તં પત્રવિટપે લીનઃ પત્રપુષ્પશતાવૃતઃ। સમીપમુપસંક્રાન્તં વિજ્ઞાતુમુપચક્રમે
હનુમાનજી પાનની છાયામાં છુપાઈ, પાંદડા અને ફૂલોની વચ્ચે છવાઈ, તેને નજીક આવતો જોઈ ધ્યાનપૂર્વક નિહાળવા લાગ્યા.
અવેક્ષમાણસ્તુ તદા દદર્શ કપિકુઞ્જરઃ। રૂપયૌવનસમ્પન્ના રાવણસ્ય વરસ્ત્રિયઃ
પછી વાનરરાજ હનુમાનજી એ રાવણની રૂપ અને યુવાનીથી યુક્ત સુંદર સ્ત્રીઓને જોયા.
તાભિઃ પરિવૃતો રાજા સુરૂપાભિર્મહાયશાઃ। તન્મૃગદ્વિજસંઘુષ્ટં પ્રવિષ્ટઃ પ્રમદાવનમ્
આ સુંદર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા પ્રસિદ્ધ રાજા, મૃગ અને પક્ષીઓના ટોળાથી ગૂંજી રહેલા આનંદબાગમાં પ્રવેશ્યા.
ક્ષીબો વિચિત્રાભરણઃ શઙ્કુકર્ણો મહાબલઃ। તેન વિશ્રવસઃ પુત્રઃ સ દૃષ્ટો રાક્ષસાધિપઃ
મદમાં ચૂર, વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ, શંખ જેવાં કાન ધરાવતા, વિશ્રવાસના પુત્ર અને રાક્ષસાધિપતિ રાવણ ત્યાં દેખાયો.
વૃતઃ પરમનારીભિસ્તારાભિરિવ ચન્દ્રમાઃ। તં દદર્શ મહાતેજાસ્તેજોવન્તં મહાકપિઃ
શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો, જાણે તારાઓ વચ્ચે ચંદ્ર હોય તેમ, તેજસ્વી મહાકપિ હનુમાનજી એ તેને તેજથી ભરપૂર જોયો.
રાવણોઽયં મહાબાહુરિતિ સંચિન્ત્ય વાનરઃ। સોઽયમેવ પુરા શેતે પુરમધ્યે ગૃહોત્તમે। અવપ્લુતો મહાતેજા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
'આ મહાબાહુ રાવણ છે' એમ વિચારી, 'આજ છે જે શહેરના મધ્યમાં શ્રેષ્ઠ મકાનમાં સુતો છે' એમ સમજ્યા. પછી પવનપુત્ર હનુમાનજી તેજથી ભરાઈને નીચે ઊતરી આવ્યા.
સ તથાપ્યુગ્રતેજાઃ સ નિર્ધૂતસ્તસ્ય તેજસા। પત્રે ગુહ્યાન્તરે સક્તો મતિમાન્ સંવૃતોઽભવત્
ત્યાં પણ, રાવણના તેજથી વિસ્મિત થયેલા શક્તિશાળી હનુમાનજી પાનની છાયામાં છુપાઈ, સતર્ક રહીને છુપાયેલા જ રહ્યા.
સ તામસિતકેશાન્તાં સુશ્રોણીં સંહતસ્તનીમ્। દિદૃક્ષુરસિતાપાંગીમુપાવર્તત રાવણઃ
કાળી વાળ, સુંદર કટિ, ગાઢ સ્તનો અને કાળી પાંખવાળી આંખો ધરાવતી તેની તરફ જોવા માટે રાવણ વળી ગયો.
thumb|એકોનવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકોનવિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ઓગણીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તસ્મિન્નેવ તતઃ કાલે રાજપુત્રી ત્વનિન્દિતા। રૂપયૌવનસમ્પન્નં ભૂષણોત્તમભૂષિતમ્
એ સમયે નિર્દોષ રાજકુમારી, રૂપ અને યુવાનીથી યુક્ત, શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી સજ્જ હતી.
તતો દૃષ્ટ્વૈવ વૈદેહી રાવણં રાક્ષસાધિપમ્। પ્રાવેપત વરારોહા પ્રવાતે કદલી યથા
પછી વૈદેહીએ રાક્ષસાધિપતિ રાવણને જોયો અને પવનમાં કેળાના ઝાડ જેવી કંપી ઉઠી.
