વિરાધશ્ચ હતઃ સંખ્યે રાક્ષસો ભીમવિક્રમઃ। વને રામેણ વિક્રમ્ય મહેન્દ્રેણેવ શમ્બરઃ
ભયાનક પરાક્રમી રાક્ષસ વિરાધ પણ રામે જંગલમાં યુદ્ધમાં માર્યો, જેમ મહેન્દ્રે શમ્બરનો સંહાર કર્યો હતો.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્। નિહતાનિ જનસ્થાને શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
ચૌદ હજાર ભયાનક કર્મો કરનારા રાક્ષસો જનસ્થાનમાં અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળા બાણોથી માર્યા ગયા.
ખરશ્ચ નિહતઃ સંખ્યે ત્રિશિરાશ્ચ નિપાતિતઃ। દૂષણશ્ચ મહાતેજા રામેણ વિદિતાત્મના
ખર યુદ્ધમાં મારો ગયો, ત્રિશિરા પણ સંહારાયો અને મહાતેજસ્વી દુષણ પણ રામે, જે પોતાનું સ્વરૂપ જાણે છે, તેનો અંત કર્યો.
ઐશ્વર્યં વાનરાણાં ચ દુર્લભં વાલિપાલિતમ્। અસ્યા નિમિત્તે સુગ્રીવઃ પ્રાપ્તવાઁલ્લોકવિશ્રુતઃ
વાનરોનું જે રાજ્ય વાલીથી મેળવવું અઘરું હતું, તે લોકપ્રસિદ્ધ સુગ્રીવે આ સીતાના કારણે પ્રાપ્ત કર્યું.
સાગરશ્ચ મયાઽઽક્રાન્તઃ શ્રીમાન્ નદનદીપતિઃ। અસ્યા હેતોર્વિશાલાક્ષ્યાઃ પુરી ચેયં નિરીક્ષિતા
શ્રીમંત સમુદ્ર, જે નદીઓનો રાજા છે, મેં પાર કર્યો છે; આ વિશાળ નેત્રોવાળી સ્ત્રી માટે, આ શહેર મેં જોઈ લીધું છે.
યદિ રામઃ સમુદ્રાન્તાં મેદિનીં પરિવર્તયેત્। અસ્યાઃ કૃતે જગચ્ચાપિ યુક્તમિત્યેવ મે મતિઃ
જો રામ આ સ્ત્રી માટે સમુદ્ર સુધીની આખી ધરતી પણ ઉથલાવી નાખે, કે આખું જગત પણ પલટાવી દે, તો પણ એ યોગ્ય જ છે — એમ મારું મન કહે છે.
રાજ્યં વા ત્રિષુ લોકેષુ સીતા વા જનકાત્મજા। ત્રૈલોક્યરાજ્યં સકલં સીતાયા નાપ્નુયાત્ કલામ્
ત્રણે લોકનું રાજપણું હોય કે જનકની દીકરી સીતા હોય — તો પણ આખું ત્રિલોકનું રાજય પણ સીતાના એક અંશને પણ બરાબર નથી.
ઇયં સા ધર્મશીલસ્ય જનકસ્ય મહાત્મનઃ। સુતા મૈથિલરાજસ્ય સીતા ભર્તૃદૃઢવ્રતા
આ મહાન અને ધર્મપ્રિય જનકરાજાની દીકરી, મૈથિલ રાજકુમારી સીતા, પતિપ્રતિ શ્રદ્ધા રાખનારી છે.
વિક્રાન્તસ્યાર્યશીલસ્ય સંયુગેષ્વનિવર્તિનઃ। સ્નુષા દશરથસ્યૈષા જ્યેષ્ઠા રાજ્ઞો યશસ્વિની
યુદ્ધમાં અડગ, આર્યગુણો ધરાવનારા, પરાક્રમી અને યશસ્વી દશરથરાજાની મોટી વહુ એ છે.
ધર્મજ્ઞસ્ય કૃતજ્ઞસ્ય રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। ઇયં સા દયિતા ભાર્યા રાક્ષસીવશમાગતા
ધર્મને જાણનારા, ઉપકારને માનનારા, પોતાને ઓળખનારા રામની આ પ્રિય પત્ની, હવે રાક્ષસીના વશમાં આવી છે.
સર્વાન્ ભોગાન્ પરિત્યજ્ય ભર્તૃસ્નેહબલાત્ કૃતા। અચિન્તયિત્વા કષ્ટાનિ પ્રવિષ્ટા નિર્જનં વનમ્
પતિપ્રેમના બળે, બધા સુખો છોડી, કષ્ટોની ચિંતા કર્યા વિના, એ એકલાં જંગલમાં પ્રવેશી ગઈ.
