તામપશ્યન્ કપિસ્તત્ર પશ્યંશ્ચાન્યા વરસ્ત્રિયઃ। અપક્રમ્ય તદા વીરઃ પ્રસ્થાતુમુપચક્રમે
ત્યાં કપીએ બીજી સુંદર સ્ત્રીઓ જોઈ, પણ ત્યા પણ તેને તે (જાનકી) જોવા ન મળી; પછી તે વીર હળવે પગલે પાછો જવા તૈયાર થયો.
સ ભૂયઃ સર્વતઃ શ્રીમાન્ મારુતિર્યત્નમાશ્રિતઃ। આપાનભૂમિમુત્સૃજ્ય તાં વિચેતું પ્રચક્રમે
પછી પવનપુત્ર હનુમાને ફરીથી સર્વત્ર પ્રયત્નપૂર્વક શોધવાનું નક્કી કર્યું અને પીવાનું મંડપ છોડીને બીજે શોધવા લાગ્યો.
thumb|દ્વાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે દ્વાદશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે બારમો સર્ગ સાંભળો.
સ તસ્ય મધ્યે ભવનસ્ય સંસ્થિતો લતાગૃહાંશ્ચિત્રગૃહાન્ નિશાગૃહાન્। જગામ સીતાં પ્રતિદર્શનોત્સુકો ન ચૈવ તાં પશ્યતિ ચારુદર્શનામ્
તે મહેલની વચ્ચે ઊભો રહી, હનુમાન લતાવાળા મકાનો, રંગબેરંગી ઓરડા અને રાત્રીગૃહોમાંથી પસાર થયો; સીતાને જોવા માટે આતુર હતો, પણ સુંદર મુખવાળી સીતાને ક્યાંય જોઈ શક્યો નહીં.
સ ચિન્તયામાસ તતો મહાકપિઃ પ્રિયામપશ્યન્ રઘુનન્દનસ્ય તામ્। ધ્રુવં ન સીતા ધ્રિયતે યથા ન મે વિચિન્વતો દર્શનમેતિ મૈથિલી
પછી મહાકપીએ વિચાર્યું: રઘુવંશીના પ્રિયજનને હું ક્યાંય જોઈ શકતો નથી; નિશ્ચય છે કે સીતાજી અહીં નથી, કેમ કે મારી શોધ છતાં પણ માઇથિલી મને દેખાતી નથી.
સા રાક્ષસાનાં પ્રવરેણ જાનકી સ્વશીલસંરક્ષણતત્પરા સતી। અનેન નૂનં પ્રતિ દુષ્ટકર્મણા હતા ભવેદાર્યપથે પરે સ્થિતા
જાનકી, જે પોતાના સદ્ગુણની રક્ષા કરવા હંમેશા તત્પર હતી, તે નિશ્ચયે જ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા દુષ્કર્મી રાવણના હાથોં મારાઈ ગઈ હશે, કેમ કે તે સદ્માર્ગે અડગ રહી.
વિરૂપરૂપા વિકૃતા વિવર્ચસો મહાનના દીર્ઘવિરૂપદર્શનાઃ। સમીક્ષ્ય તા રાક્ષસરાજયોષિતો ભયાદ્ વિનષ્ટા જનકેશ્વરાત્મજા
રાક્ષસરાજની જે પત્નીઓ ભયાનક, વિકૃત અને ભયાનક રૂપવાળી હતી, એમને જોઈને જનકનંદિની ભયથી નષ્ટ થઈ ગઈ હશે.
સીતામદૃષ્ટ્વા હ્યનવાપ્ય પૌરુષં વિહૃત્ય કાલં સહ વાનરૈશ્ચિરમ્। ન મેઽસ્તિ સુગ્રીવસમીપગા ગતિઃ સુતીક્ષ્ણદણ્ડો બલવાંશ્ચ વાનરઃ
હું સીતાને શોધી શક્યો નહિ, ન તો મારો કાર્યો પૂરું થયું; વાનરો સાથે ઘણો સમય વ્યર્થ ગયો. હવે સુગ્રીવ પાસે પાછો જવાનો કોઈ રસ્તો નથી, કેમ કે વાનરરાજ ખૂબ કડક અને શક્તિશાળી છે.
દૃષ્ટમન્તઃપુરં સર્વં દૃષ્ટા રાવણયોષિતઃ। ન સીતા દૃશ્યતે સાધ્વી વૃથા જાતો મમ શ્રમઃ
હું આખું અંતઃપુર અને રાવણની સ્ત્રીઓને જોઈ લીધી, પણ સતી સીતાજી ક્યાંય દેખાઈ નહીં; મારું બધું પ્રયત્ન વ્યર્થ ગયું.
