સંક્ષિપ્તોઽયં મયાઽઽત્મા ચ રામાર્થે રાવણસ્ય ચ। સિદ્ધિં દિશન્તુ મે સર્વે દેવાઃ સર્ષિગણાસ્ત્વિહ
હું રામના હિત માટે અને રાવણને લીધે પોતાને સંયમમાં રાખ્યો છે; બધા દેવતાઓ અને ઋષિગણો અહીં મને સફળતા આપે એવી મારી પ્રાર્થના છે.
બ્રહ્મા સ્વયમ્ભૂર્ભગવાન્ દેવાશ્ચૈવ તપસ્વિનઃ। સિદ્ધિમગ્નિશ્ચ વાયુશ્ચ પુરુહૂતશ્ચ વજ્રભૃત્
સ્વયંભૂ બ્રહ્મા, દેવતાઓ, તપસ્વીઓ, અગ્નિ, વાયુ, પુરુહૂત અને વજ્રધારી ઇન્દ્ર મને સફળતા આપે એવી મારી ઇચ્છા છે.
વરુણઃ પાશહસ્તશ્ચ સોમાદિત્યૌ તથૈવ ચ। અશ્વિનૌ ચ મહાત્માનૌ મરુતઃ સર્વ એવ ચ
પાશધારી વરુણ, સોમ, આદિત્ય, મહાન અશ્વિનીકુમાર અને બધા મરુદગણ પણ મને સફળતા આપે એવી મારી પ્રાર્થના છે.
સિદ્ધિં સર્વાણિ ભૂતાનિ ભૂતાનાં ચૈવ યઃ પ્રભુઃ। દાસ્યન્તિ મમ યે ચાન્યેઽપ્યદૃષ્ટાઃ પથિ ગોચરાઃ
બધી જ પ્રજાઓ, પ્રજાપતિ અને માર્ગમાં અદૃશ્ય રહેતા બીજા પણ જે હોય, તેઓ મને સફળતા આપે એવી મારી ઇચ્છા છે.
તદુન્નસં પાણ્ડુરદન્તમવ્રણં શુચિસ્મિતં પદ્મપલાશલોચનમ્। દ્રક્ષ્યે તદાર્યાવદનં કદા ન્વહં પ્રસન્નતારાધિપતુલ્યવર્ચસમ્
ક્યારે હું એ આર્યાના ચમકતા ચાંદની જેવાં તેજવાળાં, ઊંચા, સફેદ દાંતવાળાં, નિર્મળ સ્મિતવાળાં અને કમળની પાંખડી જેવી આંખવાળાં મુખને જોઈશ?
ક્ષુદ્રેણ હીનેન નૃશંસમૂર્તિના સુદારુણાલંકૃતવેષધારિણા। બલાભિભૂતા હ્યબલા તપસ્વિની કથં નુ મે દૃષ્ટિપથેઽદ્ય સા ભવેત્
આજે એ દયાળુ, તપસ્વિ સ્ત્રી, જે બળથી દબાઈ ગઈ છે અને એક નીચ, ક્રૂર, ભયાનક અને ભયાનક વેશ ધારણ કરનાર દ્વારા પકડાઈ છે, કેવી રીતે મારી નજરે પડશે?
thumb|ચતુર્દશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ચતુર્દશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ચૌદમો સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે, સાંભળો ચૌદમો અધ્યાય.
સ મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વા મનસા ચાધિગમ્ય તામ્। અવપ્લુતો મહાતેજાઃ પ્રાકારં તસ્ય વેશ્મનઃ
થોડો સમય વિચાર કરીને અને મનથી તેને યાદ કરીને, મહાબળવાન હનુમાન એ મહેલની દીવાલ ફાંદીને અંદર ગયો.
સ તુ સંહૃષ્ટસર્વાંગઃ પ્રાકારસ્થો મહાકપિઃ। પુષ્પિતાગ્રાન્ વસન્તાદૌ દદર્શ વિવિધાન્ દ્રુમાન્
દિવાલ પર ઊભેલા મહાકપિ, સર્વાંગે આનંદથી ભરાયેલા, વસંતના આરંભે ફૂલેલા અનેક પ્રકારના વૃક્ષો જોયા.
સાલાનશોકાન્ ભવ્યાંશ્ચ ચમ્પકાંશ્ચ સુપુષ્પિતાન્। ઉદ્દાલકાન્ નાગવૃક્ષાંશ્ચૂતાન્ કપિમુખાનપિ
તેને સુંદર અશોકવૃક્ષો, પુષ્પિત ચંપક, ઉદ્દાલક, નાગવૃક્ષો, કેરીના વૃક્ષો અને વાંદરાના મુખ જેવા વૃક્ષો પણ દેખાયા.
