અતિકાયોત્તમાંગીં ચ તનુદીર્ઘશિરોધરામ્। ધ્વસ્તકેશીં તથાકેશીં કેશકમ્બલધારિણીમ્
કોઈનું શરીર બહુ મોટું અને અંગો વિશાળ, કોઈની પાતળી અને લાંબી ગળા, કોઈના વાળ વિખરાયેલા, કોઈના વાળ ઘણા, અને કોઈએ વાળનો કમળો પહેરેલો.
લમ્બકર્ણલલાટાં ચ લમ્બોદરપયોધરામ્। લમ્બોષ્ઠીં ચિબુકોષ્ઠીં ચ લમ્બાસ્યાં લમ્બજાનુકામ્
કોઈના કાન અને કપાળ લટકતા, કોઈનું પેટ અને સ્તન લટકતા, કોઈના હોઠ અને ચિહ્ન મોટા, કોઈનું મોઢું મોટું, અને કોઈના ઘૂંટણ લટકતા.
હ્રસ્વાં દીર્ઘાં ચ કુબ્જાં ચ વિકટાં વામનાં તથા। કરાલાં ભુગ્નવક્ત્રાં ચ પિંગાક્ષીં વિકૃતાનનામ્
કોઈ નાની, કોઈ ઊંચી, કોઈ કૂણું, કોઈ વિકૃત, કોઈ બાવટ, કોઈ ભયાનક, કોઈ વાંકડા ચહેરાવાળી, પીળા આંખોવાળી અને વિકૃત ચહેરાવાળી હતી.
વિકૃતાઃ પિંગલાઃ કાલીઃ ક્રોધનાઃ કલહપ્રિયાઃ। કાલાયસમહાશૂલકૂટમુદ્ગરધારિણીઃ
કેટલાંક વિકૃત, પીળા, કાળા, ગુસ્સાવાળા અને ઝઘડો પ્રેમી હતાં; તેઓએ કાળા લોખંડના શૂળ અને ગદા પકડી હતી.
વરાહમૃગશાર્દૂલમહિષાજશિવામુખાઃ। ગજોષ્ટ્રહયપાદાશ્ચ નિખાતશિરસોઽપરાઃ
કેટલાંની સૂંઢ વાંદરા, હરણ, વાઘ, મહિષ, બકરા જેવી હતી; કેટલાકના પગ હાથી, ઊંટ, ઘોડા જેવા, અને કેટલાકના માથા જમીનમાં ઘૂસેલા હતા.
એકહસ્તૈકપાદાશ્ચ ખરકર્ણ્યશ્વકર્ણિકાઃ। ગોકર્ણીર્હસ્તિકર્ણીશ્ચ હરિકર્ણીસ્તથાપરાઃ
કેટલાંના એક જ હાથ, એક જ પગ; કેટલાકના ગધેડા જેવા કાન, કેટલાકના ઘોડા જેવા, કેટલાકના ગાય જેવા, કેટલાકના હાથી જેવા, અને કેટલાકના વાંદરા જેવા કાન હતાં.
અતિનાસાશ્ચ કાશ્ચિચ્ચ તિર્યઙ્નાસા અનાસિકાઃ। ગજસંનિભનાસાશ્ચ લલાટોચ્છ્વાસનાસિકાઃ
કેટલાંની નાક બહુ મોટી, કેટલીક વાંકી, કેટલીક તો નાક વગરની; કેટલીક હાથી જેવી મોટી નાકવાળી, અને કેટલીક કપાળમાંથી શ્વાસ લેતી હતી.
હસ્તિપાદા મહાપાદા ગોપાદાઃ પાદચૂલિકાઃ। અતિમાત્રશિરોગ્રીવા અતિમાત્રકુચોદરીઃ
કેટલાંના પગ હાથી જેવા, કેટલાકના બહુ મોટા પગ, કેટલાકના ગાય જેવા પગ, કેટલાકના પગ પાંખડી જેવા; કેટલાકના માથું અને ગળા બહુ મોટા, અને કેટલાકના સ્તન અને પેટ પણ વધારે મોટા હતાં.
અતિમાત્રાસ્યનેત્રાશ્ચ દીર્ઘજિહ્વાનનાસ્તથા। અજામુખીર્હસ્તિમુખીર્ગોમુખીઃ સૂકરીમુખીઃ
કેટલાંના મોઢા અને આંખો બહુ મોટા, લાંબી જીભ અને ચહેરાવાળી; કેટલીક બકરા જેવી, કેટલીક હાથી જેવી, કેટલીક ગાય જેવી, અને કેટલીક ડૂંગર જેવી ચહેરાવાળી હતી.
