ભુજશ્ચ ચાર્વઞ્ચિતવૃત્તપીનઃ પરાર્ઘ્યકાલાગુરુચન્દનાર્હઃ। અનુત્તમેનાઘ્યુષિતઃ પ્રિયેણ ચિરેણ વામઃ સમવેપતાશુ
એના ડાબા હાથ, જે ગોળ અને ભરાવદાર હતા અને શ્રેષ્ઠ અગરુ અને ચંદન લગાવા યોગ્ય હતા, પ્રેમીથી લાંબા સમયથી વિહોણ હતા, તે અચાનક ધ્રુજી ઉઠ્યા.
ગજેન્દ્રહસ્તપ્રતિમશ્ચ પીન- સ્તયોર્દ્વયોઃ સંહતયોસ્તુ જાતઃ। પ્રસ્પન્દમાનઃ પુનરૂરુરસ્યા રામં પુરસ્તાત્ સ્થિતમાચચક્ષે
એના બંને જાંઘ, એકબીજાને જોડાયેલા અને હાથીના સુંડ જેવી જાડી, ફરીથી ધ્રુજી ઉઠી, જાણે રામ સામે ઉભા છે એમ સંકેત આપે છે.
શુભં પુનર્હેમસમાનવર્ણ- મીષદ્રજોધ્વસ્તમિવાતુલાક્ષ્યાઃ। વાસઃ સ્થિતાયાઃ શિખરાગ્રદન્ત્યાઃ કિંચિત્ પરિસ્રંસત ચારુગાત્ર્યાઃ
પછી ફરી, એ સુંદર શરીરવાળી સ્ત્રીના સોનાની જેમ ઝળહળતા અને થોડું ધૂળથી મલિન થયેલા વસ્ત્ર, શિખર પર ઊભેલી હતી ત્યારે, થોડુંક સરકી ગયું.
એતૈર્નિમિત્તૈરપરૈશ્ચ સુભ્રૂઃ સંચોદિતા પ્રાગપિ સાધુસિદ્ધૈઃ। વાતાતપક્લાન્તમિવ પ્રણષ્ટં વર્ષેણ બીજં પ્રતિસંજહર્ષ
આ અને બીજા ઘણા શુભ સંકેતો તથા અગાઉથી સારા લોકો દ્વારા ઓળખાયેલા સંકેતોને કારણે, સુંદર ભ્રૂવાળી એ સ્ત્રી, જેમ પવન અને તપશથી સુકાઈ ગયેલું બીજ વરસાદથી ફરી જીવતું થાય છે તેમ, ખુશીથી જીવંત બની.
તસ્યાઃ પુનર્બિમ્બફલોપમોષ્ઠં સ્વક્ષિભ્રુકેશાન્તમરાલપક્ષ્મ। વક્ત્રં બભાસે સિતશુક્લદંષ્ટ્રં રાહોર્મુખાચ્ચન્દ્ર ઇવ પ્રમુક્તઃ
એના બિંબફળ જેવા હોઠ, આંખ, ભ્રૂ અને વાળથી ઘેરાયેલું, લાંબી પાંખડીઓથી શોભિત ચહેરું, સફેદ દાંતથી ઝળહળતું હતું, જાણે રાહુના મુખમાંથી મુક્ત થયેલો ચંદ્ર.
સા વીતશોકા વ્યપનીતતન્દ્રા શાન્તજ્વરા હર્ષવિબુદ્ધસત્ત્વા। અશોભતાર્યા વદનેન શુક્લે શીતાંશુના રાત્રિરિવોદિતેન
શોકથી મુક્ત, થાક દૂર થયેલો, તાવ શાંત થયેલો અને આનંદથી મન જાગૃત થયેલું એ સ્ત્રી, તેના ઉજળા ચહેરાથી એવી શોભી રહી હતી, જેમ ચંદ્ર ઉગે ત્યારે રાત્રિ તેજસ્વી બને.
thumb|ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
હનુમાનપિ વિક્રાન્તઃ સર્વં શુશ્રાવ તત્ત્વતઃ। સીતાયાસ્ત્રિજટાયાશ્ચ રાક્ષસીનાં ચ તર્જિતમ્
વીર હનુમાન પણ બધું ધ્યાનથી સાંભળતો રહ્યો—સીતાના, ત્રિજટાના અને રાક્ષસ સ્ત્રીઓના ધમકીઓ.
