણે ક્રોધમાં આવી, જનકી, તને પકડી લીધી.