હયોષ્ટ્રખરવક્ત્રાશ્ચ રાક્ષસીર્ઘોરદર્શનાઃ। શૂલમુદ્ગરહસ્તાશ્ચ ક્રોધનાઃ કલહપ્રિયાઃ
કેટલાંના ઘોડા, ઊંટ અને ગધેડા જેવા ચહેરા, ભયાનક દેખાવવાળી રાક્ષસીઓ; તેઓએ શૂળ અને ગદા પકડી હતી, ગુસ્સાવાળી અને ઝઘડો પ્રેમી હતી.
કરાલા ધૂમ્રકેશિન્યો રાક્ષસીર્વિકૃતાનનાઃ। પિબન્તિ સતતં પાનં સુરામાંસસદાપ્રિયાઃ
ભયાનક, ધૂમ્ર વાળવાળી, વિકૃત ચહેરાવાળી રાક્ષસીઓ સતત મદિરા પીતી અને હંમેશાં માંસ ખાવાની શોખીન હતી.
સ્કન્ધવન્તમુપાસીનાઃ પરિવાર્ય વનસ્પતિમ્। તસ્યાધસ્તાચ્ચ તાં દેવીં રાજપુત્રીમનિન્દિતામ્
પહોળા ખભાવાળા વૃક્ષને ઘેરીને બેઠેલી હતી અને તેના નીચે નિર્દોષ રાજકુમારી એ દેવી હતી.
લક્ષયામાસ લક્ષ્મીવાન્ હનૂમાઞ્જનકાત્મજામ્। નિષ્પ્રભાં શોકસંતપ્તાં મલસંકુલમૂર્ધજામ્
લક્ષ્મીથી ભરપૂર હનુમાનજી એ જનકનંદિનીને જોયા—જેઓ શોકથી દુર્બળ, તેજહીન અને વાળમાં માટી ભરાઈ ગઈ હતી.
ક્ષીણપુણ્યાં ચ્યુતાં ભૂમૌ તારાં નિપતિતામિવ। ચારિત્રવ્યપદેશાઢ્યાં ભર્તૃદર્શનદુર્ગતામ્
પુણ્ય ઓછું થઈ ગયું હોય એવી, પૃથ્વી પર પડેલી તારાની જેમ, જે ગુણોથી સમૃદ્ધ હતી પણ પતિથી વિયોગના દુઃખમાં હતી.
ભૂષણૈરુત્તમૈર્હીનાં ભર્તૃવાત્સલ્યભૂષિતામ્। રાક્ષસાધિપસંરુદ્ધાં બન્ધુભિશ્ચ વિનાકૃતામ્
સુંદર આભૂષણોથી વિહોણી, પતિના પ્રેમથી શોભાયમાન, રાક્ષસાધિપતિ દ્વારા કેદ અને પોતાના સગાંથી વિયોગમાં હતી.
વિયૂથાં સિંહસંરુદ્ધાં બદ્ધાં ગજવધૂમિવ। ચન્દ્રરેખાં પયોદાન્તે શારદાભ્રૈરિવાવૃતામ્
સૈનિકોથી ઘેરી, સિંહથી ઘેરાયેલી ગજવધૂ જેવી, મેઘના કાંઠે ચાંદની રેખા જેવી, શરદના વાદળોથી ઢંકાયેલી હતી.
ક્લિષ્ટરૂપામસંસ્પર્શાદયુક્તામિવ વલ્લકીમ્। સ તાં ભર્તૃહિતે યુક્તામયુક્તાં રક્ષસાં વશે
દુઃખી દેહવાળી, અસ્પર્શિત, જેમ વાંસળી બેસે નહીં એવી, પતિના હિતમાં તત્પર છતાં રાક્ષસીના વશમાં હતી.
અશોકવનિકામધ્યે શોકસાગરમાપ્લુતામ્। તાભિઃ પરિવૃતાં તત્ર સગ્રહામિવ રોહિણીમ્
અશોક વનના મધ્યમાં, દુઃખના સાગરમાં ગરકાવ, એ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલી, જેમ ગ્રહો સાથે રોહિણી તારા હોય.
દદર્શ હનુમાંસ્તત્ર લતામકુસુમામિવ। સા મલેન ચ દિગ્ધાંગી વપુષા ચાપ્યલંકૃતા। મૃણાલી પઙ્કદિગ્ધેવ વિભાતિ ચ ન ભાતિ ચ
હનુમાનજી એ ત્યાં એને જોયા, જેમ ફૂલો વિના લતા હોય; શરીર માટીથી મસળાયેલું, છતાં સુંદરતા યથાવત્; કમળની ડાળ માટીથી મસળાયેલી હોય, એવી—ક્યારે તેજસ્વી લાગે, ક્યારે ન લાગે.