ઊરુભ્યામુદરં છાદ્ય બાહુભ્યાં ચ પયોધરૌ। ઉપવિષ્ટા વિશાલાક્ષી રુદતી વરવર્ણિની
પથારી પર બેઠેલી, વિશાળ નેત્રવાળી અને તેજસ્વી સ્ત્રીએ, જાંઘથી પેટ અને હાથથી સ્તનો ઢાંકી રડી રહી હતી.
દશગ્રીવસ્તુ વૈદેહીં રક્ષિતાં રાક્ષસીગણૈઃ। દદર્શ દીનાં દુઃખાર્તાં નાવં સન્નામિવાર્ણવે
દશમુખ રાવણે રાક્ષસીઓથી રક્ષિત, દુઃખી અને દુઃખથી પીડાયેલી વૈદેહીને, જાણે દરિયામાં ડૂબતી નાવ હોય તેમ જોયી.
અસંવૃતાયામાસીનાં ધરણ્યાં સંશિતવ્રતામ્। છિન્નાં પ્રપતિતાં ભૂમૌ શાખામિવ વનસ્પતેઃ
પૃથ્વી પર ખુલ્લી બેઠેલી, દૃઢ વ્રતવાળી, તે જાણે વૃક્ષની તૂટી પડી ગયેલી ડાળ જેવી દેખાતી હતી.
મલમણ્ડનદિગ્ધાંગીં મણ્ડનાર્હામમણ્ડનામ્। મૃણાલી પઙ્કદિગ્ધેવ વિભાતિ ન વિભાતિ ચ
મેળથી મલિન થયેલું શરીર, જે સજાવટ લાયક છે પણ અલંકાર વગર છે, તે કમળની ડાળ જેવી લાગે છે કે જે કાદવથી મલિન થઈ ગઈ હોય—ક્યારેક તેજસ્વી લાગે છે, તો ક્યારેક નહીં.
સમીપં રાજસિંહસ્ય રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। સંકલ્પહયસંયુક્તૈર્યાન્તીમિવ મનોરથૈઃ
એવું લાગતું હતું કે, પોતાના મનના ઘોડાઓએ ખેંચાતી, મનના રથ પર બેસી, આત્મજ્ઞાની રાજસિંહ રામજી તરફ આગળ વધી રહી છે.
શુષ્યન્તીં રુદતીમેકાં ધ્યાનશોકપરાયણામ્। દુઃખસ્યાન્તમપશ્યન્તીં રામાં રામમનુવ્રતામ્
એકલી, સુકાઈ ગયેલી, રડતી, ધ્યાન અને દુઃખમાં લીન, પોતાના દુઃખનો અંત દેખાતો નથી, અને રામજીમાં જ પૂર્ણ ભક્તિ ધરાવતી.
ચેષ્ટમાનામથાવિષ્ટાં પન્નગેન્દ્રવધૂમિવ। ધૂપ્યમાનાં ગ્રહેણેવ રોહિણીં ધૂમકેતુના
ક્યારેક અશાંત, તો ક્યારેક થાકી ને પડી જતી, જાણે સાપના રાજાની પત્ની જેવી કે ધૂમકેતુ ગ્રહથી પીડાતી રોહિણી નક્ષત્ર જેવી.
વૃત્તશીલે કુલે જાતામાચારવતિ ધાર્મિકે। પુનઃ સંસ્કારમાપન્નાં જાતામિવ ચ દુષ્કુલે
સારા કુટુંબમાં જન્મેલી, સારા આચાર અને ધર્મવાળી, પણ હવે જાણે દુર્ભાગ્યમાં પડી ગઈ હોય, જાણે ખરાબ કુટુંબમાં જન્મેલી હોય.
સન્નામિવ મહાકીર્તિં શ્રદ્ધામિવ વિમાનિતામ્। પ્રજ્ઞામિવ પરિક્ષીણામાશાં પ્રતિહતામિવ
જાણે ખ્યાતિ ઓછી થઈ ગઈ હોય, શ્રદ્ધા અપમાન પામી હોય, બુદ્ધિ ઘટી ગઈ હોય, આશા તૂટી ગઈ હોય.
આયતીમિવ વિધ્વસ્તામાજ્ઞાં પ્રતિહતામિવ। દીપ્તામિવ દિશં કાલે પૂજામપહતામિવ
જાણે આજ્ઞા અટકાઈ ગઈ હોય, ક્યારેક તેજસ્વી દિશા હવે નાશ પામી હોય, યોગ્ય સમયે પૂજા અધૂરી રહી ગઈ હોય.
