સર્વાન્ ભોગાન્ પરિત્યજ્ય ભર્તૃસ્નેહબલાત્ કૃતા। અચિન્તયિત્વા કષ્ટાનિ પ્રવિષ્ટા નિર્જનં વનમ્
પતિપ્રેમના બળે, બધા સુખો છોડી, કષ્ટોની ચિંતા કર્યા વિના, એ એકલાં જંગલમાં પ્રવેશી ગઈ.
સંતુષ્ટા ફલમૂલેન ભર્તૃશુશ્રૂષણાપરા। યા પરાં ભજતે પ્રીતિં વનેઽપિ ભવને યથા
ફળમૂળમાં સંતોષ માનનારી, પતિની સેવા માટે તત્પર, એ જંગલમાં પણ મહેલ જેવી પરમ ખુશી માણે છે.
સેયં કનકવર્ણાંગી નિત્યં સુસ્મિતભાષિણી। સહતે યાતનામેતામનર્થાનામભાગિની
આ સુવર્ણવર્ણની, હંમેશા હસતી અને મૃદુ બોલતી સ્ત્રી, અયોગ્ય દુઃખ સહન કરે છે, જ્યારે એ તો દુઃખની હકદાર જ નથી.
ઇમાં તુ શીલસમ્પન્નાં દ્રષ્ટુમિચ્છતિ રાઘવઃ। રાવણેન પ્રમથિતાં પ્રપામિવ પિપાસિતઃ
રાવણ દ્વારા પીડાયેલી, આ સારા સ્વભાવવાળી સ્ત્રીને જોવા માટે રાઘવ ખૂબ આતુર છે, જેમ તરસેલો માણસ રસ્તાની પાંખડી માટે તરસે છે.
અસ્યા નૂનં પુનર્લાભાદ્ રાઘવઃ પ્રીતિમેષ્યતિ। રાજા રાજ્યપરિભ્રષ્ટઃ પુનઃ પ્રાપ્યેવ મેદિનીમ્
નક્કી છે કે, જ્યારે રાઘવને એ ફરીથી મળશે, ત્યારે રાજા પોતાનું ગુમાવેલું રાજ્ય પાછું મેળવે એમ, એને ફરી આનંદ મળશે.
કામભોગૈઃ પરિત્યક્તા હીના બન્ધુજનેન ચ। ધારયત્યાત્મનો દેહં તત્સમાગમકાઙ્ક્ષિણી
આ સ્ત્રીએ કામસુખો ત્યજી દીધા છે, અને પોતાના સગાંથી પણ વિહોણી છે; એ માત્ર એની સાથે મળવાની આશામાં પોતાનું શરીર ટકાવી રહી છે.
નૈષા પશ્યતિ રાક્ષસ્યો નેમાન્ પુષ્પફલદ્રુમાન્। એકસ્થહૃદયા નૂનં રામમેવાનુપશ્યતિ
એ રાક્ષસી સ્ત્રીઓને કે આ ફૂલફળવાળા વૃક્ષોને જોઈ પણ નથી; એનું મન તો નિશ્ચિતપણે માત્ર રામમાં જ સ્થિર છે.
ભર્તા નામ પરં નાર્યાઃ શોભનં ભૂષણાદપિ। એષા હિ રહિતા તેન શોભનાર્હા ન શોભતે
પતિ એ સ્ત્રી માટે શ્રેષ્ઠ આભૂષણ છે, જે કોઈ પણ ગહનાથી વધારે સુંદર છે; એ પતિથી વિહોણી છે, એટલે છતાં પણ એ સુંદરતા લાયક હોવા છતાં, તેજતી નથી.
દુષ્કરં કુરુતે રામો હીનો યદનયા પ્રભુઃ। ધારયત્યાત્મનો દેહં ન દુઃખેનાવસીદતિ
રામ બહુ કઠિન કાર્ય કરે છે; કારણ કે એ સ્ત્રી વિના પણ એ પોતાનું શરીર ટકાવે છે અને દુઃખમાં પણ ડૂબતો નથી.
ઇમામસિતકેશાન્તાં શતપત્રનિભેક્ષણામ્। સુખાર્હાં દુઃખિતાં જ્ઞાત્વા મમાપિ વ્યથિતં મનઃ
આ કાળી વાળવાળી, કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતી, સુખની લાયક છતાં દુઃખી થયેલી સ્ત્રીને જોઈને મારું મન પણ દુઃખી થઈ જાય છે.
ક્ષિતિક્ષમા પુષ્કરસંનિભેક્ષણા યા રક્ષિતા રાઘવલક્ષ્મણાભ્યામ્। સા રાક્ષસીભિર્વિકૃતેક્ષણાભિઃ સંરક્ષ્યતે સમ્પ્રતિ વૃક્ષમૂલે
પૃથ્વી જેટલી સહનશીલ, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી, જે પહેલાં રાઘવ અને લક્ષ્મણ દ્વારા રક્ષાતી હતી, એ હવે વાંકડા નજરવાળી રાક્ષસી સ્ત્રીઓ દ્વારા વૃક્ષની નીચે રાખવામાં આવી છે.
