નિર્ધૂતપત્રશિખરાઃ શીર્ણપુષ્પફલદ્રુમાઃ। નિક્ષિપ્તવસ્ત્રાભરણા ધૂર્તા ઇવ પરાજિતાઃ
પાંદડાં હલાઈ ગયેલા, ફૂલ અને ફળ છૂટા પડેલા મોટા વૃક્ષો એવા લાગતા હતા, જાણે હાર માની ગયેલી વેશ્યાઓએ પોતાના વસ્ત્રો અને આભૂષણો ઉતારી નાખ્યા હોય.
હનૂમતા વેગવતા કમ્પિતાસ્તે નગોત્તમાઃ। પુષ્પપત્રફલાન્યાશુ મુમુચુઃ ફલશાલિનઃ
ઝડપી હનુમાનથી હલનચલન થયેલા એ ઉત્તમ ફળદાર વૃક્ષોએ તરત જ પોતાના ફૂલ, પાંદડા અને ફળો ઝાડવી નાખ્યા.
વિહંગસઙ્ઘૈર્હીનાસ્તે સ્કન્ધમાત્રાશ્રયા દ્રુમાઃ। બભૂવુરગમાઃ સર્વે મારુતેન વિનિર્ધુતાઃ
પંખીઓના ટોળાં વિહોણા, ફક્ત ડાળીઓ જ બાકી એવા એ વૃક્ષો બધા જ પવનથી હલાઈ, જાણે જીવ વિહોણા થઈ ગયા હોય.
વિધૂતકેશી યુવતિર્યથા મૃદિતવર્ણકા। નિપીતશુભદન્તોષ્ઠી નખૈર્દન્તૈશ્ચ વિક્ષતા
જેમ કોઈ યુવાન સ્ત્રીના વાળ બખેરાઈ ગયા હોય, શણગાર બગડી ગયો હોય, અને દાંત-નખથી હોઠ અને દાંત પર ઘા પડ્યા હોય,
તથા લાંગૂલહસ્તૈસ્તુ ચરણાભ્યાં ચ મર્દિતા। તથૈવાશોકવનિકા પ્રભગ્નવનપાદપા
એ જ રીતે, હનુમાનની પૂંછ, હાથ અને પગથી પીડાયેલી, તૂટી ગયેલા વૃક્ષોવાળી અશોકવન પણ એવી જ દેખાતી હતી.
મહાલતાનાં દામાનિ વ્યધમત્ તરસા કપિઃ। યથા પ્રાવૃષિ વેગેન મેઘજાલાનિ મારુતઃ
વાનરે જોરથી મોટી લતાવાળાં હાર ફાડી નાખ્યા, જેમ વરસાદમાં પવન વાદળોના જૂથોને ઉડાડી દે છે.
સ તત્ર મણિભૂમીશ્ચ રાજતીશ્ચ મનોરમાઃ। તથા કાઞ્ચનભૂમીશ્ચ વિચરન્ દદૃશે કપિઃ
ત્યાં વાનરે ફરતા ફરતા મનોહર મણિથી બનેલી, ચાંદીથી બનેલી અને એ જ રીતે સોનાથી બનેલી જમીનો જોઈ.
વાપીશ્ચ વિવિધાકારાઃ પૂર્ણાઃ પરમવારિણા। મહાર્હૈર્મણિસોપાનૈરુપપન્નાસ્તતસ્તતઃ
અને ત્યાં વિવિધ આકારની, ઉત્તમ પાણીથી ભરેલી, કિંમતી મણિથી બનેલા સોપાનોથી શોભાયમાન એવી તળાવો હતાં.
મુક્તાપ્રવાલસિકતાઃ સ્ફાટિકાન્તરકુટ્ટિમાઃ। કાઞ્ચનૈસ્તરુભિશ્ચિત્રૈસ્તીરજૈરુપશોભિતાઃ
એ તળાવોમાં મોતી અને પ્રવાળની રેતી, ક્રિસ્ટલ જેવી પાળીઓ અને સુંદર સોનાના વૃક્ષોથી શોભાયમાન કાંઠા હતાં.
બુદ્ધપદ્મોત્પલવનાશ્ચક્રવાકોપશોભિતાઃ। નત્યૂહરુતસંઘુષ્ટા હંસસારસનાદિતાઃ
તેમાં ખીલેલા કમળ અને નીલપદ્મ, ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન, જળપંખીઓના અવાજથી ગુંજતા અને હંસ-સારસના રવથી ભરેલા હતાં.
