તતો દૃષ્ટ્વૈવ વૈદેહી રાવણં રાક્ષસાધિપમ્। પ્રાવેપત વરારોહા પ્રવાતે કદલી યથા
પછી વૈદેહીએ રાક્ષસાધિપતિ રાવણને જોયો અને પવનમાં કેળાના ઝાડ જેવી કંપી ઉઠી.
ઊરુભ્યામુદરં છાદ્ય બાહુભ્યાં ચ પયોધરૌ। ઉપવિષ્ટા વિશાલાક્ષી રુદતી વરવર્ણિની
પથારી પર બેઠેલી, વિશાળ નેત્રવાળી અને તેજસ્વી સ્ત્રીએ, જાંઘથી પેટ અને હાથથી સ્તનો ઢાંકી રડી રહી હતી.
દશગ્રીવસ્તુ વૈદેહીં રક્ષિતાં રાક્ષસીગણૈઃ। દદર્શ દીનાં દુઃખાર્તાં નાવં સન્નામિવાર્ણવે
દશમુખ રાવણે રાક્ષસીઓથી રક્ષિત, દુઃખી અને દુઃખથી પીડાયેલી વૈદેહીને, જાણે દરિયામાં ડૂબતી નાવ હોય તેમ જોયી.
અસંવૃતાયામાસીનાં ધરણ્યાં સંશિતવ્રતામ્। છિન્નાં પ્રપતિતાં ભૂમૌ શાખામિવ વનસ્પતેઃ
પૃથ્વી પર ખુલ્લી બેઠેલી, દૃઢ વ્રતવાળી, તે જાણે વૃક્ષની તૂટી પડી ગયેલી ડાળ જેવી દેખાતી હતી.
મલમણ્ડનદિગ્ધાંગીં મણ્ડનાર્હામમણ્ડનામ્। મૃણાલી પઙ્કદિગ્ધેવ વિભાતિ ન વિભાતિ ચ
મેળથી મલિન થયેલું શરીર, જે સજાવટ લાયક છે પણ અલંકાર વગર છે, તે કમળની ડાળ જેવી લાગે છે કે જે કાદવથી મલિન થઈ ગઈ હોય—ક્યારેક તેજસ્વી લાગે છે, તો ક્યારેક નહીં.
સમીપં રાજસિંહસ્ય રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। સંકલ્પહયસંયુક્તૈર્યાન્તીમિવ મનોરથૈઃ
એવું લાગતું હતું કે, પોતાના મનના ઘોડાઓએ ખેંચાતી, મનના રથ પર બેસી, આત્મજ્ઞાની રાજસિંહ રામજી તરફ આગળ વધી રહી છે.
શુષ્યન્તીં રુદતીમેકાં ધ્યાનશોકપરાયણામ્। દુઃખસ્યાન્તમપશ્યન્તીં રામાં રામમનુવ્રતામ્
એકલી, સુકાઈ ગયેલી, રડતી, ધ્યાન અને દુઃખમાં લીન, પોતાના દુઃખનો અંત દેખાતો નથી, અને રામજીમાં જ પૂર્ણ ભક્તિ ધરાવતી.
ચેષ્ટમાનામથાવિષ્ટાં પન્નગેન્દ્રવધૂમિવ। ધૂપ્યમાનાં ગ્રહેણેવ રોહિણીં ધૂમકેતુના
ક્યારેક અશાંત, તો ક્યારેક થાકી ને પડી જતી, જાણે સાપના રાજાની પત્ની જેવી કે ધૂમકેતુ ગ્રહથી પીડાતી રોહિણી નક્ષત્ર જેવી.
વૃત્તશીલે કુલે જાતામાચારવતિ ધાર્મિકે। પુનઃ સંસ્કારમાપન્નાં જાતામિવ ચ દુષ્કુલે
સારા કુટુંબમાં જન્મેલી, સારા આચાર અને ધર્મવાળી, પણ હવે જાણે દુર્ભાગ્યમાં પડી ગઈ હોય, જાણે ખરાબ કુટુંબમાં જન્મેલી હોય.
સન્નામિવ મહાકીર્તિં શ્રદ્ધામિવ વિમાનિતામ્। પ્રજ્ઞામિવ પરિક્ષીણામાશાં પ્રતિહતામિવ
જાણે ખ્યાતિ ઓછી થઈ ગઈ હોય, શ્રદ્ધા અપમાન પામી હોય, બુદ્ધિ ઘટી ગઈ હોય, આશા તૂટી ગઈ હોય.
