શ્રોણીસૂત્રેણ મહતા મેચકેન સુસંવૃતઃ। અમૃતોત્પાદને નદ્ધો ભુજંગેનેવ મન્દરઃ
તેના કટિ પર વિશાળ અને રંગીન પટ્ટો મજબૂતીથી બંધાયેલો હતો, જાણે અમૃતમંથન સમયે મંદર પર્વતને સાપે બાંધી દીધો હોય એમ.
તાભ્યાં સ પરિપૂર્ણાભ્યાં ભુજાભ્યાં રાક્ષસેશ્વરઃ। શુશુભેઽચલસંકાશઃ શૃંગાભ્યામિવ મન્દરઃ
આ બંને ભરપૂર ભુજાઓ સાથે રાક્ષસોના સ્વામી મંદર પર્વતની જેમ બે શિખરો સાથે શોભતો હતો.
તરુણાદિત્યવર્ણાભ્યાં કુણ્ડલાભ્યાં વિભૂષિતઃ। રક્તપલ્લવપુષ્પાભ્યામશોકાભ્યામિવાચલઃ
કાનમાં નવયુવાન સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી કુંડળોથી શણગારેલો, જાણે લાલ કળીઓ અને ફૂલોવાળા અશોક વૃક્ષોથી શોભતો પર્વત હોય એમ લાગતો હતો.
સ કલ્પવૃક્ષપ્રતિમો વસન્ત ઇવ મૂર્તિમાન્। શ્મશાનચૈત્યપ્રતિમો ભૂષિતોઽપિ ભયંકરઃ
તે કલ્પવૃક્ષ જેવો, જાણે વસંત ઋતુએ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હોય, છતાં શણગારેલા હોવા છતાં સ્મશાનના મંદિરમાં જેવો ભયાનક લાગતો હતો.
અવેક્ષમાણો વૈદેહીં કોપસંરક્તલોચનઃ। ઉવાચ રાવણઃ સીતાં ભુજંગ ઇવ નિઃશ્વસન્
ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોથી વૈદેહી તરફ જોતા રાવણે, સાપ જેવો ફુફકારતો, સીતા સાથે વાત કરી.
અનયેનાભિસમ્પન્નમર્થહીનમનુવ્રતે। નાશયામ્યહમદ્ય ત્વાં સૂર્યઃ સંધ્યામિવૌજસા
તુ, જે નિષ્ફળ અને નિરર્થક ભક્તિથી જોડાયેલી છે, આજે હું તને મારી શક્તિથી નષ્ટ કરી દઈશ, જેમ સૂર્ય સંધ્યાને પોતાના તેજથી દુર કરે છે.
ઇત્યુક્ત્વા મૈથિલીં રાજા રાવણઃ શત્રુરાવણઃ। સંદદર્શ તતઃ સર્વા રાક્ષસીર્ઘોરદર્શનાઃ
આ રીતે મૈથિલી સાથે બોલ્યા પછી, દુશ્મનોના ભયરૂપ રાજા રાવણે, પછી ભયાનક દેખાવ ધરાવતી બધી રાક્ષસીઓને બોલાવી.
એકાક્ષીમેકકર્ણાં ચ કર્ણપ્રાવરણાં તથા। ગોકર્ણીં હસ્તિકર્ણીં ચ લમ્બકર્ણીમકર્ણિકામ્
કોઈ એક આંખવાળી, કોઈ એક કાનવાળી, કોઈના કાન ઢંકાયેલા, કોઈ ગાય જેવા કાનવાળી, કોઈ હાથી જેવા, કોઈ લટકતા કાનવાળી અને કોઈ કાન વગરની હતી.
હસ્તિપદ્યશ્વપદ્યૌ ચ ગોપદીં પાદચૂલિકામ્। એકાક્ષીમેકપાદીં ચ પૃથુપાદીમપાદિકામ્
કોઈના હાથ હાથીના પગ જેવા, કોઈના પગ ઘોડાના ખુરા જેવા, કોઈ ગાયના પગવાળી, કોઈ નાના પગવાળી, કોઈ એક આંખવાળી, કોઈ એક પગવાળી, કોઈ પહોળા પગવાળી અને કોઈ પગ વગરની હતી.
અતિમાત્રશિરોગ્રીવામતિમાત્રકુચોદરીમ્। અતિમાત્રાસ્યનેત્રાં ચ દીર્ઘજિહ્વાનખામપિ
કોઈના માથા અને ગળા અતિ વિશાળ, કોઈના સ્તન અને પેટ બહુ મોટા, કોઈના મોઢા અને આંખો વિશાળ, લાંબી જીભ અને નખવાળી પણ હતી.