હિમહતનલિનીવ નષ્ટશોભા વ્યસનપરમ્પરયા નિપીડ્યમાના। સહચરરહિતેવ ચક્રવાકી જનકસુતા કૃપણાં દશાં પ્રપન્ના
હિમથી મરઝાયેલી કમળની જેમ, સૌંદર્ય ગુમાવેલી, દુઃખના પરંપરાથી પીડાયેલી, સાથી વિના ચક્રવાક જેવી, જનકની દીકરી હવે દયનીય હાલતમાં છે.
અસ્યા હિ પુષ્પાવનતાગ્રશાખાઃ શોકં દૃઢં વૈ જનયન્ત્યશોકાઃ। હિમવ્યપાયેન ચ શીતરશ્મિ- રભ્યુત્થિતો નૈકસહસ્રરશ્મિઃ
આ અશોક વૃક્ષોની ફૂલોથી ઝૂકી ગયેલી ડાળીઓ સીતા માટે દુઃખ વધારે છે; જેમ શિયાળુ ઋતુ જતાં ઠંડા કિરણોવાળો સૂર્ય ઉગે છે, એમ હજારો કિરણો ધરાવતો સૂર્ય પણ આકાશમાં ચડી આવે છે.
ઇત્યેવમર્થં કપિરન્વવેક્ષ્ય સીતેયમિત્યેવ તુ જાતબુદ્ધિઃ। સંશ્રિત્ય તસ્મિન્ નિષસાદ વૃક્ષે બલી હરીણામૃષભસ્તરસ્વી
આ રીતે વિચાર કરીને, વાનર રાજહનુમાનને ખાતરી થઈ ગઈ કે આ સીતા છે. પછી તે મજબૂત અને ઝડપી વાનર એ વૃક્ષ પર આશરો લઈને બેઠો.
thumb|સપ્તદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તદશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે સુંદરકાંડનો સત્તરમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ કુમુદખણ્ડાભો નિર્મલં નિર્મલોદયઃ। પ્રજગામ નભશ્ચન્દ્રો હંસો નીલમિવોદકમ્
પછી, સફેદ કમળના સમાન નિર્મળ ચાંદ્રમાએ આકાશમાં સ્પષ્ટ રીતે ઉગીને, નિલા જળમાં હંસ જેવો લાગતો હતો.
સાચિવ્યમિવ કુર્વન્ સ પ્રભયા નિર્મલપ્રભઃ। ચન્દ્રમા રશ્મિભિઃ શીતૈઃ સિષેવે પવનાત્મજમ્
એ ચાંદ્રમાએ પોતાની ઠંડી કિરણોથી companionship આપતી હોય તેમ પવનદેવપુત્ર હનુમાનની સેવા કરી.
સ દદર્શ તતઃ સીતાં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્। શોકભારૈરિવ ન્યસ્તાં ભારૈર્નાવમિવામ્ભસિ
પછી હનુમાને સીતાને જોયા, જેમનું ચહેરું પૂર્ણચંદ્ર જેવું તેજસ્વી હતું, પણ ભારે દુઃખોથી ઝૂકી ગયેલું હતું, જાણે પાણીમાં ભારથી ડૂબતી નૌકા હોય.
દિદૃક્ષમાણો વૈદેહીં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। સ દદર્શાવિદૂરસ્થા રાક્ષસીર્ઘોરદર્શનાઃ
મારુતિપુત્ર હનુમાન, વૈદેહી સીતાને જોવા ઇચ્છતો હતો, ત્યારે તેણે નજીકમાં ભયાનક દેખાવવાળી રાક્ષસી સ્ત્રીઓ જોયા.
એકાક્ષીમેકકર્ણાં ચ કર્ણપ્રાવરણાં તથા। અકર્ણાં શઙ્કુકર્ણાં ચ મસ્તકોચ્છ્વાસનાસિકામ્
કોઈની એક જ આંખ હતી, કોઈના એક જ કાન, કોઈના કાન ઢાંકી દીધેલા, કોઈના કાન જ નહોતાં, કોઈના શંખ જેવાં કાન, અને કોઈની નાક માથા સુધી ઊંચી હતી.
અતિકાયોત્તમાંગીં ચ તનુદીર્ઘશિરોધરામ્। ધ્વસ્તકેશીં તથાકેશીં કેશકમ્બલધારિણીમ્
કોઈનું શરીર બહુ મોટું અને અંગો વિશાળ, કોઈની પાતળી અને લાંબી ગળા, કોઈના વાળ વિખરાયેલા, કોઈના વાળ ઘણા, અને કોઈએ વાળનો કમળો પહેરેલો.