કિં નુ માં વાનરાઃ સર્વે ગતં વક્ષ્યન્તિ સંગતાઃ। ગત્વા તત્ર ત્વયા વીર કિં કૃતં તદ્ વદસ્વ નઃ
હવે બધા વાનરો ભેગા થઈને શું કહેશે? 'તમે ત્યાં ગયા અને પછી શું કર્યું, એ અમને કહો,' એમ તો પૂછશે જ.
અદૃષ્ટ્વા કિં પ્રવક્ષ્યામિ તામહં જનકાત્મજામ્। ધ્રુવં પ્રાયમુપાસિષ્યે કાલસ્ય વ્યતિવર્તને
હું જો જનકનંદિનીને જોઈ શક્યો નહિ, તો પછી હું વાનરોને શું જવાબ આપું? નિશ્ચય છે કે હવે સમય પસાર થતો જાય, તો હું ઉપવાસ કરીને પ્રાણ ત્યાગી દઈશ.
કિં વા વક્ષ્યતિ વૃદ્ધશ્ચ જામ્બવાનંગદશ્ચ સઃ। ગતં પારં સમુદ્રસ્ય વાનરાશ્ચ સમાગતાઃ
મોટા જાંબવાન, અંગદ અને બધા વાનરો, જ્યારે હું સમુદ્ર પાર કરી પાછો જઈશ, ત્યારે શું કહેશે?
અનિર્વેદઃ શ્રિયો મૂલમનિર્વેદઃ પરં સુખમ્। ભૂયસ્તત્ર વિચેષ્યામિ ન યત્ર વિચયઃ કૃતઃ
અડગતા એ સુખ અને સમૃદ્ધિનું મૂળ છે. હવે હું ફરીથી એ જગ્યાએ શોધીશ, જ્યાં હજી સુધી શોધ્યું નથી.
અનિર્વેદો હિ સતતં સર્વાર્થેષુ પ્રવર્તકઃ। કરોતિ સફલં જન્તોઃ કર્મ યચ્ચ કરોતિ સઃ
નિરંતર પ્રયત્ન જ દરેક કાર્યમાં સફળતા આપે છે; એ જ મનુષ્યના કાર્યોને ફળ આપે છે.
આપાનશાલા વિચિતાસ્તથા પુષ્પગૃહાણિ ચ। ચિત્રશાલાશ્ચ વિચિતા ભૂયઃ ક્રીડાગૃહાણિ ચ
તેને પીવાના મંડપ, ફૂલના મકાનો, રંગીન ઓરડા અને રમવા માટેના મકાનો પણ જોવા મળ્યા.
નિષ્કુટાન્તરરથ્યાશ્ચ વિમાનાનિ ચ સર્વશઃ। ઇતિ સંચિન્ત્ય ભૂયોઽપિ વિચેતુમુપચક્રમે
તેને મહેલના અંદરના આંગણાં, સાંકડી ગલીઓ અને બધા વિમાન પણ દેખાયા; એમ વિચાર કરીને તેણે ફરીથી શોધવાનું શરૂ કર્યું.
ભૂમીગૃહાંશ્ચૈત્યગૃહાન્ ગૃહાતિગૃહકાનપિ। ઉત્પતન્ નિપતંશ્ચાપિ તિષ્ઠન્ ગચ્છન્ પુનઃ ક્વચિત્
હનુમાને જમીન પરના ઘરો, મંદિરો અને બહારના ઓટલાંઓ બધે તપાસ કરી, ક્યારેક ઉડીને, ક્યારેક નીચે ઉતરીને, ક્યારેક ઊભા રહી, ક્યારેક ચાલતા અને ક્યારેક થોભી જઇને બધે નજર દોડાવી.
અપવૃણ્વંશ્ચ દ્વારાણિ કપાટાન્યવઘટ્ટયન્। પ્રવિશન્ નિષ્પતંશ્ચાપિ પ્રપતન્નુત્પતન્નિવ
હનુમાને દરવાજા ખોલ્યા, કવાડો ધકેલીને ખોલ્યા, અંદર ગયા અને બહાર આવ્યા, ક્યારેક પડી ગયા, તો ક્યારેક ઉડીને કૂદી પડ્યા.
