રાજહંસપ્રતીકાશં છત્રં પૂર્ણશશિપ્રભમ્। સૌવર્ણદણ્ડમપરા ગૃહીત્વા પૃષ્ઠતો યયૌ
બીજી સ્ત્રીએ રાજહંસ જેવું, પૂર્ણચંદ્ર જેવી કાંતિ ધરાવતું અને સુવર્ણ દંડવાળું છત્ર પકડીને પાછળથી ચાલતી હતી.
નિદ્રામદપરીતાક્ષ્યો રાવણસ્યોત્તમસ્ત્રિયઃ। અનુજગ્મુઃ પતિં વીરં ઘનં વિદ્યુલ્લતા ઇવ
રાવણની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ, જેમની આંખોમાં ઊંઘ કે મદનો લેશ પણ નહોતો, પોતાના વિર પતિના પાછળ-પાછળ, મેઘ પાછળ વીજળી જાય તેમ ચાલતી હતી.
વ્યાવિદ્ધહારકેયૂરાઃ સમામૃદિતવર્ણકાઃ। સમાગલિતકેશાન્તાઃ સસ્વેદવદનાસ્તથા
તેમના હાર અને કંકણ વિખૂટા થઈ ગયા હતા, રંગ ફિક્કા પડ્યા હતા, વાળ બિખરાયેલા હતા અને ચહેરા પર પરસેવો ઝળહળતો હતો.
ઘૂર્ણન્ત્યો મદશેષેણ નિદ્રયા ચ શુભાનનાઃ। સ્વેદક્લિષ્ટાંગકુસુમાઃ સમાલ્યાકુલમૂર્ધજાઃ
મદ અને ઊંઘથી ડોલતી, સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રીઓના શરીર પર પરસેવાથી ફૂલો ચોંટાઈ ગયા હતા અને માથા પરના હાર પણ વિખૂટા થયા હતા.
સ ચ કામપરાધીનઃ પતિસ્તાસાં મહાબલઃ। સીતાસક્તમના મન્દો મન્દાઞ્ચિતગતિર્બભૌ
તે મહાબળવાન પતિ, જે કામના વશમાં હતો અને મનથી સીતામાં જ લાગેલો હતો, ધીમા પગલે ચાલતો અને મંદ દેખાતો હતો.
તતઃ કાઞ્ચીનિનાદં ચ નૂપુરાણાં ચ નિઃસ્વનમ્। શુશ્રાવ પરમસ્ત્રીણાં કપિર્મારુતનન્દનઃ
મારુતિપુત્ર હનુમાનએ, એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓના કમરપટ્ટા અને પાયલના ઝણકારના અવાજો સાંભળ્યા.
તં ચાપ્રતિમકર્માણમચિન્ત્યબલપૌરુષમ્। દ્વારદેશમનુપ્રાપ્તં દદર્શ હનુમાન્ કપિઃ
હનુમાનજી એ અજોડ કાર્યો અને અવિચારી શક્તિ ધરાવતા તેને દ્વાર પાસે આવતા જોયો.
દીપિકાભિરનેકાભિઃ સમન્તાદવભાસિતમ્। ગન્ધતૈલાવસિક્તાભિર્ધ્રિયમાણાભિરગ્રતઃ
તેના આસપાસ અનેક દીવટીઓથી પ્રકાશિત હતું, અને સુગંધિત તેલથી અંજાયેલા સ્ત્રીઓએ આગળ દીવટીઓ પકડી રાખી હતી.
કામદર્પમદૈર્યુક્તં જિહ્મતામ્રાયતેક્ષણમ્। સમક્ષમિવ કંદર્પમપવિદ્ધશરાસનમ્
તેની આંખો કામ, દંભ અને મદથી લાલચટ્ટી અને વાંકી હતી; તે જાણે કામદેવ પોતે, ધનુષ્ય મૂકી દીધો હોય એમ લાગતો હતો.
મથિતામૃતફેનાભમરજોવસ્ત્રમુત્તમમ્। સપુષ્પમવકર્ષન્તં વિમુક્તં સક્તમંગદે
તેના શરીરે ઉત્તમ, ફૂલોથી શોભિત અને મથેલા અમૃતના ફેન જેવું સફેદ વસ્ત્ર હતું, જે ઢીલું પડી તેના કાંડા પર અટકી ગયું હતું.