આયતીમિવ વિધ્વસ્તામાજ્ઞાં પ્રતિહતામિવ। દીપ્તામિવ દિશં કાલે પૂજામપહતામિવ
જાણે આજ્ઞા અટકાઈ ગઈ હોય, ક્યારેક તેજસ્વી દિશા હવે નાશ પામી હોય, યોગ્ય સમયે પૂજા અધૂરી રહી ગઈ હોય.
પૌર્ણમાસીમિવ નિશાં તમોગ્રસ્તેન્દુમણ્ડલામ્। પદ્મિનીમિવ વિધ્વસ્તાં હતશૂરાં ચમૂમિવ
જાણે પૂર્ણિમાની રાત્રિ, જેના ચાંદનીને અંધકાર ગળી ગયો હોય, જાણે કમળનું તળાવ વિખૂટું થઈ ગયું હોય, કે જેમ શૂરવીરો મારાઈ ગયેલી સેના.
પ્રભામિવ તમોધ્વસ્તામુપક્ષીણામિવાપગામ્। વેદીમિવ પરામૃષ્ટાં શાન્તામગ્નિશિખામિવ
જાણે પ્રકાશ અંધકારથી દબાઈ ગયો હોય, નદી સુકાઈ ગઈ હોય, યજ્ઞવેદી અપવિત્ર થઈ ગઈ હોય, કે અગ્નિશિખા શાંત થઈ ગઈ હોય.
ઉત્કૃષ્ટપર્ણકમલાં વિત્રાસિતવિહંગમામ્। હસ્તિહસ્તપરામૃષ્ટામાકુલામિવ પદ્મિનીમ્
જાણે કમળના પાંદડા અને ફૂલો તૂટી ગયા હોય, પક્ષીઓ ઉડી ગયા હોય, અને હાથીના સુંડથી તળાવ બિચકાઈ ગયું હોય.
પતિશોકાતુરાં શુષ્કાં નદીં વિસ્રાવિતામિવ। પરયા મૃજયા હીનાં કૃષ્ણપક્ષે નિશામિવ
પતિના શોકથી પીડાયેલી, સુકાઈ ગયેલી, જાણે નદી પાણી વગર થઈ ગઈ હોય, કે જેમ કૃષ્ણપક્ષની રાત્રિ ચાંદ્રવિહોણી હોય.
સુકુમારીં સુજાતાંગીં રત્નગર્ભગૃહોચિતામ્। તપ્યમાનામિવોષ્ણેન મૃણાલીમચિરોદ્ધૃતામ્
નાજુક, સુંદર અંગવાળી, રત્નોથી ભરેલા ઘરમાં ઉછરેલી, પણ જાણે તાજું તોડેલું કમળનું ડાળ, તાપમાં સુકાઈ રહી હોય.
ગૃહીતામાલિતાં સ્તમ્ભે યૂથપેન વિનાકૃતામ્। નિઃશ્વસન્તીં સુદુઃખાર્તાં ગજરાજવધૂમિવ
પકડીને થાંભલા સાથે બાંધી દેવામાં આવી, સાથીઓથી અલગ, ભારે દુઃખમાં ઊંડી શ્વાસ લેતી, જાણે હાથીરાજની પત્ની બંધાઈ ગઈ હોય.
ઉપવાસેન શોકેન ધ્યાનેન ચ ભયેન ચ। પરિક્ષીણાં કૃશાં દીનામલ્પાહારાં તપોધનામ્
ઉપવાસ, દુઃખ, ધ્યાન અને ભયથી દુર્બળ, સુકાઈ ગયેલી, દુઃખી, ઓછી ખોરાક લેતી અને તપથી સમૃદ્ધ.
આયાચમાનાં દુઃખાર્તાં પ્રાઞ્જલિં દેવતામિવ। ભાવેન રઘુમુખ્યસ્ય દશગ્રીવપરાભવમ્
દુઃખથી પીડાયેલી, જોડેલા હાથથી વિનંતી કરતી, જાણે દેવી, મનથી રઘુકુલના મુખ્ય રામજીમાં સ્થિર, દશમુખના પરાજયની રાહ જોઈ રહી.