દીર્ઘાભિર્દ્રુમયુક્તાભિઃ સરિદ્ભિશ્ચ સમન્તતઃ। અમૃતોપમતોયાભિઃ શિવાભિરુપસંસ્કૃતાઃ
આસપાસ લાંબી નદીઓ, વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી, અમૃત જેવી શુદ્ધ અને પવિત્ર પાણીથી ભરેલી હતી.
લતાશતૈરવતતાઃ સંતાનકુસુમાવૃતાઃ। નાનાગુલ્માવૃતવનાઃ કરવીરકૃતાન્તરાઃ
એ તળાવો સૈંકડો લતાવાળો, ફૂલોના ગુચ્છોથી ઢંકાયેલા, વિવિધ ઝાડીઓથી ઘેરાયેલા અને કરવીર વૃક્ષોથી વિભાજિત હતાં.
તતોઽમ્બુધરસંકાશં પ્રવૃદ્ધશિખરં ગિરિમ્। વિચિત્રકૂટં કૂટૈશ્ચ સર્વતઃ પરિવારિતમ્
પછી તેણે મેઘ જેવો વિશાળ, ઊંચા શિખરોવાળો, વિવિધ રંગીન ટોચો અને ચારેય બાજુ પથ્થરનાં કડાઓથી ઘેરાયેલો પહાડ જોયો.
શિલાગૃહૈરવતતં નાનાવૃક્ષસમાવૃતમ્। દદર્શ કપિશાર્દૂલો રમ્યં જગતિ પર્વતમ્
એ પહાડ પર પથ્થરની ભવ્ય મકાનો હતાં, અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો હતો; વાનરવીરએ એ મનોહર પર્વતને ધરતી પર જોયો.
દદર્શ ચ નગાત્ તસ્માન્નદીં નિપતિતાં કપિઃ। અંકાદિવ સમુત્પત્ય પ્રિયસ્ય પતિતાં પ્રિયામ્
એ વાનરે તે પર્વત પરથી એક નદી નીચે પડતી જોઈ, જાણે કોઈ પ્રિય વ્યક્તિ પોતાના પ્રિયના ગોડમાંથી ઉછળી પડી હોય તેમ.
જલે નિપતિતાગ્રૈશ્ચ પાદપૈરુપશોભિતામ્। વાર્યમાણામિવ ક્રુદ્ધાં પ્રમદાં પ્રિયબન્ધુભિઃ
પાણીમાં પડેલા વૃક્ષોના શિખરો વડે શોભાયમાન એ નદી, જાણે કોઈ રિસાયેલી સ્ત્રીને એની સખીઓ રોકી રહી હોય તેમ લાગી.
પુનરાવૃત્તતોયાં ચ દદર્શ સ મહાકપિઃ। પ્રસન્નામિવ કાન્તસ્ય કાન્તાં પુનરુપસ્થિતામ્
પછી એ મહાવાનરે ફરીથી એ નદીમાં ફરી ભરાઈ આવેલા પાણી જોઈને, જાણે કોઈ પ્રિય પ્રેમી પાસે ખુશખુશાલ પાછી આવી હોય તેમ અનુભવ્યું.
તસ્યાદૂરાત્ સ પદ્મિન્યો નાનાદ્વિજગણાયુતાઃ। દદર્શ કપિશાર્દૂલો હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
ત્યાંથી થોડું દૂર પવનપુત્ર હનુમાન વાનરશ્રેષ્ઠે અનેક પક્ષીઓથી ભરેલા કમળના તળાવો જોયા.
કૃત્રિમાં દીર્ઘિકાં ચાપિ પૂર્ણાં શીતેન વારિણા। મણિપ્રવરસોપાનાં મુક્તાસિકતશોભિતામ્
એણે એક કૃત્રિમ, લાંબું, ઠંડા પાણીથી ભરેલું તળાવ પણ જોયું, જેમાં સુંદર રત્નોથી બનેલા પગથિયા અને મોતી જેવી વાળું રેતી ઝગમગતી હતી.
વિવિધૈર્મૃગસઙ્ઘૈશ્ચ વિચિત્રાં ચિત્રકાનનામ્। પ્રાસાદૈઃ સુમહદ્ભિશ્ચ નિર્મિતૈર્વિશ્વકર્મણા
તે સ્થળ વિવિધ પ્રાણીઓના જૂથો, રંગબેરંગી વન અને વિશ્વકર્માએ બનાવેલા વિશાળ મહેલો વડે અદભુત લાગતું હતું.
