નાજાનાજ્જીવતીં રામઃ સ માં ભરતપૂર્વજઃ। જાનન્તૌ તુ ન કુર્યાતાં નોર્વ્યાં હિ પરિમાર્ગણમ્
જો ભરતના મોટા ભાઈ રામને ખબર ન હોય કે હું જીવતી છું, તો જાણ્યા છતાં પણ રામ અને લક્ષ્મણ મને શોધવા પૃથ્વી પર નહિ આવે.
નૂનં મમૈવ શોકેન સ વીરો લક્ષ્મણાગ્રજઃ। દેવલોકમિતો યાતસ્ત્યક્ત્વા દેહં મહીતલે
ખરેખર, મારા શોકમાં લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ એ વીરે પૃથ્વી પર શરીર ત્યજી દેવલોકમાં જઈ લીધા હશે.
ધન્યા દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। મમ પશ્યન્તિ યે વીરં રામં રાજીવલોચનમ્
સૌથી ધન્ય તો દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ છે, જેમને મારા વીર, કમળની આંખોવાળા રામનું દર્શન થાય છે.
અથવા નહિ તસ્યાર્થો ધર્મકામસ્ય ધીમતઃ। મયા રામસ્ય રાજર્ષેર્ભાર્યયા પરમાત્મનઃ
કેવું કે, એ ધર્મપ્રિય, બુદ્ધિશાળી રાજર્ષિ રામ માટે મને પત્ની તરીકે રાખવામાં કદાચ કોઈ અર્થ જ નથી.
દૃશ્યમાને ભવેત્ પ્રીતિઃ સૌહૃદં નાસ્ત્યદૃશ્યતઃ। નાશયન્તિ કૃતઘ્નાસ્તુ ન રામો નાશયિષ્યતિ
દરશન થાય ત્યારે આનંદ થાય છે, નહી થાય ત્યારે મિત્રતા રહેતી નથી; કૃતઘ્નો વિનાશ કરે છે, પણ રામ ક્યારેય વિનાશ નહિ કરે.
કિં વા મય્યગુણાઃ કેચિત્ કિં વા ભાગ્યક્ષયો હિ મે। યા હિ સીતા વરાર્હેણ હીના રામેણ ભામિની
શું મારા અંદર કોઈ ગુણ નથી, કે પછી મારા ભાગ્યે જ ઓટ આવી છે, એટલે હું, શ્રેષ્ઠ પાત્ર સીતાએ, તેજસ્વી રામથી વિયોગ પામી છું?
શ્રેયો મે જીવિતાન્મર્તું વિહીનાયા મહાત્મના। રામાદક્લિષ્ટચારિત્રાચ્છૂરાચ્છત્રુનિબર્હણાત્
મારે તો મહાત્મા, નિર્દોષ વર્તનવાળા, વીર અને દુશ્મનોના વિનાશક એવા રામ વિના જીવવા કરતાં મરી જવું વધારે સારું છે.
અથવા ન્યસ્તશસ્ત્રૌ તૌ વને મૂલફલાશનૌ। ભ્રાતરૌ હિ નરશ્રેષ્ઠૌ ચરન્તૌ વનગોચરૌ
કેવું કે, કદાચ એ બંને શ્રેષ્ઠ ભાઈઓએ શસ્ત્ર મૂકી દીધાં છે અને વનમાં મૂળ-ફળ ખાઈ, જંગલમાં ફરતા હશે.
અથવા રાક્ષસેન્દ્રેણ રાવણેન દુરાત્મના। છદ્મના ઘાતિતૌ શૂરૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
કેવું કે, દુષ્ટ રાક્ષસરાજ રાવણે છેતરપિંડીથી વીર રામ અને લક્ષ્મણને મારી નાખ્યા હશે.
સાહમેવંવિધે કાલે મર્તુમિચ્છામિ સર્વતઃ। ન ચ મે વિહિતો મૃત્યુરસ્મિન્ દુઃખેઽતિવર્તતિ
હું તો આવા સમયમાં દરેક રીતે મરી જવાની ઈચ્છા રાખું છું, પણ આ ભારે દુઃખમાંથી મને મુક્તિ આપતો મૃત્યુ આવે જતો નથી.
