ધન્યાઃ ખલુ મહાત્માનો મુનયઃ સત્યસમ્મતાઃ। જિતાત્માનો મહાભાગા યેષાં ન સ્તઃ પ્રિયાપ્રિયે
ખરેખર, મહાત્મા, સત્યનિષ્ઠ, સ્વને જીતનારા અને મહાભાગ્યશાળી એવા ઋષિઓ ધન્ય છે, જેમને માટે કોઈ પ્રિય કે અપ્રિય નથી.
પ્રિયાન્ન સમ્ભવેદ્ દુઃખમપ્રિયાદધિકં ભવેત્। તાભ્યાં હિ તે વિયુજ્યન્તે નમસ્તેષાં મહાત્મનામ્
પ્રિય વસ્તુથી દુઃખ થાય છે અને અપ્રિયથી તો વધુ જ થાય છે; પણ એવા મહાત્માઓને એ બધું લાગતું જ નથી, એમના ચરણોમાં મારું વંદન છે.
સાહં ત્યક્તા પ્રિયેણૈવ રામેણ વિદિતાત્મના। પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યામિ પાપસ્ય રાવણસ્ય ગતા વશમ્
હું તો મારા પ્રિય, આત્મજ્ઞાન ધરાવતા રામે ત્યજી દીધી છું; હવે પાપી રાવણના વશમાં આવી, હું પ્રાણ ત્યાગી દઈશ.
thumb|સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો સત્તાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
ઇત્યુક્તાઃ સીતયા ઘોરં રાક્ષસ્યઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ। કાશ્ચિજ્જગ્મુસ્તદાખ્યાતું રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
સીતા દ્વારા કહેવામાં આવતા, રાક્ષસી સ્ત્રીઓ જબરદસ્ત ગુસ્સાથી ભરાઈ ગઈ, અને એમાંથી કેટલીક તરત જ દુષ્ટ રાવણને આ વાત જણાવવા દોડી ગઈ.
તતઃ સીતામુપાગમ્ય રાક્ષસ્યો ભીમદર્શનાઃ। પુનઃ પરુષમેકાર્થમનર્થાર્થમથાબ્રુવન્
પછી ભયાનક દેખાવાવાળી રાક્ષસીઓ ફરીથી સીતાના નજીક આવી અને એક જ અર્થવાળા, પણ દુર્ભાવનાવાળા કડક શબ્દોમાં બોલી.
અદ્યેદાનીં તવાનાર્યે સીતે પાપવિનિશ્ચયે। રાક્ષસ્યો ભક્ષયિષ્યન્તિ માંસમેતદ્ યથાસુખમ્
હે અયોગ્ય અને દુર્વૃત્ત સીતે, આજે રાક્ષસીઓ તારી આ દેહને પોતાની મરજી પ્રમાણે ભોજન બનાવશે.
સીતાં તાભિરનાર્યાભિર્દૃષ્ટ્વા સંતર્જિતાં તદા। રાક્ષસી ત્રિજટા વૃદ્ધા પ્રબુદ્ધા વાક્યમબ્રવીત્
જ્યારે એ અનારી રાક્ષસીઓએ સીતાને ડરાવી રહી હતી, ત્યારે વૃદ્ધ અને બુદ્ધિશાળી રાક્ષસી ત્રિજટાએ એ સમયે વચન કહ્યાં.
આત્માનં ખાદતાનાર્યા ન સીતાં ભક્ષયિષ્યથ। જનકસ્ય સુતામિષ્ટાં સ્નુષાં દશરથસ્ય ચ
હે અનારી રાક્ષસીઓ, તમારે તો પોતાનું જ માંસ ખાવું પડશે; તમે જનકની પ્રિય દીકરી અને દશરથની વહુ સીતાને કદી પણ ખાઈ શકશો નહીં.
સ્વપ્નો હ્યદ્ય મયા દૃષ્ટો દારુણો રોમહર્ષણઃ। રાક્ષસાનામભાવાય ભર્તુરસ્યા ભવાય ચ
આજે મેં એક ભયાનક અને રોમાંચક સ્વપ્ન જોયું છે, જે રાક્ષસો માટે વિનાશ અને સીતાના પતિના કલ્યાણનું સંકેત આપે છે.
એવમુક્તાસ્ત્રિજટયા રાક્ષસ્યઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ। સર્વા એવાબ્રુવન્ ભીતાસ્ત્રિજટાં તામિદં વચઃ
ત્રિજટાએ આમ કહ્યું ત્યારે ગુસ્સાથી ભરાયેલી રાક્ષસીઓ હવે ડરીને એકસાથે ત્રિજટાને કહ્યું.