મલિનેન તુ વસ્ત્રેણ પરિક્લિષ્ટેન ભામિનીમ્। સંવૃતાં મૃગશાવાક્ષીં દદર્શ હનુમાન્ કપિઃ
મેલવાળા, જૂના કપડાં પહેરેલી તેજસ્વિ, મૃગશાવક જેવી આંખવાળી, ઢંકાયેલી, એવીને વાનર હનુમાનજી એ જોયા.
તાં દેવીં દીનવદનામદીનાં ભર્તૃતેજસા। રક્ષિતાં સ્વેન શીલેન સીતામસિતલોચનામ્
દુઃખી ચહેરાવાળી છતાં અડગ, પોતાના સદગુણથી રક્ષાયેલી, પતિના તેજથી પ્રકાશિત, કાળી આંખવાળી સીતા દેવી હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા હનુમાન્ સીતાં મૃગશાવનિભેક્ષણામ્। મૃગકન્યામિવ ત્રસ્તાં વીક્ષમાણાં સમન્તતઃ
હનુમાનજી એ મૃગશાવક જેવી આંખવાળી, ચારે બાજુ ભયભીત નજરે જોતી, ડરી ગયેલી મૃગકન્યા જેવી સીતાજી ને જોયા.
દહન્તીમિવ નિઃશ્વાસૈર્વૃક્ષાન્ પલ્લવધારિણઃ। સંઘાતમિવ શોકાનાં દુઃખસ્યોર્મિમિવોત્થિતામ્
એમ લાગતું હતું કે, એના ઉચ્છ્વાસથી પાંદડાવાળા વૃક્ષો સળગી ઉઠે છે, એ દુઃખનો ઢગલો છે, અને દુઃખની લહેર ઉઠી છે.
તાં ક્ષમાં સુવિભક્તાંગીં વિનાભરણશોભિનીમ્। પ્રહર્ષમતુલં લેભે મારુતિઃ પ્રેક્ષ્ય મૈથિલીમ્
સુગઠિત અંગવાળી, આભૂષણ વિના પણ સુંદરતા યથાવત્ એવી મૈથિલી રાજકુમારીને જોઈને મારુતિએ અપરંપાર આનંદ અનુભવ્યો.
હર્ષજાનિ ચ સોઽશ્રૂણિ તાં દૃષ્ટ્વા મદિરેક્ષણામ્। મુમોચ હનુમાંસ્તત્ર નમશ્ચક્રે ચ રાઘવમ્
મદિરા જેવી આંખવાળી એને જોઈને હનુમાનજીના આનંદના આંસુ વહ્યા અને ત્યાં જ તેમણે રામને વંદન કર્યા.
નમસ્કૃત્વાથ રામાય લક્ષ્મણાય ચ વીર્યવાન્। સીતાદર્શનસંહૃષ્ટો હનુમાન્ સંવૃતોઽભવત્
પછી હનુમાનજી એ રામ અને લક્ષ્મણને વંદન કર્યા, અને સીતાજી ને જોઈને આનંદિત થઈ, પોતાને છુપાવી લીધા.
thumb|અષ્ટાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે અષ્ટાદશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે અઠારમો અધ્યાય સાંભળો. શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો અઢારમો અધ્યાય.
તથા વિપ્રેક્ષમાણસ્ય વનં પુષ્પિતપાદપમ્। વિચિન્વતશ્ચ વૈદેહીં કિઞ્ચિચ્છેષા નિશાભવત્
એ રીતે, ફૂલેલા વૃક્ષોથી ભરેલા વનમાં વૈદેહી ને શોધતા અને ચારે બાજુ જોતા, રાત લગભગ પૂરી થઈ આવી હતી.
ષડંગવેદવિદુષાં ક્રતુપ્રવરયાજિનામ્। શુશ્રાવ બ્રહ્મઘોષાન્ સ વિરાત્રે બ્રહ્મરક્ષસામ્
તે રાત્રે, જે બ્રાહ્મરાક્ષસો ષડંગવેદ જાણતા અને શ્રેષ્ઠ યજ્ઞો કરતા હતા, તેમના વેદપાઠ અને યજ્ઞઘોષ રાવણે સાંભળ્યા.
અથ મંગલવાદિત્રૈઃ શબ્દૈઃ શ્રોત્રમનોહરૈઃ। પ્રાબોધ્યત મહાબાહુર્દશગ્રીવો મહાબલઃ
પછી શુભ વાદ્યો અને મીઠા અવાજોથી, દશમુખી અને મહાબળવાન રાવણને જગાડવામાં આવ્યો.