પૌર્ણમાસીમિવ નિશાં તમોગ્રસ્તેન્દુમણ્ડલામ્। પદ્મિનીમિવ વિધ્વસ્તાં હતશૂરાં ચમૂમિવ
જાણે પૂર્ણિમાની રાત્રિ, જેના ચાંદનીને અંધકાર ગળી ગયો હોય, જાણે કમળનું તળાવ વિખૂટું થઈ ગયું હોય, કે જેમ શૂરવીરો મારાઈ ગયેલી સેના.
પ્રભામિવ તમોધ્વસ્તામુપક્ષીણામિવાપગામ્। વેદીમિવ પરામૃષ્ટાં શાન્તામગ્નિશિખામિવ
જાણે પ્રકાશ અંધકારથી દબાઈ ગયો હોય, નદી સુકાઈ ગઈ હોય, યજ્ઞવેદી અપવિત્ર થઈ ગઈ હોય, કે અગ્નિશિખા શાંત થઈ ગઈ હોય.
ઉત્કૃષ્ટપર્ણકમલાં વિત્રાસિતવિહંગમામ્। હસ્તિહસ્તપરામૃષ્ટામાકુલામિવ પદ્મિનીમ્
જાણે કમળના પાંદડા અને ફૂલો તૂટી ગયા હોય, પક્ષીઓ ઉડી ગયા હોય, અને હાથીના સુંડથી તળાવ બિચકાઈ ગયું હોય.
પતિશોકાતુરાં શુષ્કાં નદીં વિસ્રાવિતામિવ। પરયા મૃજયા હીનાં કૃષ્ણપક્ષે નિશામિવ
પતિના શોકથી પીડાયેલી, સુકાઈ ગયેલી, જાણે નદી પાણી વગર થઈ ગઈ હોય, કે જેમ કૃષ્ણપક્ષની રાત્રિ ચાંદ્રવિહોણી હોય.
સુકુમારીં સુજાતાંગીં રત્નગર્ભગૃહોચિતામ્। તપ્યમાનામિવોષ્ણેન મૃણાલીમચિરોદ્ધૃતામ્
નાજુક, સુંદર અંગવાળી, રત્નોથી ભરેલા ઘરમાં ઉછરેલી, પણ જાણે તાજું તોડેલું કમળનું ડાળ, તાપમાં સુકાઈ રહી હોય.
ગૃહીતામાલિતાં સ્તમ્ભે યૂથપેન વિનાકૃતામ્। નિઃશ્વસન્તીં સુદુઃખાર્તાં ગજરાજવધૂમિવ
પકડીને થાંભલા સાથે બાંધી દેવામાં આવી, સાથીઓથી અલગ, ભારે દુઃખમાં ઊંડી શ્વાસ લેતી, જાણે હાથીરાજની પત્ની બંધાઈ ગઈ હોય.
ઉપવાસેન શોકેન ધ્યાનેન ચ ભયેન ચ। પરિક્ષીણાં કૃશાં દીનામલ્પાહારાં તપોધનામ્
ઉપવાસ, દુઃખ, ધ્યાન અને ભયથી દુર્બળ, સુકાઈ ગયેલી, દુઃખી, ઓછી ખોરાક લેતી અને તપથી સમૃદ્ધ.
આયાચમાનાં દુઃખાર્તાં પ્રાઞ્જલિં દેવતામિવ। ભાવેન રઘુમુખ્યસ્ય દશગ્રીવપરાભવમ્
દુઃખથી પીડાયેલી, જોડેલા હાથથી વિનંતી કરતી, જાણે દેવી, મનથી રઘુકુલના મુખ્ય રામજીમાં સ્થિર, દશમુખના પરાજયની રાહ જોઈ રહી.
સમીક્ષમાણાં રુદતીમનિન્દિતાં સુપક્ષ્મતામ્રાયતશુક્લલોચનામ્। અનુવ્રતાં રામમતીવ મૈથિલીં પ્રલોભયામાસ વધાય રાવણઃ
રાવણએ, રામજીમાં અડગ ભક્તિ ધરાવતી, લાંબી, લાલચટ, વિશાળ અને તેજસ્વી આંખોવાળી, નિર્દોષ, રડતી અને નિહાળી રહેલી વૈદેહી સીતાજીને લલચાવી, તેનું વિનાશ લાવવા પ્રયત્ન કર્યો.