અનાસિકાં સિંહમુખીં ગોમુખીં સૂકરીમુખીમ્। યથા મદ્વશગા સીતા ક્ષિપ્રં ભવતિ જાનકી
કોઈ નાક વગરની, કોઈ સિંહમુખવાળી, કોઈ ગાયમુખવાળી, કોઈ ડૂંગરમુખવાળી—આ બધું એ માટે કે સીતા, જનકનંદિની, વહેલી તકે મારી આજ્ઞામાં આવી જાય.
તથા કુરુત રાક્ષસ્યઃ સર્વાઃ ક્ષિપ્રં સમેત્ય વા। પ્રતિલોમાનુલોમૈશ્ચ સામદાનાદિભેદનૈઃ
તમે બધી રાક્ષસીઓ, તરત જ ભેગી થાઓ અને ઉલટાં-સુલટાં ઉપાયો, સમજાવટ, ભેટ અને ફૂટ પાડવાના ઉપાયો અપનાવીને—
આવર્જયત વૈદેહીં દણ્ડસ્યોદ્યમનેન ચ। ઇતિ પ્રતિસમાદિશ્ય રાક્ષસેન્દ્રઃ પુનઃ પુનઃ
વૈદેહીને મનાવવા, દંડની ધમકી આપીને પણ, આવું વારંવાર આદેશ આપીને રાક્ષસોના રાજાએ કહ્યું.
કામમન્યુપરીતાત્મા જાનકીં પ્રતિ ગર્જત। ઉપગમ્ય તતઃ ક્ષિપ્રં રાક્ષસી ધાન્યમાલિની
કામ અને ક્રોધથી ભરાયેલા રાવણ, જાનકી સામે ગર્જના કરતા, ત્યારે રાક્ષસી ધાન્યમાલિની ઝડપથી આગળ આવી.
પરિષ્વજ્ય દશગ્રીવમિદં વચનમબ્રવીત્। મયા ક્રીડ મહારાજ સીતયા કિં તવાનયા
તેને દશમુખને ચાંપતા કહ્યું: 'મહારાજ, મારી સાથે રમો; તમને આ સીતા શું કામ જોઈએ?'
વિવર્ણયા કૃપણયા માનુષ્યા રાક્ષસેશ્વર। નૂનમસ્યાં મહારાજ ન દેવા ભોગસત્તમાન્
રાક્ષસોના રાજા, આ બેચાર, રંગહીન માનવી સ્ત્રી સાથે? મહારાજ, નિશ્ચયે એમાં દેવતાઓ કે શ્રેષ્ઠ ભોગનો કોઈ અંશ નથી.
વિદધત્યમરશ્રેષ્ઠાસ્તવ બાહુબલાર્જિતાન્। અકામાં કામયાનસ્ય શરીરમુપતપ્યતે
દેવતાઓ એના માટે, તારી બાહુબળથી મેળવેલા આનંદ આપતા નથી. જે સ્ત્રી ઈચ્છતી નથી, તેને પામવા ઈચ્છનારને પોતાનું શરીર જ દુઃખ આપે છે.
ઇચ્છતીં કામયાનસ્ય પ્રીતિર્ભવતિ શોભના। એવમુક્તસ્તુ રાક્ષસ્યા સમુત્ક્ષિપ્તસ્તતો બલી। પ્રહસન્ મેઘસંકાશો રાક્ષસઃ સ ન્યવર્તત
જે સ્ત્રી પણ ઈચ્છે છે, તેને પામનારને સાચી ખુશી મળે છે. રાક્ષસીના આ શબ્દો સાંભળીને, મેઘ જેવો પ્રભાવી રાક્ષસ હસી પડ્યો અને ત્યાંથી પાછો ફર્યો.
પ્રસ્થિતઃ સ દશગ્રીવઃ કમ્પયન્નિવ મેદિનીમ્। જ્વલદ્ભાસ્કરસંકાશં પ્રવિવેશ નિવેશનમ્
દશમુખ રાવણ ત્યાંથી નીકળી ગયો, જાણે પૃથ્વી ધ્રૂજી ઉઠી હોય એમ. તેજસ્વી સૂર્ય જેવો પ્રકાશિત થતો, પોતાના મહેલમાં પ્રવેશ્યો.