કથયસ્વ ત્વયા દૃષ્ટઃ સ્વપ્નોઽયં કીદૃશો નિશિ। તાસાં શ્રુત્વા તુ વચનં રાક્ષસીનાં મુખોદ્ગતમ્
તમે રાત્રે જે સ્વપ્ન જોયું એ કયું હતું, એ અમને કહો; રાક્ષસીઓના મોઢામાંથી આવતાં એ વચનો સાંભળીને—
ઉવાચ વચનં કાલે ત્રિજટા સ્વપ્નસંશ્રિતમ્। ગજદન્તમયીં દિવ્યાં શિબિકામન્તરિક્ષગામ્
પછી યોગ્ય સમયે ત્રિજટાએ પોતાના સ્વપ્નનું વર્ણન કરતું વચન કહ્યું: 'હું આકાશમાં ઉડતી હાથીના દાંતથી બનેલી દિવ્ય પલકી જોયી.'
યુક્તાં વાજિસહસ્રેણ સ્વયમાસ્થાય રાઘવઃ। શુક્લમાલ્યામ્બરધરો લક્ષ્મણેન સમાગતઃ
'એમાં રાઘવ પોતે સફેદ ફૂલો અને વસ્ત્રો પહેરીને, હજાર ઘોડાઓ જોડાયેલા પલકીએ લક્ષ્મણ સાથે બેઠો હતો.'
સ્વપ્ને ચાદ્ય મયા દૃષ્ટા સીતા શુક્લામ્બરાવૃતા। સાગરેણ પરિક્ષિપ્તં શ્વેતપર્વતમાસ્થિતા
'અને આજે મારા સ્વપ્નમાં મેં સીતાને સફેદ વસ્ત્રમાં, દરિયાથી ઘેરાયેલા સફેદ પર્વત પર ઊભેલી જોયી.'
રામેણ સંગતા સીતા ભાસ્કરેણ પ્રભા યથા। રાઘવશ્ચ પુનર્દૃષ્ટશ્ચતુર્દન્તં મહાગજમ્
'સીતા રામ સાથે એવી રીતે જોડાઈ હતી જેમ પ્રકાશ સૂર્ય સાથે જોડાય છે; અને ફરીથી રાઘવને ચાર દાંત ધરાવતા મહાન હાથી રૂપે જોયો.'
આરૂઢઃ શૈલસંકાશં ચકાસ સહલક્ષ્મણઃ। તતસ્તુ સૂર્યસંકાશૌ દીપ્યમાનૌ સ્વતેજસા
'એ હાથી પર્વત જેવો દેખાતો હતો અને લક્ષ્મણ સાથે તેજમાં ઝળહળતો હતો; પછી બંને ભાઈઓ પોતાના તેજથી સૂર્ય સમાન પ્રકાશિત થતા દેખાયા.'
શુક્લમાલ્યામ્બરધરૌ જાનકીં પર્યુપસ્થિતૌ। તતસ્તસ્ય નગસ્યાગ્રે હ્યાકાશસ્થસ્ય દન્તિનઃ
'સફેદ ફૂલો અને વસ્ત્રો પહેરીને તેઓ જાનકી પાસે પહોંચ્યા; પછી એ પર્વતની ટોચ પર, આકાશમાં ઊભેલા હાથીની સામે—'
ભર્ત્રા પરિગૃહીતસ્ય જાનકી સ્કન્ધમાશ્રિતા। ભર્તુરઙ્કાત્ સમુત્પત્ય તતઃ કમલલોચના
'પતિએ વહાલથી ભરપૂર કરીને, જાનકી એના ખભા પર આરામથી બેઠી હતી; પછી કમળની આંખવાળી એ સ્ત્રી પતિની ગોદમાંથી ઊભી થઈ—'
ચન્દ્રસૂર્યૌ મયા દૃષ્ટા પાણિભ્યાં પરિમાર્જતી। તતસ્તાભ્યાં કુમારાભ્યામાસ્થિતઃ સ ગજોત્તમઃ। સીતયા ચ વિશાલાક્ષ્યા લઙ્કાયા ઉપરિ સ્થિતઃ
'ચંદ્ર અને સૂર્યના ચહેરા પોતાના હાથથી પુંછતી હતી; પછી એ બે રાજકુમારો સાથે, વિશાળ આંખવાળી સીતા અને એ ઉત્તમ હાથી લંકાના ઉપર ઊભેલા હતા.'
