યાવન્ન તે વ્યતિક્રામેત્ તાવત્ સુખમવાપ્નુહિ। ઉદ્યાનાનિ ચ રમ્યાણિ પર્વતોપવનાનિ ચ
જ્યાં સુધી તારો સમય છે, ત્યાં સુધી આનંદ માણ; સુંદર બગીચા અને પર્વતોના વન તારા માટે છે.
સહ રાક્ષસરાજેન ચર ત્વં મદિરેક્ષણે। સ્ત્રીસહસ્રાણિ તે દેવિ વશે સ્થાસ્યન્તિ સુન્દરિ
હે મદભરી આંખોની રાણી, રાક્ષસોના રાજા સાથે ફર; હે સુંદર, હજારો સ્ત્રીઓ તારા વશમાં રહેશે.
રાવણં ભજ ભર્તારં ભર્તારં સર્વરક્ષસામ્। ઉત્પાટ્ય વા તે હૃદયં ભક્ષયિષ્યામિ મૈથિલિ
રાવણને સર્વ રાક્ષસોનો પતિ માની લે, નહિ તો, હે વૈદેહી, હું તારો હૃદય ફાડી ખાઈ જઇશ.
યદિ મે વ્યાહૃતં વાક્યં ન યથાવત્ કરિષ્યસિ। તતશ્ચણ્ડોદરી નામ રાક્ષસી ક્રૂરદર્શના
જો તું મારી વાત પ્રમાણે નહીં કરે, તો ચંડોદરી નામની ભયાનક રાક્ષસી—
ભ્રામયન્તી મહચ્છૂલમિદં વચનમબ્રવીત્। ઇમાં હરિણશાવાક્ષીં ત્રાસોત્કમ્પપયોધરામ્
મોટું શૂળ લહેરાવીને એ બોલી: 'આ હરણકાંઈ આંખોવાળી, ભયથી ધ્રૂજતી છાતીવાળી—'
રાવણેન હૃતાં દૃષ્ટ્વા દૌર્હૃદો મે મહાનયમ્। યકૃત્પ્લીહં મહત્ ક્રોડં હૃદયં ચ સબન્ધનમ્
રાવણ દ્વારા અપહરણ થયેલી સીતાને જોઈને મારા મનમાં મોટો ક્રોધ ઉઠ્યો છે; હું એની યકૃત, પળી, મોટું હૃદય અને આખું પેટ ખાઈ જવા ઈચ્છું છું.
ગાત્રાણ્યપિ તથા શીર્ષં ખાદેયમિતિ મે મતિઃ। તતસ્તુ પ્રઘસા નામ રાક્ષસી વાક્યમબ્રવીત્
મારે તો એના અંગ અને માથું પણ ખાવાનું મન છે; પછી પ્રઘસા નામની રાક્ષસી બોલી.
કણ્ઠમસ્યા નૃશંસાયાઃ પીડયામઃ કિમાસ્યતે। નિવેદ્યતાં તતો રાજ્ઞે માનુષી સા મૃતેતિ હ
આ ક્રૂર સ્ત્રીનો ગળો દબાવી દઈએ—વિલંબ શેનો? પછી રાજાને કહી દઈએ કે આ માનવી સ્ત્રી મરી ગઈ છે.
નાત્ર કશ્ચન સંદેહઃ ખાદતેતિ સ વક્ષ્યતિ। તતસ્ત્વજામુખી નામ રાક્ષસી વાક્યમબ્રવીત્
અહીં કોઈ શંકા નથી; એ તો કહેશે, 'એને ખાઈ જો.' પછી અજામુખી નામની રાક્ષસી બોલી.
વિશસ્યેમાં તતઃ સર્વાન્ સમાન્ કુરુત પિણ્ડકાન્। વિભજામ તતઃ સર્વા વિવાદો મે ન રોચતે
એને કાપીને પછી બધાને સમાન ભાગ પાડો; આપણે વહેંચી લઈએ, કારણ કે ઝઘડો મને પસંદ નથી.
પેયમાનીયતાં ક્ષિપ્રં માલ્યં ચ વિવિધં બહુ। તતઃ શૂર્પણખા નામ રાક્ષસી વાક્યમબ્રવીત્
ઝડપી પીણું અને અનેક પ્રકારના ફૂલો લાવો; પછી શૂર્પણખા નામની રાક્ષસી બોલી.
અજામુખ્યા યદુક્તં વૈ તદેવ મમ રોચતે। સુરા ચાનીયતાં ક્ષિપ્રં સર્વશોકવિનાશિની
અજામુખીએ જે કહ્યું એ જ મને ગમ્યું; સર્વ દુઃખ નાશક દારૂ પણ ઝડપથી લાવો.
માનુષં માંસમાસ્વાદ્ય નૃત્યામોઽથ નિકુમ્ભિલામ્। એવં નિર્ભર્ત્સ્યમાના સા સીતા સુરસુતોપમા। રાક્ષસીભિર્વિરૂપાભિર્ધૈર્યમુત્સૃજ્ય રોદિતિ
માનવ માંસ ખાઈને, ચાલો આપણે નિકુંભિલા પાસે નૃત્ય કરીએ; આવી રીતે દેવકન્યાને સમાન, સીતા, જ્યારે આ ભયાનક રાક્ષસીઓએ ધમકી આપી, ત્યારે તેણે પોતાનું ધૈર્ય ગુમાવીને રડવા લાગી.
thumb|પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રદ્ધાવાન વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો પચ્ચીસમો સર્ગ સાંભળો.
અથ તાસાં વદન્તીનાં પરુષં દારુણં બહુ। રાક્ષસીનામસૌમ્યાનાં રુરોદ જનકાત્મજા
પછી જ્યારે એ ક્રૂર અને ભયાનક રાક્ષસીઓએ અનેક કઠોર વચનો કહ્યા, ત્યારે જનકનંદિની સીતા રડવા લાગી.
એવમુક્તા તુ વૈદેહી રાક્ષસીભિર્મનસ્વિની। ઉવાચ પરમત્રસ્તા બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા
એવી રીતે રાક્ષસીઓએ કહ્યું ત્યારે, મનથી દૃઢ વૈદેહી સીતા, ભારે ડરીને, આંખમાં આંસુઓથી અવરોધાયેલી વાણીથી બોલી.
ન માનુષી રાક્ષસસ્ય ભાર્યા ભવિતુમર્હતિ। કામં ખાદત માં સર્વા ન કરિષ્યામિ વો વચઃ
માનવ સ્ત્રી રાક્ષસની પત્ની બનવી યોગ્ય નથી; તમે બધા મને ખાઈ જાવ, પણ હું કદી પણ તમારું કહેવું નહીં માનું.
સા રાક્ષસીમધ્યગતા સીતા સુરસુતોપમા। ન શર્મ લેભે શોકાર્તા રાવણેનેવ ભર્ત્સિતા
રાક્ષસીઓની વચ્ચે ઘેરાયેલી, દેવકન્યાને સમાન સીતા, રાવણની ધમકી અને દુઃખથી શાંતિ ન પામી શકી.
વેપતે સ્માધિકં સીતા વિશન્તીવાંગમાત્મનઃ। વને યૂથપરિભ્રષ્ટા મૃગી કોકૈરિવાર્દિતા
સીતા એટલી ધ્રુજી રહી હતી કે જાણે શરીર છોડીને જતી હોય; જંગલમાં ટોળાથી વિખૂટા પડેલા હરણને કાગડાઓ તડપાવે એમ.
સા ત્વશોકસ્ય વિપુલાં શાખામાલમ્બ્ય પુષ્પિતામ્। ચિન્તયામાસ શોકેન ભર્તારં ભગ્નમાનસા
પછી, એ દુઃખથી તૂટી ગયેલી એ સ્ત્રીએ, ફૂલેલી વિશાળ અશોકની ડાળ પકડીને, પોતાના પતિને યાદ કરી.
સા સ્નાપયન્તી વિપુલૌ સ્તનૌ નેત્રજલસ્રવૈઃ। ચિન્તયન્તી ન શોકસ્ય તદાન્તમધિગચ્છતિ
એમ, સીતા આંખમાંથી વહેતા આંસુઓથી પોતાના વિશાળ સ્તનો ભીંજવતી રહી; વિચારી રહી, પણ દુઃખનો અંત ક્યાંય દેખાતો નહોતો.
સા વેપમાના પતિતા પ્રવાતે કદલી યથા। રાક્ષસીનાં ભયત્રસ્તા વિવર્ણવદનાભવત્
સીતા ધ્રુજીને પડી ગઈ, જાણે પવનમાં કેળાનું ઝાડ પડી જાય; રાક્ષસીઓના ભયથી એના ચહેરા પર રંગ જ રહ્યો નહોતો.
તસ્યાઃ સા દીર્ઘબહુલા વેપન્ત્યાઃ સીતયા તદા। દદૃશે કમ્પિતા વેણી વ્યાલીવ પરિસર્પતી
એ સમયે, લાંબા અને ઘણા વાળવાળી ધ્રુજતી સીતાની વેણી, સાપ જેવી લપસી રહી હતી.
સા નિઃશ્વસન્તી શોકાર્તા કોપોપહતચેતના। આર્તા વ્યસૃજદશ્રૂણિ મૈથિલી વિલલાપ ચ
મૈથિલી સીતા, દુઃખથી ઉદાસ, ગુસ્સાથી મન બગડી ગયેલી, ઊંડી શ્વાસો લઈ, દુઃખમાં રડી અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવતી રહી.
હા રામેતિ ચ દુઃખાર્તા હા પુનર્લક્ષ્મણેતિ ચ। હા શ્વશ્રૂર્મમ કૌસલ્યે હા સુમિત્રેતિ ભામિની
દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, એ બોલી: 'હાય રામ!' ફરી બોલી: 'હાય લક્ષ્મણ!' અને 'હાય મારી સાસુ કૌશલ્યા! હાય સુમિત્રા માતા!'
લોકપ્રવાદઃ સત્યોઽયં પણ્ડિતૈઃ સમુદાહૃતઃ। અકાલે દુર્લભો મૃત્યુઃ સ્ત્રિયા વા પુરુષસ્ય વા
પંડિતો દ્વારા કહેવાતું જે લોકવાક્ય છે, એ ખરેખર સાચું છે: સમય પહેલા મૃત્યુ સ્ત્રી કે પુરુષ માટે સહેલું મળતું નથી.
યત્રાહમાભિઃ ક્રૂરાભી રાક્ષસીભિરિહાર્દિતા। જીવામિ હીના રામેણ મુહૂર્તમપિ દુઃખિતા
અહીં હું, આ ક્રૂર રાક્ષસીઓથી તડપાવાઈ રહી છું, રામથી વિયોગમાં, દુઃખી થઈને, એક ક્ષણ પણ જીવતી રહી છું.
એષાલ્પપુણ્યા કૃપણા વિનશિષ્યામ્યનાથવત્। સમુદ્રમધ્યે નૌઃ પૂર્ણા વાયુવેગૈરિવાહતા
હું, ઓછી પુણ્યવાળી અને દયનીય, અનાથની જેમ નાશ પામીશ; જેમ સમુદ્રના મધ્યમાં, પવનના ઝોકે ભરેલી નાવ ડૂબી જાય.
ભર્તારં તમપશ્યન્તી રાક્ષસીવશમાગતા। સીદામિ ખલુ શોકેન કૂલં તોયહતં યથા
પતિને જોઈ શકતી નથી અને રાક્ષસીઓના વશમાં આવી ગઈ છું; હું ખરેખર દુઃખથી ડૂબી રહી છું, જેમ પાણીથી તૂટેલું કિનારો.
તં પદ્મદલપત્રાક્ષં સિંહવિક્રાન્તગામિનમ્। ધન્યાઃ પશ્યન્તિ મે નાથં કૃતજ્ઞં પ્રિયવાદિનમ્
જેનાં આંખો કમળની પાંખડી જેવી છે, સિંહ જેવી ચાલ છે, ઉપકાર માનનારો અને મીઠું બોલનાર છે — એવા મારા સ્વામી રામને જોનાર લોકો ખરેખર ધન્ય છે.