તથાઽઽમ્રવણસમ્પન્નાઁલ્લતાશતસમન્વિતાન્। જ્યામુક્ત ઇવ નારાચઃ પુપ્લુવે વૃક્ષવાટિકામ્
એ રીતે, કેરીના વન અને અનેક લતાવાળાં બગીચામાંથી, ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણની જેમ, તે વૃક્ષોની વાડીમાં ફાંદ્યો.
સ પ્રવિશ્ય વિચિત્રાં તાં વિહગૈરભિનાદિતામ્। રાજતૈઃ કાઞ્ચનૈશ્ચૈવ પાદપૈઃ સર્વતો વૃતામ્
તે અજોડ બગીચામાં પ્રવેશીને, જ્યાં પક્ષીઓના કલરવથી વાતાવરણ ગુંજી રહ્યું હતું અને ચારે બાજુ ચાંદી તથા સોનાના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું,
વિહગૈર્મૃગસઙ્ઘૈશ્ચ વિચિત્રાં ચિત્રકાનનામ્। ઉદિતાદિત્યસંકાશાં દદર્શ હનુમાન્ બલી
મહાબળવાન હનુમાને એ રંગબેરંગી, પક્ષીઓના ઝુંડ અને હરણોના ટોળાંથી ભરેલી, ઉગતા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી વાડી જોઈ.
વૃતાં નાનાવિધૈર્વૃક્ષૈઃ પુષ્પોપગફલોપગૈઃ। કોકિલૈર્ભૃઙ્ગરાજૈશ્ચ મત્તૈર્નિત્યનિષેવિતામ્
એ વાડીમાં વિવિધ પ્રકારના ફૂલ અને ફળવાળા વૃક્ષો, કોકિલ અને મદમસ્ત ભમરા સતત વિહાર કરતા રહેતા હતા.
પ્રહૃષ્ટમનુજાં કાલે મૃગપક્ષિમદાકુલામ્। મત્તબર્હિણસંઘુષ્ટાં નાનાદ્વિજગણાયુતામ્
યોગ્ય સમયે એ બગીચો આનંદિત મનુષ્યો, ઉત્સાહી પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓથી ભરેલો હતો; મદમસ્ત મોરોના રવ અને અનેક પ્રકારના પક્ષીઓના ટોળાંથી ગુંજી રહ્યો હતો.
માર્ગમાણો વરારોહાં રાજપુત્રીમનિન્દિતામ્। સુખપ્રસુપ્તાન્ વિહગાન્ બોધયામાસ વાનરઃ
જ્યારે વાનરે નિર્દોષ અને સુંદર રાજકન્યાની શોધ કરી, ત્યારે તેણે સુખથી સુતા પક્ષીઓને જાગૃત કર્યા.
ઉત્પતદ્ભિર્દ્વિજગણૈઃ પક્ષૈર્વાતૈઃ સમાહતાઃ। અનેકવર્ણા વિવિધા મુમુચુઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ
પંખીઓના ટોળાં ઊડી જતા, તેમના પાંખોથી હવા હલાઈ અને અનેક રંગીન ફૂલોની વરસાદ વરસી પડી.
પુષ્પાવકીર્ણઃ શુશુભે હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। અશોકવનિકામધ્યે યથા પુષ્પમયો ગિરિઃ
ફૂલોથી ઢંકાયેલો પવનપુત્ર હનુમાન અશોકવનમાં એ રીતે તેજસ્વી લાગતો હતો, જાણે ફૂલોથી બનેલો કોઈ પહાડ હોય.
દિશઃ સર્વાભિધાવન્તં વૃક્ષખણ્ડગતં કપિમ્। દૃષ્ટ્વા સર્વાણિ ભૂતાનિ વસન્ત ઇતિ મેનિરે
દરેક દિશામાં વૃક્ષોના જૂથમાં દોડતો વાનર જોઈને બધાં જ પ્રાણીઓએ એવું માન્યું કે વસંતઋતુ આવી ગયો છે.
વૃક્ષેભ્યઃ પતિતૈઃ પુષ્પૈરવકીર્ણાઃ પૃથગ્વિધૈઃ। રરાજ વસુધા તત્ર પ્રમદેવ વિભૂષિતા
વૃક્ષોથી પડેલા વિવિધ પ્રકારના ફૂલોની છટા ધરતી પર આવી, જેથી એ ત્યાં કોઈ શણગારેલી સ્ત્રી જેવી તેજસ્વી લાગી.