પાણ્ડુરર્ષભયુક્તેન રથેનાષ્ટયુજા સ્વયમ્। ઇહોપયાતઃ કાકુત્સ્થઃ સીતયા સહ ભાર્યયા
'કકુત્સ્થ પોતે સીતાને સાથે લઈને, આઠ સફેદ વાછરડાઓ જોડાયેલા રથમાં અહીં આવ્યા.'
શુક્લમાલ્યામ્બરધરો લક્ષ્મણેન સહાગતઃ। તતોઽન્યત્ર મયા દૃષ્ટો રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
'સફેદ ફૂલો અને વસ્ત્રો પહેરીને, લક્ષ્મણ સાથે આવ્યા; પછી બીજે ક્યાંક મેં સાચા પરાક્રમી રામને જોયા.'
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા સહ વીર્યવાન્। આરુહ્ય પુષ્પકં દિવ્યં વિમાનં સૂર્યસંનિભમ્
વીર શ્રીરામ પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ અને સીતાજી સાથે, સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું દિવ્ય પુષ્પક વિમાન પર ચઢ્યા.
ઉત્તરાં દિશમાલોચ્ય પ્રસ્થિતઃ પુરુષોત્તમઃ। એવં સ્વપ્ને મયા દૃષ્ટો રામો વિષ્ણુપરાક્રમઃ
ઉત્તર દિશા તરફ જોઈને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા શ્રીરામે યાત્રા શરૂ કરી; એમ મારા સ્વપ્નમાં મેં વિષ્ણુ સમાન પરાક્રમી રામને જોયા.
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા સહ ભાર્યયા। ન હિ રામો મહાતેજાઃ શક્યો જેતું સુરાસુરૈઃ
લક્ષ્મણભાઈ અને પત્ની સીતાજી સાથે મેં તેમને જોયા; મહાતેજસ્વી રામને દેવો કે દાનવો પણ જીતવા અશક્ય છે.
રાક્ષસૈર્વાપિ ચાન્યૈર્વા સ્વર્ગઃ પાપજનૈરિવ। રાવણશ્ચ મયા દૃષ્ટો મુણ્ડસ્તૈલસમુક્ષિતઃ
રાક્ષસો કે બીજાં કોઈ પણ રામને હરાવી શકે નહીં, જેમ દુરાચારીઓ સ્વર્ગ પામી શકતા નથી; મેં રાવણને મુંડાવેલો અને તેલ લગાવેલો જોયો.
રક્તવાસાઃ પિબન્મત્તઃ કરવીરકૃતસ્રજઃ। વિમાનાત્ પુષ્પકાદદ્ય રાવણઃ પતિતઃ ક્ષિતૌ
લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, મદમાં ચૂર, પીતા અને કરવીરનાં ફૂલોની વણાવેલી માળા ધારણ કરેલા રાવણ આજે પુષ્પક વિમાનમાંથી જમીન પર પડી ગયો.
કૃષ્યમાણઃ સ્ત્રિયા મુણ્ડો દૃષ્ટઃ કૃષ્ણામ્બરઃ પુનઃ। રથેન ખરયુક્તેન રક્તમાલ્યાનુલેપનઃ
એક સ્ત્રી દ્વારા ખેંચાતો, મુંડાવેલો, કાળી વસ્ત્રો પહેરેલો અને લાલ માળા તથા લાલ લિપન લગાવેલો રાવણ, ખખરા જોડેલા રથમાં બેઠો હતો.
પિબંસ્તૈલં હસન્નૃત્યન્ ભ્રાન્તચિત્તાકુલેન્દ્રિયઃ। ગર્દભેન યયૌ શીઘ્રં દક્ષિણાં દિશમાસ્થિતઃ
તેલ પીતો, હસતો, નૃત્ય કરતો, મન અને ઇન્દ્રિયો ભટકી ગયેલા રાવણ, ગધેડા પર બેસીને દક્ષિણ દિશા તરફ ઝડપથી ગયો.
પુનરેવ મયા દૃષ્ટો રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। પતિતોઽવાક્શિરા ભૂમૌ ગર્દભાદ્ ભયમોહિતઃ
ફરી મેં રાક્ષસોના રાજા રાવણને જોયો, જે ગધેડાથી ડરીને અને ભયભીત થઈને માથું નીચે કરીને જમીન પર પડેલો હતો.