અવેક્ષમાણસ્તાં દેવીં દેવતામિવ નન્દને। તતો બહુવિધાં ચિન્તાં ચિન્તયામાસ વાનરઃ
એ દેવતાની જેમ તેજસ્વી સ્ત્રીને જોઈને, વાનરએ અનેક વિચારો મનમાં કર્યા.
યાં કપીનાં સહસ્રાણિ સુબહૂન્યયુતાનિ ચ। દિક્ષુ સર્વાસુ માર્ગન્તે સેયમાસાદિતા મયા
જેને શોધવા માટે હજારો અને લાખો વાનરો બધે શોધી રહ્યા હતા, એ મને આજે મળી ગઈ છે.
ચારેણ તુ સુયુક્તેન શત્રોઃ શક્તિમવેક્ષતા। ગૂઢેન ચરતા તાવદવેક્ષિતમિદં મયા
શત્રુની શક્તિ જાણી અને છુપાઈને ફરતા, મેં બધું ધ્યાનપૂર્વક નિહાળ્યું છે.
રાક્ષસાનાં વિશેષશ્ચ પુરી ચેયં નિરીક્ષિતા। રાક્ષસાધિપતેરસ્ય પ્રભાવો રાવણસ્ય ચ
મેં રાક્ષસો વચ્ચેના ભેદ, આ નગરી અને રાવણના સામર્થ્યને પણ જોઈ લીધું છે.
યથા તસ્યાપ્રમેયસ્ય સર્વસત્ત્વદયાવતઃ। સમાશ્વાસયિતું ભાર્યાં પતિદર્શનકાંક્ષિણીમ્
જે સર્વે જીવ પર દયા ધરાવે છે અને અનંત છે, તેની પત્ની, જે પતિના દર્શન માટે તરસી રહી છે, એને હું કેવી રીતે આશ્વાસન આપું?
અહમાશ્વાસયામ્યેનાં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્। અદૃષ્ટદુઃખાં દુઃખસ્ય ન હ્યન્તમધિગચ્છતીમ્
જેનું ચહેરું પૂર્ણ ચંદ્ર જેવું છે, જેને ક્યારેય દુઃખ જોયું નથી અને જે દુઃખનો અંત શોધી શકતી નથી, એવી એને હું આશ્વાસન આપીશ.
યદિ હ્યહં સતીમેનાં શોકોપહતચેતનામ્। અનાશ્વાસ્ય ગમિષ્યામિ દોષવદ્ ગમનં ભવેત્
જો હું આ સતી સ્ત્રીને, જે દુઃખથી વ્યાકુળ છે, ધીરજ આપ્યા વિના અહીંથી જઇશ, તો મારું જવું નિંદનીય ગણાશે.
ગતે હિ મયિ તત્રેયં રાજપુત્રી યશસ્વિની। પરિત્રાણમપશ્યન્તી જાનકી જીવિતં ત્યજેત્
હું અહીંથી ચાલ્યો જઇશ અને જો આ યશસ્વિ રાજકન્યા જાનકી પોતાને કોઈ રક્ષા આપનાર નથી એવું અનુભવશે, તો એ પોતાનું જીવન ત્યજી દેશે.
યથા ચ સ મહાબાહુઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનઃ। સમાશ્વાસયિતું ન્યાય્યઃ સીતાદર્શનલાલસઃ
જેમે વિશાળ બાહુ ધરાવનાર અને પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખ ધરાવનાર છે, એ સીતાજીને જોવા માટે આતુર છે અને એમને શાંત કરવું યોગ્ય છે.
નિશાચરીણાં પ્રત્યક્ષમક્ષમં ચાભિભાષિતમ્। કથં નુ ખલુ કર્તવ્યમિદં કૃચ્છ્રગતો હ્યહમ્
રાત્રિમાં રહેતી રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ જે વચન કહ્યું છે, એ સહન કરવું મુશ્કેલ છે; હવે આ મુશ્કેલ સ્થિતિમાં હું શું કરું?
અનેન રાત્રિશેષેણ યદિ નાશ્વાસ્યતે મયા। સર્વથા નાસ્તિ સંદેહઃ પરિત્યક્ષ્યતિ જીવિતમ્
આ બાકી રહેલી રાતમાં જો હું એને શાંત નહીં કરું, તો એ નિશ્ચયે પોતાનું જીવન છોડી દેશે, તેમાં કોઈ સંશય નથી.