તં પત્રવિટપે લીનઃ પત્રપુષ્પશતાવૃતઃ। સમીપમુપસંક્રાન્તં વિજ્ઞાતુમુપચક્રમે
હનુમાનજી પાનની છાયામાં છુપાઈ, પાંદડા અને ફૂલોની વચ્ચે છવાઈ, તેને નજીક આવતો જોઈ ધ્યાનપૂર્વક નિહાળવા લાગ્યા.
અવેક્ષમાણસ્તુ તદા દદર્શ કપિકુઞ્જરઃ। રૂપયૌવનસમ્પન્ના રાવણસ્ય વરસ્ત્રિયઃ
પછી વાનરરાજ હનુમાનજી એ રાવણની રૂપ અને યુવાનીથી યુક્ત સુંદર સ્ત્રીઓને જોયા.
તાભિઃ પરિવૃતો રાજા સુરૂપાભિર્મહાયશાઃ। તન્મૃગદ્વિજસંઘુષ્ટં પ્રવિષ્ટઃ પ્રમદાવનમ્
આ સુંદર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા પ્રસિદ્ધ રાજા, મૃગ અને પક્ષીઓના ટોળાથી ગૂંજી રહેલા આનંદબાગમાં પ્રવેશ્યા.
ક્ષીબો વિચિત્રાભરણઃ શઙ્કુકર્ણો મહાબલઃ। તેન વિશ્રવસઃ પુત્રઃ સ દૃષ્ટો રાક્ષસાધિપઃ
મદમાં ચૂર, વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ, શંખ જેવાં કાન ધરાવતા, વિશ્રવાસના પુત્ર અને રાક્ષસાધિપતિ રાવણ ત્યાં દેખાયો.
વૃતઃ પરમનારીભિસ્તારાભિરિવ ચન્દ્રમાઃ। તં દદર્શ મહાતેજાસ્તેજોવન્તં મહાકપિઃ
શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો, જાણે તારાઓ વચ્ચે ચંદ્ર હોય તેમ, તેજસ્વી મહાકપિ હનુમાનજી એ તેને તેજથી ભરપૂર જોયો.
રાવણોઽયં મહાબાહુરિતિ સંચિન્ત્ય વાનરઃ। સોઽયમેવ પુરા શેતે પુરમધ્યે ગૃહોત્તમે। અવપ્લુતો મહાતેજા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
'આ મહાબાહુ રાવણ છે' એમ વિચારી, 'આજ છે જે શહેરના મધ્યમાં શ્રેષ્ઠ મકાનમાં સુતો છે' એમ સમજ્યા. પછી પવનપુત્ર હનુમાનજી તેજથી ભરાઈને નીચે ઊતરી આવ્યા.
સ તથાપ્યુગ્રતેજાઃ સ નિર્ધૂતસ્તસ્ય તેજસા। પત્રે ગુહ્યાન્તરે સક્તો મતિમાન્ સંવૃતોઽભવત્
ત્યાં પણ, રાવણના તેજથી વિસ્મિત થયેલા શક્તિશાળી હનુમાનજી પાનની છાયામાં છુપાઈ, સતર્ક રહીને છુપાયેલા જ રહ્યા.
સ તામસિતકેશાન્તાં સુશ્રોણીં સંહતસ્તનીમ્। દિદૃક્ષુરસિતાપાંગીમુપાવર્તત રાવણઃ
કાળી વાળ, સુંદર કટિ, ગાઢ સ્તનો અને કાળી પાંખવાળી આંખો ધરાવતી તેની તરફ જોવા માટે રાવણ વળી ગયો.
thumb|એકોનવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકોનવિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ઓગણીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તસ્મિન્નેવ તતઃ કાલે રાજપુત્રી ત્વનિન્દિતા। રૂપયૌવનસમ્પન્નં ભૂષણોત્તમભૂષિતમ્
એ સમયે નિર્દોષ રાજકુમારી, રૂપ અને યુવાનીથી યુક્ત, શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી સજ્જ હતી.
તતો દૃષ્ટ્વૈવ વૈદેહી રાવણં રાક્ષસાધિપમ્। પ્રાવેપત વરારોહા પ્રવાતે કદલી યથા
પછી વૈદેહીએ રાક્ષસાધિપતિ રાવણને જોયો અને પવનમાં કેળાના ઝાડ જેવી કંપી ઉઠી.
