સંતાનકલતાભિશ્ચ પાદપૈરુપશોભિતામ્। દિવ્યગન્ધરસોપેતાં સર્વતઃ સમલંકૃતામ્
વૃક્ષો અને લતાવલીઓથી Everywhere શોભિત, દિવ્ય સુગંધ અને સ્વાદથી ભરપૂર, એ જગ્યા દરેક બાજુથી સુંદર લાગી રહી હતી.
તાં સ નન્દનસંકાશાં મૃગપક્ષિભિરાવૃતામ્। હર્મ્યપ્રાસાદસમ્બાધાં કોકિલાકુલનિઃસ્વનામ્
એ જગ્યા, જે નંદનવન જેવી લાગી રહી હતી, જ્યાં હરણો અને પક્ષીઓ ભરપૂર હતા, મહેલો અને મહાન મકાનોથી ઘેરાયેલી અને કોયલના મીઠા અવાજોથી ગૂંજતી હતી.
કાઞ્ચનોત્પલપદ્માભિર્વાપીભિરુપશોભિતામ્। બહ્વાસનકુથોપેતાં બહુભૂમિગૃહાયુતામ્
સોનાના કમળ અને પદ્મથી ભરેલી તળાવો, અનેક બેઠકો અને આરામ માટેના સ્થળો, અને અનેક માળાવાળા ઘરો એ જગ્યા શોભાવી રહ્યા હતા.
સર્વર્તુકુસુમૈ રમ્યૈઃ ફલવદ્ભિશ્ચ પાદપૈઃ। પુષ્પિતાનામશોકાનાં શ્રિયા સૂર્યોદયપ્રભામ્
દરેક ઋતુમાં ફૂલેલા અને ફળ આપતા વૃક્ષો, તેમજ ફૂલોથી ભરેલા અશોક વૃક્ષોની તેજસ્વી છટાથી એ જગ્યા સૂર્યોદય જેવી તેજમાં ઝળહળી રહી હતી.
પ્રદીપ્તામિવ તત્રસ્થો મારુતિઃ સમુદૈક્ષત। નિષ્પત્રશાખાં વિહગૈઃ ક્રિયમાણામિવાસકૃત્
મારુતિએ ત્યાં એ જગ્યા એવી જોઈ જાણે તે જ્વાળાથી પ્રગટ છે, અને પક્ષીઓએ સતત પાંદડા ખાઈ નાખતાં શાખાઓ ખાલી થઈ ગઈ હોય તેમ લાગી રહી હતી.
વિનિષ્પતદ્ભિઃ શતશશ્ચિત્રૈઃ પુષ્પાવતંસકૈઃ। સમૂલપુષ્પરચિતૈરશોકૈઃ શોકનાશનૈઃ
સૈંકડો પક્ષીઓ રંગબેરંગી ફૂલોની વેણીઓ પહેરીને ઉડી રહ્યા હતા, અને અશોક વૃક્ષો ફૂલોની ભરમારથી દુઃખ દૂર કરતા જણાતા હતા.
પુષ્પભારાતિભારૈશ્ચ સ્પૃશદ્ભિરિવ મેદિનીમ્। કર્ણિકારૈઃ કુસુમિતૈઃ કિંશુકૈશ્ચ સુપુષ્પિતૈઃ
ભારે ફૂલોના વજનથી જમીનને સ્પર્શતા જણાતા, અને કર્ણિકાર તથા કિંચુક વૃક્ષો પણ સુંદર રીતે ફૂલેલા હતા.
સ દેશઃ પ્રભયા તેષાં પ્રદીપ્ત ઇવ સર્વતઃ। પુંનાગાઃ સપ્તપર્ણાશ્ચ ચમ્પકોદ્દાલકાસ્તથા
એ પ્રદેશ એ વૃક્ષોની તેજથી ચારે બાજુ પ્રકાશિત જણાતો હતો; ત્યાં પુન્નાગ, સપ્તપર્ણ, ચંપક અને ઉદ્દાલક જેવા વૃક્ષો પણ હતા.
વિવૃદ્ધમૂલા બહવઃ શોભન્તે સ્મ સુપુષ્પિતાઃ। શાતકુમ્ભનિભાઃ કેચિત્ કેચિદગ્નિશિખપ્રભાઃ
ઘણા વૃક્ષો મજબૂત મૂળવાળા અને પુષ્પોથી ભરપૂર સુંદર લાગતા; કેટલાક સોનાની જેમ ઝળહળતા, તો કેટલાક અગ્નિની જ્યોતિ જેવી તેજસ્વી લાગતા.