સર્વમપ્યવકાશં સ વિચચાર મહાકપિઃ। ચતુરંગુલમાત્રોઽપિ નાવકાશઃ સ વિદ્યતે। રાવણાન્તઃપુરે તસ્મિન્ યં કપિર્ન જગામ સઃ
મહાન વાનરે રાવણના અંતઃપુરમાં એક પણ ચાર આંગળ જેટલું ખાલી સ્થાન છોડ્યું નહીં, બધે તપાસ કરી લીધી.
પ્રાકારાન્તરવીથ્યશ્ચ વેદિકાશ્ચૈત્યસંશ્રયાઃ। શ્વભ્રાશ્ચ પુષ્કરિણ્યશ્ચ સર્વં તેનાવલોકિતમ્
હનુમાને અંદરના આંગણાં, ગલીઓ, ઊંચા ઓટલા, મંદિરો, કૂવા અને કમળવાળા તળાવ—બધું જ જોઈ લીધું.
રાક્ષસ્યો વિવિધાકારા વિરૂપા વિકૃતાસ્તથા। દૃષ્ટા હનુમતા તત્ર ન તુ સા જનકાત્મજા
ત્યાં હનુમાને અનેક પ્રકારની, ભયાનક અને વિકૃત રૂપવાળી રાક્ષસ સ્ત્રીઓ જોઈ, પણ જનકનંદિની ત્યાં નહોતી.
રૂપેણાપ્રતિમા લોકે પરા વિદ્યાધરસ્ત્રિયઃ। દૃષ્ટા હનુમતા તત્ર ન તુ રાઘવનન્દિની
હનુમાને દુનિયામાં અનન્ય સુંદર—even દેવસ્ત્રીઓથી પણ વધુ સુંદર—સ્ત્રીઓ જોઈ, પણ રામપ્રિયાને ત્યાં નહોતી.
નાગકન્યા વરારોહાઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનાઃ। દૃષ્ટા હનુમતા તત્ર ન તુ સા જનકાત્મજા
હનુમાને સુંદર કટિવાળી અને પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળી નાગકન્યાઓ જોઈ, પણ જનકનંદિની ત્યાં નહોતી.
પ્રમથ્ય રાક્ષસેન્દ્રેણ નાગકન્યા બલાદ્ધૃતાઃ। દૃષ્ટા હનુમતા તત્ર ન સા જનકનન્દિની
હનુમાને રાક્ષસરાજે બળજબરીથી પકડી રાખેલી નાગકન્યાઓ જોઈ, પણ જનકની લાડકી ત્યાં નહોતી.
સોઽપશ્યંસ્તાં મહાબાહુઃ પશ્યંશ્ચાન્યા વરસ્ત્રિયઃ। વિષસાદ મહાબાહુર્હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
મહાબાહુ, પવનપુત્ર હનુમાને એ ઉત્તમ સ્ત્રીઓ તો જોઈ, પણ જેને શોધતા તે નહોતી, એટલે તેમનું મન દુઃખી થઈ ગયું.
ઉદ્યોગં વાનરેન્દ્રાણાં પ્લવનં સાગરસ્ય ચ। વ્યર્થં વીક્ષ્યાનિલસુતશ્ચિન્તાં પુનરુપાગતઃ
પવનપુત્ર હનુમાને વાનરમુખિયાઓના પ્રયત્નો અને સાગર પાર કરવું વ્યર્થ ગયું એવું જોઈ ફરી ચિંતામાં પડી ગયા.
અવતીર્ય વિમાનાચ્ચ હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। ચિન્તામુપજગામાથ શોકોપહતચેતનઃ
પવનપુત્ર હનુમાન વિમાનમાંથી નીચે ઉતરી, દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, ઊંડી ચિંતામાં પડી ગયા.
thumb|ત્રયોદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ત્રયોદશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડમાં ત્રયોદશ સર્ગનું પઠન થાય છે.
વિમાનાત્ તુ સ સંક્રમ્ય પ્રાકારં હરિયૂથપઃ। હનૂમાન્ વેગવાનાસીદ્ યથા વિદ્યુદ્ ઘનાન્તરે
પછી વાનરમુખિયા, ઝડપી હનુમાન મહેલમાંથી કિલ્લાના પરકોતે પર વીજળી જેવી ઝડપથી કૂદી ગયા.
સમ્પરિક્રમ્ય હનુમાન્ રાવણસ્ય નિવેશનાન્। અદૃષ્ટ્વા જાનકીં સીતામબ્રવીદ્ વચનં કપિઃ
હનુમાને રાવણના રહેઠાણમાં સર્વત્ર શોધ્યું, પણ સીતાજી દેખાઈ નહીં, ત્યારે વાનરે કહ્યું: