પાણ્ડુરર્ષભયુક્તેન રથેનાષ્ટયુજા સ્વયમ્। ઇહોપયાતઃ કાકુત્સ્થઃ સીતયા સહ ભાર્યયા
'કકુત્સ્થ પોતે સીતાને સાથે લઈને, આઠ સફેદ વાછરડાઓ જોડાયેલા રથમાં અહીં આવ્યા.'
શુક્લમાલ્યામ્બરધરો લક્ષ્મણેન સહાગતઃ। તતોઽન્યત્ર મયા દૃષ્ટો રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
'સફેદ ફૂલો અને વસ્ત્રો પહેરીને, લક્ષ્મણ સાથે આવ્યા; પછી બીજે ક્યાંક મેં સાચા પરાક્રમી રામને જોયા.'
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા સહ વીર્યવાન્। આરુહ્ય પુષ્પકં દિવ્યં વિમાનં સૂર્યસંનિભમ્
વીર શ્રીરામ પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ અને સીતાજી સાથે, સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું દિવ્ય પુષ્પક વિમાન પર ચઢ્યા.
ઉત્તરાં દિશમાલોચ્ય પ્રસ્થિતઃ પુરુષોત્તમઃ। એવં સ્વપ્ને મયા દૃષ્ટો રામો વિષ્ણુપરાક્રમઃ
ઉત્તર દિશા તરફ જોઈને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા શ્રીરામે યાત્રા શરૂ કરી; એમ મારા સ્વપ્નમાં મેં વિષ્ણુ સમાન પરાક્રમી રામને જોયા.
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા સહ ભાર્યયા। ન હિ રામો મહાતેજાઃ શક્યો જેતું સુરાસુરૈઃ
લક્ષ્મણભાઈ અને પત્ની સીતાજી સાથે મેં તેમને જોયા; મહાતેજસ્વી રામને દેવો કે દાનવો પણ જીતવા અશક્ય છે.
રાક્ષસૈર્વાપિ ચાન્યૈર્વા સ્વર્ગઃ પાપજનૈરિવ। રાવણશ્ચ મયા દૃષ્ટો મુણ્ડસ્તૈલસમુક્ષિતઃ
રાક્ષસો કે બીજાં કોઈ પણ રામને હરાવી શકે નહીં, જેમ દુરાચારીઓ સ્વર્ગ પામી શકતા નથી; મેં રાવણને મુંડાવેલો અને તેલ લગાવેલો જોયો.
રક્તવાસાઃ પિબન્મત્તઃ કરવીરકૃતસ્રજઃ। વિમાનાત્ પુષ્પકાદદ્ય રાવણઃ પતિતઃ ક્ષિતૌ
લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, મદમાં ચૂર, પીતા અને કરવીરનાં ફૂલોની વણાવેલી માળા ધારણ કરેલા રાવણ આજે પુષ્પક વિમાનમાંથી જમીન પર પડી ગયો.
કૃષ્યમાણઃ સ્ત્રિયા મુણ્ડો દૃષ્ટઃ કૃષ્ણામ્બરઃ પુનઃ। રથેન ખરયુક્તેન રક્તમાલ્યાનુલેપનઃ
એક સ્ત્રી દ્વારા ખેંચાતો, મુંડાવેલો, કાળી વસ્ત્રો પહેરેલો અને લાલ માળા તથા લાલ લિપન લગાવેલો રાવણ, ખખરા જોડેલા રથમાં બેઠો હતો.
પિબંસ્તૈલં હસન્નૃત્યન્ ભ્રાન્તચિત્તાકુલેન્દ્રિયઃ। ગર્દભેન યયૌ શીઘ્રં દક્ષિણાં દિશમાસ્થિતઃ
તેલ પીતો, હસતો, નૃત્ય કરતો, મન અને ઇન્દ્રિયો ભટકી ગયેલા રાવણ, ગધેડા પર બેસીને દક્ષિણ દિશા તરફ ઝડપથી ગયો.
પુનરેવ મયા દૃષ્ટો રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। પતિતોઽવાક્શિરા ભૂમૌ ગર્દભાદ્ ભયમોહિતઃ
ફરી મેં રાક્ષસોના રાજા રાવણને જોયો, જે ગધેડાથી ડરીને અને ભયભીત થઈને માથું નીચે કરીને જમીન પર પડેલો હતો.
દુર્ગન્ધં દુઃસહં ઘોરં તિમિરં નરકોપમમ્। મલપઙ્કં પ્રવિશ્યાશુ મગ્નસ્તત્ર સ રાવણઃ
ભયાનક, દુર્ગંધયુક્ત, અસહ્ય અને અંધકારમય નરક જેવું કાદવ અને મલથી ભરેલું સ્થળ, તેમાં રાવણ ઝડપથી ડૂબી ગયો.
પ્રસ્થિતો દક્ષિણામાશાં પ્રવિષ્ટોઽકર્દમં હ્રદમ્। કણ્ઠે બદ્ધ્વા દશગ્રીવં પ્રમદા રક્તવાસિની
દક્ષિણ દિશા તરફ જતા, તે કાદવથી ભરેલા તળાવમાં પ્રવેશ્યો; લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી સ્ત્રીએ દશમુખ રાવણને ગળે બાંધી લીધો.
કાલી કર્દમલિપ્તાંગી દિશં યામ્યાં પ્રકર્ષતિ। એવં તત્ર મયા દૃષ્ટઃ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
કાળી, જેનું શરીર કાદવથી મઢાયેલું હતું, તેને દક્ષિણ દિશા તરફ ખેંચી ગઈ; ત્યાં જ મેં મહાબલી કુંભકર્ણને જોયો.
રાવણસ્ય સુતાઃ સર્વે મુણ્ડાસ્તૈલસમુક્ષિતાઃ। વરાહેણ દશગ્રીવઃ શિશુમારેણ ચેન્દ્રજિત્
રાવણના બધા પુત્રો મુંડાવેલા અને તેલ લગાવેલા હતા; દશમુખ રાવણ વરાળ પર અને ઇન્દ્રજિત મગર પર બેઠો હતો.
ઉષ્ટ્રેણ કુમ્ભકર્ણશ્ચ પ્રયાતો દક્ષિણાં દિશમ્। એકસ્તત્ર મયા દૃષ્ટઃ શ્વેતચ્છત્રો વિભીષણઃ
કુંભકર્ણ ઊંટ પર બેસીને દક્ષિણ દિશા તરફ ગયો; ત્યાં મેં એકલાં વિભીષણને સફેદ છત્ર સાથે જોયા.
શુક્લમાલ્યામ્બરધરઃ શુક્લગન્ધાનુલેપનઃ। શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્નૃત્તગીતૈરલંકૃતઃ
તે સફેદ ફૂલોની માળા અને વસ્ત્રો પહેરેલા, સફેદ સુગંધ લગાવેલા હતા; શંખ અને ઢોલના ઘોંઘાટ સાથે નૃત્ય અને ગીતોથી શોભાયમાન હતા.
આરુહ્ય શૈલસંકાશં મેઘસ્તનિતનિઃસ્વનમ્। ચતુર્દન્તં ગજં દિવ્યમાસ્તે તત્ર વિભીષણઃ
પર્વત જેવો, મેઘના ગર્જન જેવો અવાજ કરતો, ચાર દાંતો ધરાવતો દિવ્ય હાથી ચઢીને વિભીષણ ત્યાં બેઠેલા હતા.
ચતુર્ભિઃ સચિવૈઃ સાર્ધં વૈહાયસમુપસ્થિતઃ
તેઓ ચાર મંત્રીઓ સાથે આકાશમાર્ગે આવ્યા હતા.
સમાજશ્ચ મહાન્ વૃત્તો ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનઃ। પિબતાં રક્તમાલ્યાનાં રક્ષસાં રક્તવાસસામ્
મહાન સભા ભરાઈ હતી, જેમાં ગીત અને વાદ્યોના અવાજો ગૂંજતા હતા; લાલ માળા અને લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા રાક્ષસો લોહી પીતા હતા.
લઙ્કા ચેયં પુરી રમ્યા સવાજિરથકુઞ્જરા। સાગરે પતિતા દૃષ્ટા ભગ્નગોપુરતોરણા
લંકા શહેર, જે ઘોડા, રથ અને હાથીઓથી સુશોભિત હતું, સમુદ્રમાં પડી ગયું હતું અને તેના ગોપુર તથા તોરણ તૂટી ગયા હતા.