ધન્યાઃ ખલુ મહાત્માનો મુનયઃ સત્યસમ્મતાઃ। જિતાત્માનો મહાભાગા યેષાં ન સ્તઃ પ્રિયાપ્રિયે
ખરેખર, મહાત્મા, સત્યનિષ્ઠ, સ્વને જીતનારા અને મહાભાગ્યશાળી એવા ઋષિઓ ધન્ય છે, જેમને માટે કોઈ પ્રિય કે અપ્રિય નથી.
પ્રિયાન્ન સમ્ભવેદ્ દુઃખમપ્રિયાદધિકં ભવેત્। તાભ્યાં હિ તે વિયુજ્યન્તે નમસ્તેષાં મહાત્મનામ્
પ્રિય વસ્તુથી દુઃખ થાય છે અને અપ્રિયથી તો વધુ જ થાય છે; પણ એવા મહાત્માઓને એ બધું લાગતું જ નથી, એમના ચરણોમાં મારું વંદન છે.
સાહં ત્યક્તા પ્રિયેણૈવ રામેણ વિદિતાત્મના। પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યામિ પાપસ્ય રાવણસ્ય ગતા વશમ્
હું તો મારા પ્રિય, આત્મજ્ઞાન ધરાવતા રામે ત્યજી દીધી છું; હવે પાપી રાવણના વશમાં આવી, હું પ્રાણ ત્યાગી દઈશ.
thumb|સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો સત્તાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
ઇત્યુક્તાઃ સીતયા ઘોરં રાક્ષસ્યઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ। કાશ્ચિજ્જગ્મુસ્તદાખ્યાતું રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
સીતા દ્વારા કહેવામાં આવતા, રાક્ષસી સ્ત્રીઓ જબરદસ્ત ગુસ્સાથી ભરાઈ ગઈ, અને એમાંથી કેટલીક તરત જ દુષ્ટ રાવણને આ વાત જણાવવા દોડી ગઈ.
તતઃ સીતામુપાગમ્ય રાક્ષસ્યો ભીમદર્શનાઃ। પુનઃ પરુષમેકાર્થમનર્થાર્થમથાબ્રુવન્
પછી ભયાનક દેખાવાવાળી રાક્ષસીઓ ફરીથી સીતાના નજીક આવી અને એક જ અર્થવાળા, પણ દુર્ભાવનાવાળા કડક શબ્દોમાં બોલી.
અદ્યેદાનીં તવાનાર્યે સીતે પાપવિનિશ્ચયે। રાક્ષસ્યો ભક્ષયિષ્યન્તિ માંસમેતદ્ યથાસુખમ્
હે અયોગ્ય અને દુર્વૃત્ત સીતે, આજે રાક્ષસીઓ તારી આ દેહને પોતાની મરજી પ્રમાણે ભોજન બનાવશે.
સીતાં તાભિરનાર્યાભિર્દૃષ્ટ્વા સંતર્જિતાં તદા। રાક્ષસી ત્રિજટા વૃદ્ધા પ્રબુદ્ધા વાક્યમબ્રવીત્
જ્યારે એ અનારી રાક્ષસીઓએ સીતાને ડરાવી રહી હતી, ત્યારે વૃદ્ધ અને બુદ્ધિશાળી રાક્ષસી ત્રિજટાએ એ સમયે વચન કહ્યાં.
આત્માનં ખાદતાનાર્યા ન સીતાં ભક્ષયિષ્યથ। જનકસ્ય સુતામિષ્ટાં સ્નુષાં દશરથસ્ય ચ
હે અનારી રાક્ષસીઓ, તમારે તો પોતાનું જ માંસ ખાવું પડશે; તમે જનકની પ્રિય દીકરી અને દશરથની વહુ સીતાને કદી પણ ખાઈ શકશો નહીં.
સ્વપ્નો હ્યદ્ય મયા દૃષ્ટો દારુણો રોમહર્ષણઃ। રાક્ષસાનામભાવાય ભર્તુરસ્યા ભવાય ચ
આજે મેં એક ભયાનક અને રોમાંચક સ્વપ્ન જોયું છે, જે રાક્ષસો માટે વિનાશ અને સીતાના પતિના કલ્યાણનું સંકેત આપે છે.
એવમુક્તાસ્ત્રિજટયા રાક્ષસ્યઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ। સર્વા એવાબ્રુવન્ ભીતાસ્ત્રિજટાં તામિદં વચઃ
ત્રિજટાએ આમ કહ્યું ત્યારે ગુસ્સાથી ભરાયેલી રાક્ષસીઓ હવે ડરીને એકસાથે ત્રિજટાને કહ્યું.
કથયસ્વ ત્વયા દૃષ્ટઃ સ્વપ્નોઽયં કીદૃશો નિશિ। તાસાં શ્રુત્વા તુ વચનં રાક્ષસીનાં મુખોદ્ગતમ્
તમે રાત્રે જે સ્વપ્ન જોયું એ કયું હતું, એ અમને કહો; રાક્ષસીઓના મોઢામાંથી આવતાં એ વચનો સાંભળીને—
ઉવાચ વચનં કાલે ત્રિજટા સ્વપ્નસંશ્રિતમ્। ગજદન્તમયીં દિવ્યાં શિબિકામન્તરિક્ષગામ્
પછી યોગ્ય સમયે ત્રિજટાએ પોતાના સ્વપ્નનું વર્ણન કરતું વચન કહ્યું: 'હું આકાશમાં ઉડતી હાથીના દાંતથી બનેલી દિવ્ય પલકી જોયી.'
યુક્તાં વાજિસહસ્રેણ સ્વયમાસ્થાય રાઘવઃ। શુક્લમાલ્યામ્બરધરો લક્ષ્મણેન સમાગતઃ
'એમાં રાઘવ પોતે સફેદ ફૂલો અને વસ્ત્રો પહેરીને, હજાર ઘોડાઓ જોડાયેલા પલકીએ લક્ષ્મણ સાથે બેઠો હતો.'
સ્વપ્ને ચાદ્ય મયા દૃષ્ટા સીતા શુક્લામ્બરાવૃતા। સાગરેણ પરિક્ષિપ્તં શ્વેતપર્વતમાસ્થિતા
'અને આજે મારા સ્વપ્નમાં મેં સીતાને સફેદ વસ્ત્રમાં, દરિયાથી ઘેરાયેલા સફેદ પર્વત પર ઊભેલી જોયી.'
રામેણ સંગતા સીતા ભાસ્કરેણ પ્રભા યથા। રાઘવશ્ચ પુનર્દૃષ્ટશ્ચતુર્દન્તં મહાગજમ્
'સીતા રામ સાથે એવી રીતે જોડાઈ હતી જેમ પ્રકાશ સૂર્ય સાથે જોડાય છે; અને ફરીથી રાઘવને ચાર દાંત ધરાવતા મહાન હાથી રૂપે જોયો.'
આરૂઢઃ શૈલસંકાશં ચકાસ સહલક્ષ્મણઃ। તતસ્તુ સૂર્યસંકાશૌ દીપ્યમાનૌ સ્વતેજસા
'એ હાથી પર્વત જેવો દેખાતો હતો અને લક્ષ્મણ સાથે તેજમાં ઝળહળતો હતો; પછી બંને ભાઈઓ પોતાના તેજથી સૂર્ય સમાન પ્રકાશિત થતા દેખાયા.'
શુક્લમાલ્યામ્બરધરૌ જાનકીં પર્યુપસ્થિતૌ। તતસ્તસ્ય નગસ્યાગ્રે હ્યાકાશસ્થસ્ય દન્તિનઃ
'સફેદ ફૂલો અને વસ્ત્રો પહેરીને તેઓ જાનકી પાસે પહોંચ્યા; પછી એ પર્વતની ટોચ પર, આકાશમાં ઊભેલા હાથીની સામે—'
ભર્ત્રા પરિગૃહીતસ્ય જાનકી સ્કન્ધમાશ્રિતા। ભર્તુરઙ્કાત્ સમુત્પત્ય તતઃ કમલલોચના
'પતિએ વહાલથી ભરપૂર કરીને, જાનકી એના ખભા પર આરામથી બેઠી હતી; પછી કમળની આંખવાળી એ સ્ત્રી પતિની ગોદમાંથી ઊભી થઈ—'
ચન્દ્રસૂર્યૌ મયા દૃષ્ટા પાણિભ્યાં પરિમાર્જતી। તતસ્તાભ્યાં કુમારાભ્યામાસ્થિતઃ સ ગજોત્તમઃ। સીતયા ચ વિશાલાક્ષ્યા લઙ્કાયા ઉપરિ સ્થિતઃ
'ચંદ્ર અને સૂર્યના ચહેરા પોતાના હાથથી પુંછતી હતી; પછી એ બે રાજકુમારો સાથે, વિશાળ આંખવાળી સીતા અને એ ઉત્તમ હાથી લંકાના ઉપર ઊભેલા હતા.'