દુર્ગન્ધં દુઃસહં ઘોરં તિમિરં નરકોપમમ્। મલપઙ્કં પ્રવિશ્યાશુ મગ્નસ્તત્ર સ રાવણઃ
ભયાનક, દુર્ગંધયુક્ત, અસહ્ય અને અંધકારમય નરક જેવું કાદવ અને મલથી ભરેલું સ્થળ, તેમાં રાવણ ઝડપથી ડૂબી ગયો.
પ્રસ્થિતો દક્ષિણામાશાં પ્રવિષ્ટોઽકર્દમં હ્રદમ્। કણ્ઠે બદ્ધ્વા દશગ્રીવં પ્રમદા રક્તવાસિની
દક્ષિણ દિશા તરફ જતા, તે કાદવથી ભરેલા તળાવમાં પ્રવેશ્યો; લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી સ્ત્રીએ દશમુખ રાવણને ગળે બાંધી લીધો.
કાલી કર્દમલિપ્તાંગી દિશં યામ્યાં પ્રકર્ષતિ। એવં તત્ર મયા દૃષ્ટઃ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
કાળી, જેનું શરીર કાદવથી મઢાયેલું હતું, તેને દક્ષિણ દિશા તરફ ખેંચી ગઈ; ત્યાં જ મેં મહાબલી કુંભકર્ણને જોયો.
રાવણસ્ય સુતાઃ સર્વે મુણ્ડાસ્તૈલસમુક્ષિતાઃ। વરાહેણ દશગ્રીવઃ શિશુમારેણ ચેન્દ્રજિત્
રાવણના બધા પુત્રો મુંડાવેલા અને તેલ લગાવેલા હતા; દશમુખ રાવણ વરાળ પર અને ઇન્દ્રજિત મગર પર બેઠો હતો.
ઉષ્ટ્રેણ કુમ્ભકર્ણશ્ચ પ્રયાતો દક્ષિણાં દિશમ્। એકસ્તત્ર મયા દૃષ્ટઃ શ્વેતચ્છત્રો વિભીષણઃ
કુંભકર્ણ ઊંટ પર બેસીને દક્ષિણ દિશા તરફ ગયો; ત્યાં મેં એકલાં વિભીષણને સફેદ છત્ર સાથે જોયા.
શુક્લમાલ્યામ્બરધરઃ શુક્લગન્ધાનુલેપનઃ। શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્નૃત્તગીતૈરલંકૃતઃ
તે સફેદ ફૂલોની માળા અને વસ્ત્રો પહેરેલા, સફેદ સુગંધ લગાવેલા હતા; શંખ અને ઢોલના ઘોંઘાટ સાથે નૃત્ય અને ગીતોથી શોભાયમાન હતા.
આરુહ્ય શૈલસંકાશં મેઘસ્તનિતનિઃસ્વનમ્। ચતુર્દન્તં ગજં દિવ્યમાસ્તે તત્ર વિભીષણઃ
પર્વત જેવો, મેઘના ગર્જન જેવો અવાજ કરતો, ચાર દાંતો ધરાવતો દિવ્ય હાથી ચઢીને વિભીષણ ત્યાં બેઠેલા હતા.
ચતુર્ભિઃ સચિવૈઃ સાર્ધં વૈહાયસમુપસ્થિતઃ
તેઓ ચાર મંત્રીઓ સાથે આકાશમાર્ગે આવ્યા હતા.
સમાજશ્ચ મહાન્ વૃત્તો ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનઃ। પિબતાં રક્તમાલ્યાનાં રક્ષસાં રક્તવાસસામ્
મહાન સભા ભરાઈ હતી, જેમાં ગીત અને વાદ્યોના અવાજો ગૂંજતા હતા; લાલ માળા અને લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા રાક્ષસો લોહી પીતા હતા.
લઙ્કા ચેયં પુરી રમ્યા સવાજિરથકુઞ્જરા। સાગરે પતિતા દૃષ્ટા ભગ્નગોપુરતોરણા
લંકા શહેર, જે ઘોડા, રથ અને હાથીઓથી સુશોભિત હતું, સમુદ્રમાં પડી ગયું હતું અને તેના ગોપુર તથા તોરણ તૂટી ગયા હતા.
લઙ્કા દૃષ્ટા મયા સ્વપ્ને રાવણેનાભિરક્ષિતા। દગ્ધા રામસ્ય દૂતેન વાનરેણ તરસ્વિના
હું સપનામાં લંકાને જોયી, જ્યાં રાવણ બધી રીતે રક્ષા કરતો હતો, પણ રામના વાનર દૂતએ તેને બળાવી નાખી.
