ચારેણ તુ સુયુક્તેન શત્રોઃ શક્તિમવેક્ષતા। ગૂઢેન ચરતા તાવદવેક્ષિતમિદં મયા
શત્રુની શક્તિ જાણી અને છુપાઈને ફરતા, મેં બધું ધ્યાનપૂર્વક નિહાળ્યું છે.
રાક્ષસાનાં વિશેષશ્ચ પુરી ચેયં નિરીક્ષિતા। રાક્ષસાધિપતેરસ્ય પ્રભાવો રાવણસ્ય ચ
મેં રાક્ષસો વચ્ચેના ભેદ, આ નગરી અને રાવણના સામર્થ્યને પણ જોઈ લીધું છે.
યથા તસ્યાપ્રમેયસ્ય સર્વસત્ત્વદયાવતઃ। સમાશ્વાસયિતું ભાર્યાં પતિદર્શનકાંક્ષિણીમ્
જે સર્વે જીવ પર દયા ધરાવે છે અને અનંત છે, તેની પત્ની, જે પતિના દર્શન માટે તરસી રહી છે, એને હું કેવી રીતે આશ્વાસન આપું?
અહમાશ્વાસયામ્યેનાં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્। અદૃષ્ટદુઃખાં દુઃખસ્ય ન હ્યન્તમધિગચ્છતીમ્
જેનું ચહેરું પૂર્ણ ચંદ્ર જેવું છે, જેને ક્યારેય દુઃખ જોયું નથી અને જે દુઃખનો અંત શોધી શકતી નથી, એવી એને હું આશ્વાસન આપીશ.
યદિ હ્યહં સતીમેનાં શોકોપહતચેતનામ્। અનાશ્વાસ્ય ગમિષ્યામિ દોષવદ્ ગમનં ભવેત્
જો હું આ સતી સ્ત્રીને, જે દુઃખથી વ્યાકુળ છે, ધીરજ આપ્યા વિના અહીંથી જઇશ, તો મારું જવું નિંદનીય ગણાશે.
ગતે હિ મયિ તત્રેયં રાજપુત્રી યશસ્વિની। પરિત્રાણમપશ્યન્તી જાનકી જીવિતં ત્યજેત્
હું અહીંથી ચાલ્યો જઇશ અને જો આ યશસ્વિ રાજકન્યા જાનકી પોતાને કોઈ રક્ષા આપનાર નથી એવું અનુભવશે, તો એ પોતાનું જીવન ત્યજી દેશે.
યથા ચ સ મહાબાહુઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનઃ। સમાશ્વાસયિતું ન્યાય્યઃ સીતાદર્શનલાલસઃ
જેમે વિશાળ બાહુ ધરાવનાર અને પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખ ધરાવનાર છે, એ સીતાજીને જોવા માટે આતુર છે અને એમને શાંત કરવું યોગ્ય છે.
નિશાચરીણાં પ્રત્યક્ષમક્ષમં ચાભિભાષિતમ્। કથં નુ ખલુ કર્તવ્યમિદં કૃચ્છ્રગતો હ્યહમ્
રાત્રિમાં રહેતી રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ જે વચન કહ્યું છે, એ સહન કરવું મુશ્કેલ છે; હવે આ મુશ્કેલ સ્થિતિમાં હું શું કરું?
અનેન રાત્રિશેષેણ યદિ નાશ્વાસ્યતે મયા। સર્વથા નાસ્તિ સંદેહઃ પરિત્યક્ષ્યતિ જીવિતમ્
આ બાકી રહેલી રાતમાં જો હું એને શાંત નહીં કરું, તો એ નિશ્ચયે પોતાનું જીવન છોડી દેશે, તેમાં કોઈ સંશય નથી.
રામસ્તુ યદિ પૃચ્છેન્માં કિં માં સીતાબ્રવીદ્વચઃ। કિમહં તં પ્રતિબ્રૂયામસમ્ભાષ્ય સુમધ્યમામ્
જો રામ મને પૂછે કે, 'સીતાએ તને શું કહ્યું?' તો હું એ સુમધ્યમા સાથે વાત કર્યા વિના શું જવાબ આપું?