સમીક્ષમાણાં રુદતીમનિન્દિતાં સુપક્ષ્મતામ્રાયતશુક્લલોચનામ્। અનુવ્રતાં રામમતીવ મૈથિલીં પ્રલોભયામાસ વધાય રાવણઃ
રાવણએ, રામજીમાં અડગ ભક્તિ ધરાવતી, લાંબી, લાલચટ, વિશાળ અને તેજસ્વી આંખોવાળી, નિર્દોષ, રડતી અને નિહાળી રહેલી વૈદેહી સીતાજીને લલચાવી, તેનું વિનાશ લાવવા પ્રયત્ન કર્યો.
thumb|વિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે વિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો વિંશ સર્ગ હવે સાંભળો.
સ તાં પરિવૃતાં દીનાં નિરાનન્દાં તપસ્વિનીમ્। સાકારૈર્મધુરૈર્વાક્યૈર્ન્યદર્શયત રાવણઃ
પછી રાવણએ, આસપાસ ઘેરાયેલા, દુઃખી, આનંદહીન અને તપસ્વિ એવા તેણીને મીઠા અને આકર્ષક શબ્દોથી પોતાને દર્શાવ્યો.
માં દૃષ્ટ્વા નાગનાસોરુ ગૂહમાના સ્તનોદરમ્। અદર્શનમિવાત્માનં ભયાન્નેતું ત્વમિચ્છસિ
હે પાતળી કમરવાળી, જ્યારે તું મને જોઈને તારો ઉર અને પેટ છુપાવા લાગે છે, ત્યારે એવું લાગે છે કે તું ડરથી તારો સ્વરૂપ જ છુપાવવું ઈચ્છે છે.
કામયે ત્વાં વિશાલાક્ષિ બહુ મન્યસ્વ માં પ્રિયે। સર્વાંગગુણસમ્પન્ને સર્વલોકમનોહરે
હે વિશાળ નેત્રવાળી, હું તને ઈચ્છું છું; હે પ્રિયે, મને મહત્ત્વ આપ. તું સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે અને આખા જગતને મોહી લે છે.
નેહ કિઞ્ચિન્મનુષ્યા વા રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ। વ્યપસર્પતુ તે સીતે ભયં મત્તઃ સમુત્થિતમ્
અહીં ન તો કોઈ મનુષ્ય છે, ન કોઈ રૂપ બદલતા રાક્ષસ છે, જે તને નુકસાન પહોંચાડી શકે. હે સીતા, મારો ડર તારા મનમાંથી દૂર થવો જોઈએ.
સ્વધર્મો રક્ષસાં ભીરુ સર્વદૈવ ન સંશયઃ। ગમનં વા પરસ્ત્રીણાં હરણં સમ્પ્રમથ્ય વા
હે ડરપોક, રાક્ષસોનું સ્વભાવ હંમેશા એવું જ હોય છે—બીજાની પત્ની પાસે જવું કે તેમને બળજબરીથી અપહરણ કરવું, એમાં કોઈ શંકા નથી.
એવં ચૈવમકામાં ત્વાં ન ચ સ્પ્રક્ષ્યામિ મૈથિલિ। કામં કામઃ શરીરે મે યથાકામં પ્રવર્તતામ્
છતાં પણ, હે વૈદેહી, હું તારી ઈચ્છા વિરુદ્ધ તને સ્પર્શીશ નહીં; મારી અંદર ઈચ્છા જેવી ચાલે, ચાલવા દઈશ.
દેવિ નેહ ભયં કાર્યં મયિ વિશ્વસિહિ પ્રિયે। પ્રણયસ્વ ચ તત્ત્વેન મૈવં ભૂઃ શોકલાલસા
હે દેવી, અહીં તારે કોઈ ડર રાખવાની જરૂર નથી; હે પ્રિયે, મારા પર વિશ્વાસ રાખ. સાચા હૃદયથી મને સ્વીકાર અને દુઃખમાં એટલી લિપ્ત ન રહે.
એકવેણી અધઃશય્યા ધ્યાનં મલિનમમ્બરમ્। અસ્થાનેઽપ્યુપવાસશ્ચ નૈતાન્યૌપયિકાનિ તે
એક જ વેણી, જમીન પર સુવું, ધ્યાનમાં લીન રહેવું, મેલાં કપડાં પહેરવું અને અયોગ્ય સમયે ઉપવાસ કરવો—આ બધું તારા માટે યોગ્ય નથી.
વિચિત્રાણિ ચ માલ્યાનિ ચન્દનાન્યગુરૂણિ ચ। વિવિધાનિ ચ વાસાંસિ દિવ્યાન્યાભરણાનિ ચ
અહીં સુંદર ફૂલોની વેણીઓ, ચંદન, અગરુ, વિવિધ પ્રકારના વસ્ત્રો અને દિવ્ય આભૂષણો છે.