પીત્વા તૈલં પ્રમત્તાશ્ચ પ્રહસન્ત્યો મહાસ્વનાઃ। લઙ્કાયાં ભસ્મરૂક્ષાયાં સર્વા રાક્ષસયોષિતઃ
લંકામાં બધી રાક્ષસ સ્ત્રીઓ તેલ પીધા પછી મસ્ત થઈને ઉંચા અવાજે હસતી હતી અને બધી રાખથી મલિન દેખાતી હતી.
કુમ્ભકર્ણાદયશ્ચેમે સર્વે રાક્ષસપુંગવાઃ। રક્તં નિવસનં ગૃહ્ય પ્રવિષ્ટા ગોમયહ્રદમ્
કુંભકર્ણ અને બીજા મુખ્ય રાક્ષસોએ લાલ વસ્ત્ર પેહરીને ગાયના છાણના તળાવમાં પ્રવેશ કર્યો.
અપગચ્છત પશ્યધ્વં સીતામાપ્નોતિ રાઘવઃ। ઘાતયેત્ પરમામર્ષી યુષ્માન્ સાર્ધં હિ રાક્ષસૈઃ
તમે બધા દૂર જાઓ અને જોઈ લો—રાઘવ સીતાને મેળવી લેશે; તે ક્રોધથી ભરેલો છે અને તમને રાક્ષસો સાથે નાશ કરી નાખશે.
પ્રિયાં બહુમતાં ભાર્યાં વનવાસમનુવ્રતામ્। ભર્ત્સિતાં તર્જિતાં વાપિ નાનુમંસ્યતિ રાઘવઃ
રાઘવ પોતાની પ્રિય અને માન્ય પત્ની, જેણે વનવાસમાં તેની સાથે રહી છે, તેની અવમાની કે ધમકી કદી સહન કરશે નહીં.
તદલં ક્રૂરવાક્યૈશ્ચ સાન્ત્વમેવાભિધીયતામ્। અભિયાચામ વૈદેહીમેતદ્ધિ મમ રોચતે
હવે કઠોર વચનો પૂરતા, હવે માત્ર મીઠા અને શાંત શબ્દો બોલો. ચાલો, આપણે વૈદેહીને વિનંતી કરીએ—મને એ જ ગમશે.
યસ્યા હ્યેવંવિધઃ સ્વપ્નો દુઃખિતાયાઃ પ્રદૃશ્યતે। સા દુઃખૈર્બહુભિર્મુક્તા પ્રિયં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્
જે દુઃખી સ્ત્રીને આવું સ્વપ્ન દેખાય છે, તે અનેક દુઃખોથી છૂટકારો પામશે અને પોતાના સૌથી પ્રિયને મેળવે છે.
ભર્ત્સિતામપિ યાચધ્વં રાક્ષસ્યઃ કિં વિવક્ષયા। રાઘવાદ્ધિ ભયં ઘોરં રાક્ષસાનામુપસ્થિતમ્
ભલે તેને અવમાનિત કરવામાં આવી હોય, રાક્ષસીઓ, તમે એના પાસે વિનંતી કરો—વધારે બોલવાથી શું ફાયદો? રાઘવથી ભયંકર ભય રાક્ષસો પર આવી ગયું છે.
પ્રણિપાતપ્રસન્ના હિ મૈથિલી જનકાત્મજા। અલમેષા પરિત્રાતું રાક્ષસ્યો મહતો ભયાત્
મૈથિલી, જનકની પુત્રી, નમ્રતાથી સહેલાઈથી પ્રસન્ન થાય છે; એ જ એકલી મોટી મુશ્કેલીમાંથી રાક્ષસીઓને બચાવવા પૂરતી છે.
અપિ ચાસ્યા વિશાલાક્ષ્યા ન કિંચિદુપલક્ષયે। વિરૂપમપિ ચાંગેષુ સુસૂક્ષ્મમપિ લક્ષણમ્
આ વિશાળ નેત્રવાળી સ્ત્રીના શરીરે મને ક્યાંયે પણ કોઈ ખોટ કે દાગ જોવા મળતો નથી—even નાની ખામી પણ નથી.