સીતાસંદેશરહિતં મામિતસ્ત્વરયા ગતમ્। નિર્દહેદપિ કાકુત્સ્થઃ ક્રોધતીવ્રેણ ચક્ષુષા
જો હું અહીંથી સીતાજીનો સંદેશો લીધા વિના જલદીથી જઇશ, તો કાકુત્સ્થ રામ ગુસ્સાથી ભરેલા દૃષ્ટિથી મને ભસ્મ કરી દેશે.
યદિ વોદ્યોજયિષ્યામિ ભર્તારં રામકારણાત્। વ્યર્થમાગમનં તસ્ય સસૈન્યસ્ય ભવિષ્યતિ
જો હું સીતાજી માટે રામને અહીં લાવીશ પણ એમને જાણ કર્યા વિના, તો એમનું અને એમની સેના સાથે આવવું વ્યર્થ બની જશે.
અન્તરં ત્વહમાસાદ્ય રાક્ષસીનામવસ્થિતઃ। શનૈરાશ્વાસયામ્યદ્ય સંતાપબહુલામિમામ્
રાક્ષસ સ્ત્રીઓ વચ્ચે યોગ્ય અવસર મળતાં, આજે હું દુઃખથી વ્યાકુળ થયેલી સીતાજીને ધીમેથી ધીરજ આપીશ.
અહં હ્યતિતનુશ્ચૈવ વાનરશ્ચ વિશેષતઃ। વાચં ચોદાહરિષ્યામિ માનુષીમિહ સંસ્કૃતામ્
હું બહુ પાતળો છું અને ખાસ કરીને વાનર છું, એટલે અહીં માનવની જેમ સંસ્કૃત ભાષામાં બોલીશ.
યદિ વાચં પ્રદાસ્યામિ દ્વિજાતિરિવ સંસ્કૃતામ્। રાવણં મન્યમાના માં સીતા ભીતા ભવિષ્યતિ
જો હું દ્વિજની જેમ સંસ્કૃત ભાષામાં બોલીશ, તો સીતાજી મને રાવણ સમજીને ડરી જશે.
અવશ્યમેવ વક્તવ્યં માનુષં વાક્યમર્થવત્। મયા સાન્ત્વયિતું શક્યા નાન્યથેયમનિન્દિતા
મારે જરૂર અર્થસભર માનવ ભાષામાં જ બોલવું પડશે; આ નિર્દોષને હું જ શાંત કરી શકું, બીજું કોઈ ઉપાય નથી.
સેયમાલોક્ય મે રૂપં જાનકી ભાષિતં તથા। રક્ષોભિસ્ત્રાસિતા પૂર્વં ભૂયસ્ત્રાસમુપૈષ્યતિ
જો જાનકી મારા રૂપને જોઈ અને મારું બોલવું સાંભળશે, તો અગાઉ રાક્ષસો દ્વારા ડરાવવામાં આવી હોવાથી ફરીથી ડરી જશે.
તતો જાતપરિત્રાસા શબ્દં કુર્યાન્મનસ્વિની। જાનાના માં વિશાલાક્ષી રાવણં કામરૂપિણમ્
પછી, ડરથી ભરાયેલી એ વિશાળનેત્રવાળી ભદ્રા મને રાવણ, રૂપ બદલનાર, એમ માનીને ચીસ પાડી શકે છે.
સીતયા ચ કૃતે શબ્દે સહસા રાક્ષસીગણઃ। નાનાપ્રહરણો ઘોરઃ સમેયાદન્તકોપમઃ
અને જો સીતાજી ચીસ પાડશે, તો તરત જ વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતી, ભયાનક અને મૃત્યુ જેવી રાક્ષસ સ્ત્રીઓનો સમૂહ આવી જશે.
તતો માં સમ્પરિક્ષિપ્ય સર્વતો વિકૃતાનનાઃ। વધે ચ ગ્રહણે ચૈવ કુર્યુર્યત્નં મહાબલાઃ
પછી, ચારે બાજુથી વિકૃત ચહેરાવાળી અને મહાબળશાળી રાક્ષસીઓ મને ઘેરીને મારી કે પકડી લેવા માટે જોર લગાવશે.