દેવગન્ધર્વકન્યાશ્ચ નાગકન્યાશ્ચ તાસ્તતઃ। પરિવાર્ય દશગ્રીવં પ્રવિશુસ્તા ગૃહોત્તમમ્
પછી દેવ-ગંધર્વ અને નાગ કન્યાઓએ રાવણને ઘેરી લીધો અને એ સુંદર મહેલમાં સાથે પ્રવેશી ગઈ.
સ મૈથિલીં ધર્મપરામવસ્થિતાં પ્રવેપમાનાં પરિભર્ત્સ્ય રાવણઃ। વિહાય સીતાં મદનેન મોહિતઃ સ્વમેવ વેશ્મ પ્રવિવેશ રાવણઃ
મિથિલાની ધર્મનિષ્ઠા, કાંપતી સીતાને રાવણે ધિક્કાર આપી, કામવશ થઈ, તેને ત્યાં જ છોડી પોતાનાં મહેલમાં ચાલ્યો ગયો.
thumb|ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
ઇત્યુક્ત્વા મૈથિલીં રાજા રાવણઃ શત્રુરાવણઃ। સંદિશ્ય ચ તતઃ સર્વા રાક્ષસીર્નિર્જગામ હ
આ રીતે મૈથિલીને કહીને, શત્રુઓના ભયરૂપ રાજા રાવણે બધી રાક્ષસીઓને આજ્ઞા આપી, ત્યાંથી નીકળી ગયો.
નિષ્ક્રાન્તે રાક્ષસેન્દ્રે તુ પુનરન્તઃપુરં ગતે। રાક્ષસ્યો ભીમરૂપાસ્તાઃ સીતાં સમભિદુદ્રુવુઃ
જ્યારે રાક્ષસરાજ બહાર ગયો અને ફરી આંતઃપુરમાં ગયો, ત્યારે ભયાનક રૂપાળી રાક્ષસીઓ સીતાની તરફ દોડી આવી.
તતઃ સીતામુપાગમ્ય રાક્ષસ્યઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ। પરં પરુષયા વાચા વૈદેહીમિદમબ્રુવન્
પછી રાક્ષસીઓ ક્રોધથી ઉદ્દીપ્ત થઈ, સીતાની પાસે આવી અને વૈદેહીને અત્યંત કઠોર શબ્દોમાં કહ્યું.
પૌલસ્ત્યસ્ય વરિષ્ઠસ્ય રાવણસ્ય મહાત્મનઃ। દશગ્રીવસ્ય ભાર્યાત્વં સીતે ન બહુ મન્યસે
સીતા, તું પૌલસ્ત્યકુળના શ્રેષ્ઠ, મહાત્મા દશમુખ રાવણની પત્ની બનવાનું મૂલ્ય જ નથી માનતી.
તતસ્ત્વેકજટા નામ રાક્ષસી વાક્યમબ્રવીત્। આમન્ત્ર્ય ક્રોધતામ્રાક્ષી સીતાં કરતલોદરીમ્
પછી એકજટા નામની રાક્ષસી, ક્રોધથી લાલ આંખોવાળી, હાથ પર પેટ રાખીને સીતાને સંબોધી બોલી.
પ્રજાપતીનાં ષણ્ણાં તુ ચતુર્થોઽયં પ્રજાપતિઃ। માનસો બ્રહ્મણઃ પુત્રઃ પુલસ્ત્ય ઇતિ વિશ્રુતઃ
છ પ્રજાપતિઓમાં ચોથો પ્રજાપતિ એ છે, જે બ્રહ્માજીના મનથી ઉત્પન્ન પુત્ર પુલસ્ત્ય તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
પુલસ્ત્યસ્ય તુ તેજસ્વી મહર્ષિર્માનસઃ સુતઃ। નામ્ના સ વિશ્રવા નામ પ્રજાપતિસમપ્રભઃ
પુલસ્ત્યના તેજસ્વી મનપુત્ર મહર્ષિનું નામ વિશ્રવા છે, જે પ્રજાપતિઓ જેટલો જ પ્રકાશમાન છે.
તસ્ય પુત્રો વિશાલાક્ષિ રાવણઃ શત્રુરાવણઃ। તસ્ય ત્વં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ભાર્યા ભવિતુમર્હસિ
એ વિશ્રવાના પુત્ર, વિશાળ નેત્રવાળી, રાવણ છે, જે શત્રુઓનો શત્રુ છે. તારે એ રાક્ષસોના રાજાની પત્ની બનવું યોગ્ય છે.