છાયાવૈગુણ્યમાત્રં તુ શઙ્કે દુઃખમુપસ્થિતમ્। અદુઃખાર્હામિમાં દેવીં વૈહાયસમુપસ્થિતામ્
મને તો માત્ર એના છાયામાં થોડું અપૂર્ણતા લાગે છે; આ દેવી deserving નથી છતાં દુઃખમાં આવી છે.
અર્થસિદ્ધિં તુ વૈદેહ્યાઃ પશ્યામ્યહમુપસ્થિતામ્। રાક્ષસેન્દ્રવિનાશં ચ વિજયં રાઘવસ્ય ચ
હું સ્પષ્ટ જોઈ રહ્યો છું કે વૈદેહીનું કામ હવે સિદ્ધ થવાનું છે, રાક્ષસોના રાજાનું વિનાશ અને રાઘવની જીત પણ નજીક છે.
નિમિત્તભૂતમેતત્ તુ શ્રોતુમસ્યા મહત્ પ્રિયમ્। દૃશ્યતે ચ સ્ફુરચ્ચક્ષુઃ પદ્મપત્રમિવાયતમ્
આ તો શુભ સંકેત છે—એના માટે આવું આનંદદાયક સાંભળવું; અને એના વિશાળ કમળપાંખ જેવી આંખો હલતી દેખાય છે.
ઈષદ્ધિ હૃષિતો વાસ્યા દક્ષિણાયા હ્યદક્ષિણઃ। અકસ્માદેવ વૈદેહ્યા બાહુરેકઃ પ્રકમ્પતે
સાચે જ, વૈદેહીનો જમણો હાથ, જે સામાન્ય રીતે શાંત રહે છે, અચાનક થોડો ધ્રૂજતો દેખાય છે અને એના એક હાથમાં જ આ લક્ષણ છે.
કરેણુહસ્તપ્રતિમઃ સવ્યશ્ચોરુરનુત્તમઃ। વેપન્ કથયતીવાસ્યા રાઘવં પુરતઃ સ્થિતમ્
એની ડાબી જાંઘ, જે નાનકડા હાથીના સૂંડ જેવી છે, ધ્રૂજતી હોય એમ લાગે છે કે જાણે રાઘવ એના સામે ઉભો છે એમ સંકેત આપે છે.
પક્ષી ચ શાખાનિલયં પ્રવિષ્ટઃ પુનઃ પુનશ્ચોત્તમસાન્ત્વવાદી। સુસ્વાગતાં વાચમુદીરયાણઃ પુનઃ પુનશ્ચોદયતીવ હૃષ્ટઃ
અને એક પક્ષી ડાળીઓમાં પોતાના માળામાં જઈને વારંવાર શુભ અને શાંતવાવાળી બોલી બોલે છે, જાણે એ ખુશીથી એને ફરીથી પ્રોત્સાહન આપે છે.
તતઃ સા હ્રીમતી બાલા ભર્તુર્વિજયહર્ષિતા। અવોચદ્ યદિ તત્ તથ્યં ભવેયં શરણં હિ વઃ
પછી એ લજ્જાશીલ યુવતી, પતિની વિજયની આશાથી આનંદિત થઈ, બોલી: 'જો આ સાચું હોય, તો હું ખરેખર તમારો આશરો બની જઉં.'
thumb|અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો અઠ્ઠાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
સા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય વચો નિશમ્ય તદ્ રાવણસ્યાપ્રિયમપ્રિયાર્તા। સીતા વિતત્રાસ યથા વનાન્તે સિંહાભિપન્ના ગજરાજકન્યા
રાવણના કડક શબ્દો સાંભળીને, જે સીતાને દુઃખ આપતા હતા, સીતાનું મન ભયથી ભરાઈ ગયું. જંગલના કાંઠે સિંહે હુમલો કર્યો હોય એવી રીતે, હાથીરાજની દીકરી જેમ ડરી જાય, તેમ સીતાએ પણ ડર અનુભવ્યો.
સા રાક્ષસીમધ્યગતા ચ ભીરુ- ર્વાગ્ભિર્ભૃશં રાવણતર્જિતા ચ। કાન્તારમધ્યે વિજને વિસૃષ્ટા બાલેવ કન્યા વિલલાપ સીતા
રાક્ષસી સ્ત્રીઓની વચ્ચે, ભયભીત સીતાને રાવણના ધમકાવતાં શબ્દો સાંભળીને બહુ જ ગભરાટ થયો. એકલી છોકરીને જંગલમાં છોડવામાં આવે તેમ, સીતાએ પણ એકલવાયી થઈને રડવું શરૂ કર્યું.