લમ્બકર્ણલલાટાં ચ લમ્બોદરપયોધરામ્। લમ્બોષ્ઠીં ચિબુકોષ્ઠીં ચ લમ્બાસ્યાં લમ્બજાનુકામ્
કોઈના કાન અને કપાળ લટકતા, કોઈનું પેટ અને સ્તન લટકતા, કોઈના હોઠ અને ચિહ્ન મોટા, કોઈનું મોઢું મોટું, અને કોઈના ઘૂંટણ લટકતા.
હ્રસ્વાં દીર્ઘાં ચ કુબ્જાં ચ વિકટાં વામનાં તથા। કરાલાં ભુગ્નવક્ત્રાં ચ પિંગાક્ષીં વિકૃતાનનામ્
કોઈ નાની, કોઈ ઊંચી, કોઈ કૂણું, કોઈ વિકૃત, કોઈ બાવટ, કોઈ ભયાનક, કોઈ વાંકડા ચહેરાવાળી, પીળા આંખોવાળી અને વિકૃત ચહેરાવાળી હતી.
વિકૃતાઃ પિંગલાઃ કાલીઃ ક્રોધનાઃ કલહપ્રિયાઃ। કાલાયસમહાશૂલકૂટમુદ્ગરધારિણીઃ
કેટલાંક વિકૃત, પીળા, કાળા, ગુસ્સાવાળા અને ઝઘડો પ્રેમી હતાં; તેઓએ કાળા લોખંડના શૂળ અને ગદા પકડી હતી.
વરાહમૃગશાર્દૂલમહિષાજશિવામુખાઃ। ગજોષ્ટ્રહયપાદાશ્ચ નિખાતશિરસોઽપરાઃ
કેટલાંની સૂંઢ વાંદરા, હરણ, વાઘ, મહિષ, બકરા જેવી હતી; કેટલાકના પગ હાથી, ઊંટ, ઘોડા જેવા, અને કેટલાકના માથા જમીનમાં ઘૂસેલા હતા.
એકહસ્તૈકપાદાશ્ચ ખરકર્ણ્યશ્વકર્ણિકાઃ। ગોકર્ણીર્હસ્તિકર્ણીશ્ચ હરિકર્ણીસ્તથાપરાઃ
કેટલાંના એક જ હાથ, એક જ પગ; કેટલાકના ગધેડા જેવા કાન, કેટલાકના ઘોડા જેવા, કેટલાકના ગાય જેવા, કેટલાકના હાથી જેવા, અને કેટલાકના વાંદરા જેવા કાન હતાં.
અતિનાસાશ્ચ કાશ્ચિચ્ચ તિર્યઙ્નાસા અનાસિકાઃ। ગજસંનિભનાસાશ્ચ લલાટોચ્છ્વાસનાસિકાઃ
કેટલાંની નાક બહુ મોટી, કેટલીક વાંકી, કેટલીક તો નાક વગરની; કેટલીક હાથી જેવી મોટી નાકવાળી, અને કેટલીક કપાળમાંથી શ્વાસ લેતી હતી.
હસ્તિપાદા મહાપાદા ગોપાદાઃ પાદચૂલિકાઃ। અતિમાત્રશિરોગ્રીવા અતિમાત્રકુચોદરીઃ
કેટલાંના પગ હાથી જેવા, કેટલાકના બહુ મોટા પગ, કેટલાકના ગાય જેવા પગ, કેટલાકના પગ પાંખડી જેવા; કેટલાકના માથું અને ગળા બહુ મોટા, અને કેટલાકના સ્તન અને પેટ પણ વધારે મોટા હતાં.
અતિમાત્રાસ્યનેત્રાશ્ચ દીર્ઘજિહ્વાનનાસ્તથા। અજામુખીર્હસ્તિમુખીર્ગોમુખીઃ સૂકરીમુખીઃ
કેટલાંના મોઢા અને આંખો બહુ મોટા, લાંબી જીભ અને ચહેરાવાળી; કેટલીક બકરા જેવી, કેટલીક હાથી જેવી, કેટલીક ગાય જેવી, અને કેટલીક ડૂંગર જેવી ચહેરાવાળી હતી.
હયોષ્ટ્રખરવક્ત્રાશ્ચ રાક્ષસીર્ઘોરદર્શનાઃ। શૂલમુદ્ગરહસ્તાશ્ચ ક્રોધનાઃ કલહપ્રિયાઃ
કેટલાંના ઘોડા, ઊંટ અને ગધેડા જેવા ચહેરા, ભયાનક દેખાવવાળી રાક્ષસીઓ; તેઓએ શૂળ અને ગદા પકડી હતી, ગુસ્સાવાળી અને ઝઘડો પ્રેમી હતી.