ઊરુભ્યામુદરં છાદ્ય બાહુભ્યાં ચ પયોધરૌ। ઉપવિષ્ટા વિશાલાક્ષી રુદતી વરવર્ણિની
પથારી પર બેઠેલી, વિશાળ નેત્રવાળી અને તેજસ્વી સ્ત્રીએ, જાંઘથી પેટ અને હાથથી સ્તનો ઢાંકી રડી રહી હતી.
દશગ્રીવસ્તુ વૈદેહીં રક્ષિતાં રાક્ષસીગણૈઃ। દદર્શ દીનાં દુઃખાર્તાં નાવં સન્નામિવાર્ણવે
દશમુખ રાવણે રાક્ષસીઓથી રક્ષિત, દુઃખી અને દુઃખથી પીડાયેલી વૈદેહીને, જાણે દરિયામાં ડૂબતી નાવ હોય તેમ જોયી.
અસંવૃતાયામાસીનાં ધરણ્યાં સંશિતવ્રતામ્। છિન્નાં પ્રપતિતાં ભૂમૌ શાખામિવ વનસ્પતેઃ
પૃથ્વી પર ખુલ્લી બેઠેલી, દૃઢ વ્રતવાળી, તે જાણે વૃક્ષની તૂટી પડી ગયેલી ડાળ જેવી દેખાતી હતી.
મલમણ્ડનદિગ્ધાંગીં મણ્ડનાર્હામમણ્ડનામ્। મૃણાલી પઙ્કદિગ્ધેવ વિભાતિ ન વિભાતિ ચ
મેળથી મલિન થયેલું શરીર, જે સજાવટ લાયક છે પણ અલંકાર વગર છે, તે કમળની ડાળ જેવી લાગે છે કે જે કાદવથી મલિન થઈ ગઈ હોય—ક્યારેક તેજસ્વી લાગે છે, તો ક્યારેક નહીં.
સમીપં રાજસિંહસ્ય રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। સંકલ્પહયસંયુક્તૈર્યાન્તીમિવ મનોરથૈઃ
એવું લાગતું હતું કે, પોતાના મનના ઘોડાઓએ ખેંચાતી, મનના રથ પર બેસી, આત્મજ્ઞાની રાજસિંહ રામજી તરફ આગળ વધી રહી છે.
શુષ્યન્તીં રુદતીમેકાં ધ્યાનશોકપરાયણામ્। દુઃખસ્યાન્તમપશ્યન્તીં રામાં રામમનુવ્રતામ્
એકલી, સુકાઈ ગયેલી, રડતી, ધ્યાન અને દુઃખમાં લીન, પોતાના દુઃખનો અંત દેખાતો નથી, અને રામજીમાં જ પૂર્ણ ભક્તિ ધરાવતી.
ચેષ્ટમાનામથાવિષ્ટાં પન્નગેન્દ્રવધૂમિવ। ધૂપ્યમાનાં ગ્રહેણેવ રોહિણીં ધૂમકેતુના
ક્યારેક અશાંત, તો ક્યારેક થાકી ને પડી જતી, જાણે સાપના રાજાની પત્ની જેવી કે ધૂમકેતુ ગ્રહથી પીડાતી રોહિણી નક્ષત્ર જેવી.
વૃત્તશીલે કુલે જાતામાચારવતિ ધાર્મિકે। પુનઃ સંસ્કારમાપન્નાં જાતામિવ ચ દુષ્કુલે
સારા કુટુંબમાં જન્મેલી, સારા આચાર અને ધર્મવાળી, પણ હવે જાણે દુર્ભાગ્યમાં પડી ગઈ હોય, જાણે ખરાબ કુટુંબમાં જન્મેલી હોય.
સન્નામિવ મહાકીર્તિં શ્રદ્ધામિવ વિમાનિતામ્। પ્રજ્ઞામિવ પરિક્ષીણામાશાં પ્રતિહતામિવ
જાણે ખ્યાતિ ઓછી થઈ ગઈ હોય, શ્રદ્ધા અપમાન પામી હોય, બુદ્ધિ ઘટી ગઈ હોય, આશા તૂટી ગઈ હોય.