નિર્ધૂતપત્રશિખરાઃ શીર્ણપુષ્પફલદ્રુમાઃ। નિક્ષિપ્તવસ્ત્રાભરણા ધૂર્તા ઇવ પરાજિતાઃ
પાંદડાં હલાઈ ગયેલા, ફૂલ અને ફળ છૂટા પડેલા મોટા વૃક્ષો એવા લાગતા હતા, જાણે હાર માની ગયેલી વેશ્યાઓએ પોતાના વસ્ત્રો અને આભૂષણો ઉતારી નાખ્યા હોય.
હનૂમતા વેગવતા કમ્પિતાસ્તે નગોત્તમાઃ। પુષ્પપત્રફલાન્યાશુ મુમુચુઃ ફલશાલિનઃ
ઝડપી હનુમાનથી હલનચલન થયેલા એ ઉત્તમ ફળદાર વૃક્ષોએ તરત જ પોતાના ફૂલ, પાંદડા અને ફળો ઝાડવી નાખ્યા.
વિહંગસઙ્ઘૈર્હીનાસ્તે સ્કન્ધમાત્રાશ્રયા દ્રુમાઃ। બભૂવુરગમાઃ સર્વે મારુતેન વિનિર્ધુતાઃ
પંખીઓના ટોળાં વિહોણા, ફક્ત ડાળીઓ જ બાકી એવા એ વૃક્ષો બધા જ પવનથી હલાઈ, જાણે જીવ વિહોણા થઈ ગયા હોય.
વિધૂતકેશી યુવતિર્યથા મૃદિતવર્ણકા। નિપીતશુભદન્તોષ્ઠી નખૈર્દન્તૈશ્ચ વિક્ષતા
જેમ કોઈ યુવાન સ્ત્રીના વાળ બખેરાઈ ગયા હોય, શણગાર બગડી ગયો હોય, અને દાંત-નખથી હોઠ અને દાંત પર ઘા પડ્યા હોય,
તથા લાંગૂલહસ્તૈસ્તુ ચરણાભ્યાં ચ મર્દિતા। તથૈવાશોકવનિકા પ્રભગ્નવનપાદપા
એ જ રીતે, હનુમાનની પૂંછ, હાથ અને પગથી પીડાયેલી, તૂટી ગયેલા વૃક્ષોવાળી અશોકવન પણ એવી જ દેખાતી હતી.
મહાલતાનાં દામાનિ વ્યધમત્ તરસા કપિઃ। યથા પ્રાવૃષિ વેગેન મેઘજાલાનિ મારુતઃ
વાનરે જોરથી મોટી લતાવાળાં હાર ફાડી નાખ્યા, જેમ વરસાદમાં પવન વાદળોના જૂથોને ઉડાડી દે છે.
સ તત્ર મણિભૂમીશ્ચ રાજતીશ્ચ મનોરમાઃ। તથા કાઞ્ચનભૂમીશ્ચ વિચરન્ દદૃશે કપિઃ
ત્યાં વાનરે ફરતા ફરતા મનોહર મણિથી બનેલી, ચાંદીથી બનેલી અને એ જ રીતે સોનાથી બનેલી જમીનો જોઈ.
વાપીશ્ચ વિવિધાકારાઃ પૂર્ણાઃ પરમવારિણા। મહાર્હૈર્મણિસોપાનૈરુપપન્નાસ્તતસ્તતઃ
અને ત્યાં વિવિધ આકારની, ઉત્તમ પાણીથી ભરેલી, કિંમતી મણિથી બનેલા સોપાનોથી શોભાયમાન એવી તળાવો હતાં.
મુક્તાપ્રવાલસિકતાઃ સ્ફાટિકાન્તરકુટ્ટિમાઃ। કાઞ્ચનૈસ્તરુભિશ્ચિત્રૈસ્તીરજૈરુપશોભિતાઃ
એ તળાવોમાં મોતી અને પ્રવાળની રેતી, ક્રિસ્ટલ જેવી પાળીઓ અને સુંદર સોનાના વૃક્ષોથી શોભાયમાન કાંઠા હતાં.
બુદ્ધપદ્મોત્પલવનાશ્ચક્રવાકોપશોભિતાઃ। નત્યૂહરુતસંઘુષ્ટા હંસસારસનાદિતાઃ
તેમાં ખીલેલા કમળ અને નીલપદ્મ, ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન, જળપંખીઓના અવાજથી ગુંજતા અને હંસ-સારસના રવથી ભરેલા હતાં.