તં માં શાખાઃ પ્રશાખાશ્ચ સ્કન્ધાંશ્ચોત્તમશાખિનામ્। દૃષ્ટ્વા ચ પરિધાવન્તં ભવેયુઃ પરિશઙ્કિતાઃ
મને શ્રેષ્ઠ વૃક્ષોની ડાળીઓ પર દોડતો જોઈને, રાક્ષસીઓ શંકિત બની જશે.
મમ રૂપં ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય વને વિચરતો મહત્। રાક્ષસ્યો ભયવિત્રસ્તા ભવેયુર્વિકૃતસ્વરાઃ
જંગલમાં ફરતા મારા વિશાળ રૂપને જોઈને, રાક્ષસીઓ ડરથી કાંપતી અને ભયભીત અવાજે બોલતી થઈ જશે.
તતઃ કુર્યુઃ સમાહ્વાનં રાક્ષસ્યો રક્ષસામપિ। રાક્ષસેન્દ્રનિયુક્તાનાં રાક્ષસેન્દ્રનિવેશને
પછી રાક્ષસ સ્ત્રીઓ રાક્ષસરાજાના મહેલમાં રહેલા, રાક્ષસરાજ દ્વારા નિયુક્ત થયેલા રાક્ષસોને પણ બોલાવી લાવે.
તે શૂલશરનિસ્ત્રિંશવિવિધાયુધપાણયઃ। આપતેયુર્વિમર્દેઽસ્મિન્ વેગેનોદ્વેગકારણાત્
એ લોકો હાથમાં ભાલા, તીરો, તલવાર અને વિવિધ શસ્ત્રો લઈને, ભયના કારણે ઝડપથી આ સંઘર્ષમાં દોડી આવે.
સંરુદ્ધસ્તૈસ્તુ પરિતો વિધમે રાક્ષસં બલમ્। શક્નુયાં ન તુ સમ્પ્રાપ્તું પરં પારં મહોદધેઃ
મારે ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા રહીને રાક્ષસોની સેનાને હરાવવી પડે, પણ હું મહાસાગરના પાર પહોંચવામાં અસમર્થ રહી જઉં.
માં વા ગૃહ્ણીયુરાવૃત્ય બહવઃ શીઘ્રકારિણઃ। સ્યાદિયં ચાગૃહીતાર્થા મમ ચ ગ્રહણં ભવેત્
ઘણા ઝડપથી કામ કરનારા રાક્ષસો મને ઘેરીને પકડી શકે, અને આમ તો neither મારું કામ પૂરું થાય, અને હું પકડાઈ જઉં.
ઉદ્દેશે નષ્ટમાર્ગેઽસ્મિન્ રાક્ષસૈઃ પરિવારિતે। સાગરેણ પરિક્ષિપ્તે ગુપ્તે વસતિ જાનકી
આ જગ્યાએ, માર્ગ ગુમાવેલો છે, આસપાસ રાક્ષસો ઘેરી બેઠા છે, અને મહાસાગરથી ચારે બાજુથી વળાઈ ગયેલું છે, એમાં જ જાનકી છુપાઈને રહે છે.
વિશસ્તે વા ગૃહીતે વા રક્ષોભિર્મયિ સંયુગે। નાન્યં પશ્યામિ રામસ્ય સહાયં કાર્યસાધને
જો યુદ્ધમાં રાક્ષસો મને મારી નાખે કે પકડી લે, તો રામનું કામ પૂરું કરવા માટે બીજું કોઈ સહાયક મને દેખાતું નથી.
વિમૃશંશ્ચ ન પશ્યામિ યો હતે મયિ વાનરઃ। શતયોજનવિસ્તીર્ણં લઙ્ઘયેત મહોદધિમ્
વિચારું છું તો, જો હું મરી જઉં, તો એવો કોઈ વાનર નથી જે શતયોજન જેટલો વિશાળ મહાસાગર લાંઘી શકે.
કામં હન્તું સમર્થોઽસ્મિ સહસ્રાણ્યપિ રક્ષસામ્। ન તુ શક્ષ્યામ્યહં પ્રાપ્તું પરં પારં મહોદધેઃ
હું ખરેખર હજારો રાક્ષસોને પણ મારી શકું, પણ મહાસાગરના પાર પહોંચવામાં હું અસમર્થ રહી જઉં.