સંતુષ્ટા ફલમૂલેન ભર્તૃશુશ્રૂષણાપરા। યા પરાં ભજતે પ્રીતિં વનેઽપિ ભવને યથા
ફળમૂળમાં સંતોષ માનનારી, પતિની સેવા માટે તત્પર, એ જંગલમાં પણ મહેલ જેવી પરમ ખુશી માણે છે.
સેયં કનકવર્ણાંગી નિત્યં સુસ્મિતભાષિણી। સહતે યાતનામેતામનર્થાનામભાગિની
આ સુવર્ણવર્ણની, હંમેશા હસતી અને મૃદુ બોલતી સ્ત્રી, અયોગ્ય દુઃખ સહન કરે છે, જ્યારે એ તો દુઃખની હકદાર જ નથી.
ઇમાં તુ શીલસમ્પન્નાં દ્રષ્ટુમિચ્છતિ રાઘવઃ। રાવણેન પ્રમથિતાં પ્રપામિવ પિપાસિતઃ
રાવણ દ્વારા પીડાયેલી, આ સારા સ્વભાવવાળી સ્ત્રીને જોવા માટે રાઘવ ખૂબ આતુર છે, જેમ તરસેલો માણસ રસ્તાની પાંખડી માટે તરસે છે.
અસ્યા નૂનં પુનર્લાભાદ્ રાઘવઃ પ્રીતિમેષ્યતિ। રાજા રાજ્યપરિભ્રષ્ટઃ પુનઃ પ્રાપ્યેવ મેદિનીમ્
નક્કી છે કે, જ્યારે રાઘવને એ ફરીથી મળશે, ત્યારે રાજા પોતાનું ગુમાવેલું રાજ્ય પાછું મેળવે એમ, એને ફરી આનંદ મળશે.
કામભોગૈઃ પરિત્યક્તા હીના બન્ધુજનેન ચ। ધારયત્યાત્મનો દેહં તત્સમાગમકાઙ્ક્ષિણી
આ સ્ત્રીએ કામસુખો ત્યજી દીધા છે, અને પોતાના સગાંથી પણ વિહોણી છે; એ માત્ર એની સાથે મળવાની આશામાં પોતાનું શરીર ટકાવી રહી છે.
નૈષા પશ્યતિ રાક્ષસ્યો નેમાન્ પુષ્પફલદ્રુમાન્। એકસ્થહૃદયા નૂનં રામમેવાનુપશ્યતિ
એ રાક્ષસી સ્ત્રીઓને કે આ ફૂલફળવાળા વૃક્ષોને જોઈ પણ નથી; એનું મન તો નિશ્ચિતપણે માત્ર રામમાં જ સ્થિર છે.
ભર્તા નામ પરં નાર્યાઃ શોભનં ભૂષણાદપિ। એષા હિ રહિતા તેન શોભનાર્હા ન શોભતે
પતિ એ સ્ત્રી માટે શ્રેષ્ઠ આભૂષણ છે, જે કોઈ પણ ગહનાથી વધારે સુંદર છે; એ પતિથી વિહોણી છે, એટલે છતાં પણ એ સુંદરતા લાયક હોવા છતાં, તેજતી નથી.
દુષ્કરં કુરુતે રામો હીનો યદનયા પ્રભુઃ। ધારયત્યાત્મનો દેહં ન દુઃખેનાવસીદતિ
રામ બહુ કઠિન કાર્ય કરે છે; કારણ કે એ સ્ત્રી વિના પણ એ પોતાનું શરીર ટકાવે છે અને દુઃખમાં પણ ડૂબતો નથી.
ઇમામસિતકેશાન્તાં શતપત્રનિભેક્ષણામ્। સુખાર્હાં દુઃખિતાં જ્ઞાત્વા મમાપિ વ્યથિતં મનઃ
આ કાળી વાળવાળી, કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતી, સુખની લાયક છતાં દુઃખી થયેલી સ્ત્રીને જોઈને મારું મન પણ દુઃખી થઈ જાય છે.