લઙ્કા દૃષ્ટા મયા સ્વપ્ને રાવણેનાભિરક્ષિતા। દગ્ધા રામસ્ય દૂતેન વાનરેણ તરસ્વિના
હું સપનામાં લંકાને જોયી, જ્યાં રાવણ બધી રીતે રક્ષા કરતો હતો, પણ રામના વાનર દૂતએ તેને બળાવી નાખી.
પીત્વા તૈલં પ્રમત્તાશ્ચ પ્રહસન્ત્યો મહાસ્વનાઃ। લઙ્કાયાં ભસ્મરૂક્ષાયાં સર્વા રાક્ષસયોષિતઃ
લંકામાં બધી રાક્ષસ સ્ત્રીઓ તેલ પીધા પછી મસ્ત થઈને ઉંચા અવાજે હસતી હતી અને બધી રાખથી મલિન દેખાતી હતી.
કુમ્ભકર્ણાદયશ્ચેમે સર્વે રાક્ષસપુંગવાઃ। રક્તં નિવસનં ગૃહ્ય પ્રવિષ્ટા ગોમયહ્રદમ્
કુંભકર્ણ અને બીજા મુખ્ય રાક્ષસોએ લાલ વસ્ત્ર પેહરીને ગાયના છાણના તળાવમાં પ્રવેશ કર્યો.
અપગચ્છત પશ્યધ્વં સીતામાપ્નોતિ રાઘવઃ। ઘાતયેત્ પરમામર્ષી યુષ્માન્ સાર્ધં હિ રાક્ષસૈઃ
તમે બધા દૂર જાઓ અને જોઈ લો—રાઘવ સીતાને મેળવી લેશે; તે ક્રોધથી ભરેલો છે અને તમને રાક્ષસો સાથે નાશ કરી નાખશે.
પ્રિયાં બહુમતાં ભાર્યાં વનવાસમનુવ્રતામ્। ભર્ત્સિતાં તર્જિતાં વાપિ નાનુમંસ્યતિ રાઘવઃ
રાઘવ પોતાની પ્રિય અને માન્ય પત્ની, જેણે વનવાસમાં તેની સાથે રહી છે, તેની અવમાની કે ધમકી કદી સહન કરશે નહીં.
તદલં ક્રૂરવાક્યૈશ્ચ સાન્ત્વમેવાભિધીયતામ્। અભિયાચામ વૈદેહીમેતદ્ધિ મમ રોચતે
હવે કઠોર વચનો પૂરતા, હવે માત્ર મીઠા અને શાંત શબ્દો બોલો. ચાલો, આપણે વૈદેહીને વિનંતી કરીએ—મને એ જ ગમશે.
યસ્યા હ્યેવંવિધઃ સ્વપ્નો દુઃખિતાયાઃ પ્રદૃશ્યતે। સા દુઃખૈર્બહુભિર્મુક્તા પ્રિયં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્
જે દુઃખી સ્ત્રીને આવું સ્વપ્ન દેખાય છે, તે અનેક દુઃખોથી છૂટકારો પામશે અને પોતાના સૌથી પ્રિયને મેળવે છે.
ભર્ત્સિતામપિ યાચધ્વં રાક્ષસ્યઃ કિં વિવક્ષયા। રાઘવાદ્ધિ ભયં ઘોરં રાક્ષસાનામુપસ્થિતમ્
ભલે તેને અવમાનિત કરવામાં આવી હોય, રાક્ષસીઓ, તમે એના પાસે વિનંતી કરો—વધારે બોલવાથી શું ફાયદો? રાઘવથી ભયંકર ભય રાક્ષસો પર આવી ગયું છે.
પ્રણિપાતપ્રસન્ના હિ મૈથિલી જનકાત્મજા। અલમેષા પરિત્રાતું રાક્ષસ્યો મહતો ભયાત્
મૈથિલી, જનકની પુત્રી, નમ્રતાથી સહેલાઈથી પ્રસન્ન થાય છે; એ જ એકલી મોટી મુશ્કેલીમાંથી રાક્ષસીઓને બચાવવા પૂરતી છે.
અપિ ચાસ્યા વિશાલાક્ષ્યા ન કિંચિદુપલક્ષયે। વિરૂપમપિ ચાંગેષુ સુસૂક્ષ્મમપિ લક્ષણમ્
આ વિશાળ નેત્રવાળી સ્ત્રીના શરીરે મને ક્યાંયે પણ કોઈ ખોટ કે દાગ જોવા મળતો નથી—even નાની ખામી પણ નથી.