કાનનૈઃ કૃત્રિમૈશ્ચાપિ સર્વતઃ સમલંકૃતામ્। યે કેચિત્ પાદપાસ્તત્ર પુષ્પોપગફલોપગાઃ
તે બધે કૃત્રિમ વનોથી શોભાયમાન હતું, અને ત્યાંના બધા વૃક્ષો ફૂલ અને ફળોથી ભરેલા હતા.
સચ્છત્રાઃ સવિતર્દીકાઃ સર્વે સૌવર્ણવેદિકાઃ। લતાપ્રતાનૈર્બહુભિઃ પર્ણૈશ્ચ બહુભિર્વૃતામ્
બધા સ્થળે સુંદર છાંયો, મંચો અને સોનાની વાડીઓ હતી, અનેક લતાવલીઓ અને પાંદડાઓથી ઢંકાયેલા હતા.
કાઞ્ચનીં શિંશપામેકાં દદર્શ સ મહાકપિઃ। વૃતાં હેમમયીભિસ્તુ વેદિકાભિઃ સમન્તતઃ
એ મહાવાનરે એક સુવર્ણ શિંશપા વૃક્ષ જોયું, જે ચારેય બાજુથી સોનાની જ વાડીઓથી ઘેરાયેલું હતું.
સોઽપશ્યદ્ ભૂમિભાગાંશ્ચ નગપ્રસ્રવણાનિ ચ। સુવર્ણવૃક્ષાનપરાન્ દદર્શ શિખિસંનિભાન્
એણે જમીનના ભાગો, પર્વતના ઝરણા અને મયૂર જેવી ઝગમગાહટ ધરાવતા સુવર્ણ વૃક્ષો પણ જોયા.
તેષાં દ્રુમાણાં પ્રભયા મેરોરિવ મહાકપિઃ। અમન્યત તદા વીરઃ કાઞ્ચનોઽસ્મીતિ સર્વતઃ
આ બધા વૃક્ષોની તેજસ્વિતાથી એ વીર વાનરે એ સમયે વિચાર્યું કે, 'હું સર્વત્ર સુવર્ણ જેવો દેખાઈ રહ્યો છું, જાણે મેરુ પર્વત.'
તાન્ કાઞ્ચનાન્ વૃક્ષગણાન્ મારુતેન પ્રકમ્પિતાન્। કિઙ્કિણીશતનિર્ઘોષાન્ દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાગમત્
પવનથી હલનારા અને સૈંકડો ઘંટિયાંઓની ધ્વનિ કરતા એ સુવર્ણ વૃક્ષોને જોઈને એ આશ્ચર્યચકિત થયો.
સુપુષ્પિતાગ્રાન્ રુચિરાંસ્તરુણાઙ્કુરપલ્લવાન્। તામારુહ્ય મહાવેગઃ શિંશપાં પર્ણસંવૃતામ્
પુષ્પોથી ભરેલા શિખરો અને કૂમળા કળીઓ ધરાવતું, પાંદડીઓથી ઢંકાયેલું એ સુંદર શિંશપા વૃક્ષ હનુમાન ઝડપથી ચડી ગયો.
ઇતો દ્રક્ષ્યામિ વૈદેહીં રામદર્શનલાલસામ્। ઇતશ્ચેતશ્ચ દુઃખાર્તાં સમ્પતન્તીં યદૃચ્છયા
અહીંથી હું વૈદેહીને જોઈ શકીશ, જે રામના દર્શન માટે તરસી રહી છે, દુઃખી મનથી કદાચ અહીં-ત્યાં ફરતી હશે.
અશોકવનિકા ચેયં દૃઢં રમ્યા દુરાત્મનઃ। ચન્દનૈશ્ચમ્પકૈશ્ચાપિ બકુલૈશ્ચ વિભૂષિતા
આ ચોક્કસપણે એ દુષ્ટ રાવણનું સુંદર અશોકવન છે, જે ચંદન, ચંપક અને બકુલ વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.
ઇયં ચ નલિની રમ્યા દ્વિજસઙ્ઘનિષેવિતા। ઇમાં સા રાજમહિષી નૂનમેષ્યતિ જાનકી
આ અહીં સુંદર કમળતળાવ છે, જ્યાં અનેક પક્ષીઓ આવે છે; નિશ્ચય જ રાજમહિષી જાનકી અહીં આવશે.