ક્ષિતિક્ષમા પુષ્કરસંનિભેક્ષણા યા રક્ષિતા રાઘવલક્ષ્મણાભ્યામ્। સા રાક્ષસીભિર્વિકૃતેક્ષણાભિઃ સંરક્ષ્યતે સમ્પ્રતિ વૃક્ષમૂલે
પૃથ્વી જેટલી સહનશીલ, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી, જે પહેલાં રાઘવ અને લક્ષ્મણ દ્વારા રક્ષાતી હતી, એ હવે વાંકડા નજરવાળી રાક્ષસી સ્ત્રીઓ દ્વારા વૃક્ષની નીચે રાખવામાં આવી છે.
હિમહતનલિનીવ નષ્ટશોભા વ્યસનપરમ્પરયા નિપીડ્યમાના। સહચરરહિતેવ ચક્રવાકી જનકસુતા કૃપણાં દશાં પ્રપન્ના
હિમથી મરઝાયેલી કમળની જેમ, સૌંદર્ય ગુમાવેલી, દુઃખના પરંપરાથી પીડાયેલી, સાથી વિના ચક્રવાક જેવી, જનકની દીકરી હવે દયનીય હાલતમાં છે.
અસ્યા હિ પુષ્પાવનતાગ્રશાખાઃ શોકં દૃઢં વૈ જનયન્ત્યશોકાઃ। હિમવ્યપાયેન ચ શીતરશ્મિ- રભ્યુત્થિતો નૈકસહસ્રરશ્મિઃ
આ અશોક વૃક્ષોની ફૂલોથી ઝૂકી ગયેલી ડાળીઓ સીતા માટે દુઃખ વધારે છે; જેમ શિયાળુ ઋતુ જતાં ઠંડા કિરણોવાળો સૂર્ય ઉગે છે, એમ હજારો કિરણો ધરાવતો સૂર્ય પણ આકાશમાં ચડી આવે છે.
ઇત્યેવમર્થં કપિરન્વવેક્ષ્ય સીતેયમિત્યેવ તુ જાતબુદ્ધિઃ। સંશ્રિત્ય તસ્મિન્ નિષસાદ વૃક્ષે બલી હરીણામૃષભસ્તરસ્વી
આ રીતે વિચાર કરીને, વાનર રાજહનુમાનને ખાતરી થઈ ગઈ કે આ સીતા છે. પછી તે મજબૂત અને ઝડપી વાનર એ વૃક્ષ પર આશરો લઈને બેઠો.
thumb|સપ્તદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તદશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે સુંદરકાંડનો સત્તરમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ કુમુદખણ્ડાભો નિર્મલં નિર્મલોદયઃ। પ્રજગામ નભશ્ચન્દ્રો હંસો નીલમિવોદકમ્
પછી, સફેદ કમળના સમાન નિર્મળ ચાંદ્રમાએ આકાશમાં સ્પષ્ટ રીતે ઉગીને, નિલા જળમાં હંસ જેવો લાગતો હતો.
સાચિવ્યમિવ કુર્વન્ સ પ્રભયા નિર્મલપ્રભઃ। ચન્દ્રમા રશ્મિભિઃ શીતૈઃ સિષેવે પવનાત્મજમ્
એ ચાંદ્રમાએ પોતાની ઠંડી કિરણોથી companionship આપતી હોય તેમ પવનદેવપુત્ર હનુમાનની સેવા કરી.
સ દદર્શ તતઃ સીતાં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્। શોકભારૈરિવ ન્યસ્તાં ભારૈર્નાવમિવામ્ભસિ
પછી હનુમાને સીતાને જોયા, જેમનું ચહેરું પૂર્ણચંદ્ર જેવું તેજસ્વી હતું, પણ ભારે દુઃખોથી ઝૂકી ગયેલું હતું, જાણે પાણીમાં ભારથી ડૂબતી નૌકા હોય.
દિદૃક્ષમાણો વૈદેહીં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। સ દદર્શાવિદૂરસ્થા રાક્ષસીર્ઘોરદર્શનાઃ
મારુતિપુત્ર હનુમાન, વૈદેહી સીતાને જોવા ઇચ્છતો હતો, ત્યારે તેણે નજીકમાં ભયાનક દેખાવવાળી રાક્ષસી સ્ત્રીઓ જોયા.
એકાક્ષીમેકકર્ણાં ચ કર્ણપ્રાવરણાં તથા। અકર્ણાં શઙ્કુકર્ણાં ચ મસ્તકોચ્છ્વાસનાસિકામ્
કોઈની એક જ આંખ હતી, કોઈના એક જ કાન, કોઈના કાન ઢાંકી દીધેલા, કોઈના કાન જ નહોતાં, કોઈના શંખ જેવાં કાન, અને કોઈની નાક માથા સુધી ઊંચી હતી.