નીલાઞ્જનનિભાઃ કેચિત્ તત્રાશોકાઃ સહસ્રશઃ। નન્દનં વિબુધોદ્યાનં ચિત્રં ચૈત્રરથં યથા
કેટલાક અશોક વૃક્ષો હજારોની સંખ્યામાં કાજળ જેવી કાળી છાયા ધરાવતા, અને એ જગ્યા દેવોના નંદનવન અને ચૈત્રરથ બગીચા જેવી સુંદર લાગી રહી હતી.
અતિવૃત્તમિવાચિન્ત્યં દિવ્યં રમ્યશ્રિયાયુતમ્। દ્વિતીયમિવ ચાકાશં પુષ્પજ્યોતિર્ગણાયુતમ્
એ સ્થળ એવું અદભુત અને કલ્પનાથી પણ પરે લાગતું હતું, દિવ્ય અને મનોહર સૌંદર્યથી ભરપૂર; જાણે ફૂલોના પ્રકાશથી ઝગમગતું બીજું આકાશ જ હોય.
પુષ્પરત્નશતૈશ્ચિત્રં પઞ્ચમં સાગરં યથા। સર્વર્તુપુષ્પૈર્નિચિતં પાદપૈર્મધુગન્ધિભિઃ
સાંકળો ફૂલ અને રત્નોથી શોભિત, જાણે પાંચમો સાગર હોય; દરેક ઋતુના ફૂલોવાળા વૃક્ષો અને મધની સુગંધથી ભરેલું હતું.
નાનાનિનાદૈરુદ્યાનં રમ્યં મૃગગણદ્વિજૈઃ। અનેકગન્ધપ્રવહં પુણ્યગન્ધં મનોહરમ્
તે ઉદ્યાનમાં વિવિધ મૃગો અને પક્ષીઓના મીઠા અવાજો ગૂંજતા હતા; અનેક સુગંધો વહેતી, પવિત્ર અને મનને મોહી લે તેવી.
સ દદર્શાવિદૂરસ્થં ચૈત્યપ્રાસાદમૂર્જિતમ્। મધ્યે સ્તમ્ભસહસ્રેણ સ્થિતં કૈલાસપાણ્ડુરમ્
થોડું દૂર તેણે એક ભવ્ય ચૈત્યપ્રાસાદ જોયો, જે હજાર સ્તંભો પર ઊભો હતો અને કૈલાસ જેવી ધોળાઈ ધરાવતો હતો.
પ્રવાલકૃતસોપાનં તપ્તકાઞ્ચનવેદિકમ્। મુષ્ણન્તમિવ ચક્ષૂંષિ દ્યોતમાનમિવ શ્રિયા
તેમાં મોતી જેવા લાલ કોરલની સીડીઓ અને ખાંડી સોનાની વેદિકા હતી, જે આંખોને ચમકાવી દે એવી તેજસ્વી શોભા ધરાવતી હતી.
નિર્મલં પ્રાંશુભાવત્વાદુલ્લિખન્તમિવામ્બરમ્। તતો મલિનસંવીતાં રાક્ષસીભિઃ સમાવૃતામ્
તે પ્રાસાદ નિર્મળ અને ઊંચો હતો, જાણે આકાશને સ્પર્શતો હોય; પછી તેણે એક સ્ત્રીને જોયી, જે મેલાં કપડાં પહેરી, રાક્ષસીઓથી ઘેરાયેલી હતી.
ઉપવાસકૃશાં દીનાં નિઃશ્વસન્તીં પુનઃ પુનઃ। દદર્શ શુક્લપક્ષાદૌ ચન્દ્રરેખામિવામલામ્
ઉપવાસથી દુર્બળ, દુઃખી અને વારંવાર ઉચ્છ્વાસ કરતી; તે શુદ્ધ હતી, જાણે શુક્લપક્ષના આરંભે ચાંદની રેખા હોય.
મન્દપ્રખ્યાયમાનેન રૂપેણ રુચિરપ્રભામ્। પિનદ્ધાં ધૂમજાલેન શિખામિવ વિભાવસોઃ
તેના રૂપમાં તેજ ઓછું લાગતું, તેની કાંતિ ધૂંધળી પડી હતી, જાણે ધૂમ્રપટ્ટા ઢાંકી દે તેવી જ્યોત હોય.
પીતેનૈકેન સંવીતાં ક્લિષ્ટેનોત્તમવાસસા। સપઙ્કામનલંકારાં વિપદ્મામિવ પદ્મિનીમ્
એક જ પીળા અને મેલાં ઉત્તમ વસ્ત્રમાં લપેટાયેલી, વિના આભૂષણ અને કાદવથી મલિન, જાણે કમળ વિના કમળની વેલ હોય.