રામસ્તુ યદિ પૃચ્છેન્માં કિં માં સીતાબ્રવીદ્વચઃ। કિમહં તં પ્રતિબ્રૂયામસમ્ભાષ્ય સુમધ્યમામ્
જો રામ મને પૂછે કે, 'સીતાએ તને શું કહ્યું?' તો હું એ સુમધ્યમા સાથે વાત કર્યા વિના શું જવાબ આપું?
સીતાસંદેશરહિતં મામિતસ્ત્વરયા ગતમ્। નિર્દહેદપિ કાકુત્સ્થઃ ક્રોધતીવ્રેણ ચક્ષુષા
જો હું અહીંથી સીતાજીનો સંદેશો લીધા વિના જલદીથી જઇશ, તો કાકુત્સ્થ રામ ગુસ્સાથી ભરેલા દૃષ્ટિથી મને ભસ્મ કરી દેશે.
યદિ વોદ્યોજયિષ્યામિ ભર્તારં રામકારણાત્। વ્યર્થમાગમનં તસ્ય સસૈન્યસ્ય ભવિષ્યતિ
જો હું સીતાજી માટે રામને અહીં લાવીશ પણ એમને જાણ કર્યા વિના, તો એમનું અને એમની સેના સાથે આવવું વ્યર્થ બની જશે.
અન્તરં ત્વહમાસાદ્ય રાક્ષસીનામવસ્થિતઃ। શનૈરાશ્વાસયામ્યદ્ય સંતાપબહુલામિમામ્
રાક્ષસ સ્ત્રીઓ વચ્ચે યોગ્ય અવસર મળતાં, આજે હું દુઃખથી વ્યાકુળ થયેલી સીતાજીને ધીમેથી ધીરજ આપીશ.
અહં હ્યતિતનુશ્ચૈવ વાનરશ્ચ વિશેષતઃ। વાચં ચોદાહરિષ્યામિ માનુષીમિહ સંસ્કૃતામ્
હું બહુ પાતળો છું અને ખાસ કરીને વાનર છું, એટલે અહીં માનવની જેમ સંસ્કૃત ભાષામાં બોલીશ.
યદિ વાચં પ્રદાસ્યામિ દ્વિજાતિરિવ સંસ્કૃતામ્। રાવણં મન્યમાના માં સીતા ભીતા ભવિષ્યતિ
જો હું દ્વિજની જેમ સંસ્કૃત ભાષામાં બોલીશ, તો સીતાજી મને રાવણ સમજીને ડરી જશે.
અવશ્યમેવ વક્તવ્યં માનુષં વાક્યમર્થવત્। મયા સાન્ત્વયિતું શક્યા નાન્યથેયમનિન્દિતા
મારે જરૂર અર્થસભર માનવ ભાષામાં જ બોલવું પડશે; આ નિર્દોષને હું જ શાંત કરી શકું, બીજું કોઈ ઉપાય નથી.
સેયમાલોક્ય મે રૂપં જાનકી ભાષિતં તથા। રક્ષોભિસ્ત્રાસિતા પૂર્વં ભૂયસ્ત્રાસમુપૈષ્યતિ
જો જાનકી મારા રૂપને જોઈ અને મારું બોલવું સાંભળશે, તો અગાઉ રાક્ષસો દ્વારા ડરાવવામાં આવી હોવાથી ફરીથી ડરી જશે.
તતો જાતપરિત્રાસા શબ્દં કુર્યાન્મનસ્વિની। જાનાના માં વિશાલાક્ષી રાવણં કામરૂપિણમ્
પછી, ડરથી ભરાયેલી એ વિશાળનેત્રવાળી ભદ્રા મને રાવણ, રૂપ બદલનાર, એમ માનીને ચીસ પાડી શકે છે.
સીતયા ચ કૃતે શબ્દે સહસા રાક્ષસીગણઃ। નાનાપ્રહરણો ઘોરઃ સમેયાદન્તકોપમઃ
અને જો સીતાજી ચીસ પાડશે, તો તરત જ વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતી, ભયાનક અને મૃત્યુ જેવી રાક્ષસ સ્ત્રીઓનો સમૂહ આવી જશે.
તતો માં સમ્પરિક્ષિપ્ય સર્વતો વિકૃતાનનાઃ। વધે ચ ગ્રહણે ચૈવ કુર્યુર્યત્નં મહાબલાઃ
પછી, ચારે બાજુથી વિકૃત ચહેરાવાળી અને મહાબળશાળી રાક્ષસીઓ મને ઘેરીને મારી કે પકડી લેવા માટે જોર લગાવશે.