પીડિતાં દુઃખસંતપ્તાં પરિક્ષીણાં તપસ્વિનીમ્। ગ્રહેણાંગારકેણેવ પીડિતામિવ રોહિણીમ્
દુઃખથી પીડાયેલી, દુઃખે બળી ગયેલી, ક્ષીણ અને તપસ્વિ, જાણે ગ્રહમાં મંગળથી રોહિણી નક્ષત્ર પીડાય છે.
અશ્રુપૂર્ણમુખીં દીનાં કૃશામનશનેન ચ। શોકધ્યાનપરાં દીનાં નિત્યં દુઃખપરાયણામ્
આંસુઓથી ભરેલા મુખવાળા, દુઃખી, ઉપવાસથી દુર્બળ, શોક અને ધ્યાનમાં લીન, હંમેશા દુઃખમાં ડૂબેલી.
પ્રિયં જનમપશ્યન્તીં પશ્યન્તીં રાક્ષસીગણમ્। સ્વગણેન મૃગીં હીનાં શ્વગણેનાવૃતામિવ
પ્રિયજનોથી વિયોગી અને રાક્ષસીઓથી ઘેરાયેલી, જાણે પોતાના ઝુંડથી વિહોણી હરણી શ્વાનના ટોળા વચ્ચે ફસાઈ હોય.
નીલનાગાભયા વેણ્યા જઘનં ગતયૈકયા। નીલયા નીરદાપાયે વનરાજ્યા મહીમિવ
એક જ નીલ વેણીથી તેની કટિ શોભતી હતી, જાણે વનરાજ્યની જમીન ઉપર વાદળો ગયા પછી નીલ નદીની રેખા પડે.
સુખાર્હાં દુઃખસંતપ્તાં વ્યસનાનામકોવિદામ્। તાં વિલોક્ય વિશાલાક્ષીમધિકં મલિનાં કૃશામ્
જે સુખ માટે લાયક હતી, તે દુઃખથી બળી રહી હતી, દુઃખ સહન કરવાની કળા વગર; વિશાળ આંખોવાળી, વધુ દુર્બળ અને મેલાં દેખાતી.
તર્કયામાસ સીતેતિ કારણૈરુપપાદિભિઃ। હ્રિયમાણા તદા તેન રક્ષસા કામરૂપિણા
તેણે નિશ્ચય કર્યો કે 'આ સીતાજી જ છે', કારણ કે તે સમયે કામરૂપ ધારણ કરનાર રાક્ષસ દ્વારા અપહરણ થયેલી હતી.
યથારૂપા હિ દૃષ્ટા સા તથારૂપેયમંગના। પૂર્ણચન્દ્રાનનાં સુભ્રૂં ચારુવૃત્તપયોધરામ્
જેવી તે પહેલાં દેખાઈ હતી, એ જ રીતે આ સ્ત્રી છે; પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળી, સુંદર ભ્રૂઓ અને આકર્ષક વક્ષસ્થળ ધરાવતી.
કુર્વતીં પ્રભયા દેવીં સર્વા વિતિમિરા દિશઃ। તાં નીલકણ્ઠીં બિમ્બોષ્ઠીં સુમધ્યાં સુપ્રતિષ્ઠિતામ્
તેની કાંતિથી સર્વ દિશાઓ અજવાળાઈ ગઈ, જાણે દેવી હોય; નીલકંઠ, બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠવાળી, પાતળી કમરવાળી અને સ્થિર.
સીતાં પદ્મપલાશાક્ષીં મન્મથસ્ય રતિં યથા। ઇષ્ટાં સર્વસ્ય જગતઃ પૂર્ણચન્દ્રપ્રભામિવ
સીતાજી, કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી, જગતમાં સૌને પ્રિય હતી, જેમ કામદેવને રતિ પ્રિય છે; અને પૂર્ણચંદ્ર જેવી તેજસ્વી હતી.
ભૂમૌ સુતનુમાસીનાં નિયતામિવ તાપસીમ્। નિઃશ્વાસબહુલાં ભીરું ભુજગેન્દ્રવધૂમિવ
પૃથ્વી પર બેઠેલી, કુમળા ચાંદની જેવી પાતળી, સંયમમાં રહેલી તપસ્વિ સ્ત્રી જેવી લાગતી, ઊંડા ઉચ્છ્વાસો સાથે ભયભીત, મહાસર્પની પત્ની જેવી દેખાતી હતી.
શોકજાલેન મહતા વિતતેન ન રાજતીમ્। સંસક્તાં ધૂમજાલેન શિખામિવ વિભાવસોઃ
મોટા દુઃખના જાળમાં ઘેરાયેલી હોવાથી એ ચમકતી નહોતી, જાણે ધૂમ્રપટ્ટથી ઢંકાયેલી અગ્નિની જ્યોત હોય તેમ.