કૃકલાન્ વિવિધાંશ્છાગાન્ શશકાનર્ધભક્ષિતાન્। મહિષાનેકશલ્યાંશ્ચ મેષાંશ્ચ કૃતનિષ્ઠિતાન્
તેને વિવિધ પ્રકારના કૃતકલા, બકરા, અડધા ખાધેલા સસલા, અનેક શલ્યવાળા મહિષ અને ખાવા માટે તૈયાર કરેલા ભેંસ પણ દેખાયા.
લેહ્યાનુચ્ચાવચાન્ પેયાન્ ભોજ્યાન્યુચ્ચાવચાનિ ચ। તથામ્લલવણોત્તંસૈર્વિવિધૈ રાગખાણ્ડવૈઃ
ત્યાં ચાટવા, પીવા અને ખાવા માટે નરમ અને કઠણ, સ્વાદિષ્ટ અને સામાન્ય, ખટ્ટા-મીઠા અને વિવિધ રંગીન વાનગીઓ હતી.
મહાનૂપુરકેયૂરૈરપવિદ્ધૈર્મહાધનૈઃ। પાનભાજનવિક્ષિપ્તૈઃ ફલૈશ્ચ વિવિધૈરપિ
મોટા પાયલ અને કંગણો ફેંકી દીધેલા, ખજાના વિખેરાયેલા, પીણાંના વાસણો ઉલટાયેલા અને વિવિધ ફળો પણ ત્યાં હતાં.
કૃતપુષ્પોપહારા ભૂરધિકાં પુષ્યતિ શ્રિયમ્। તત્ર તત્ર ચ વિન્યસ્તૈઃ સુશ્લિષ્ટશયનાસનૈઃ
ફૂલોથી પૂજા કરેલી ધરતી ઘણી તેજસ્વી દેખાતી હતી; અહીં-તહીં સારી રીતે ગોઠવેલા પથારી અને બેઠકો મૂકેલી હતી.
પાનભૂમિર્વિના વહ્નિં પ્રદીપ્તેવોપલક્ષ્યતે। બહુપ્રકારૈર્વિવિધૈર્વરસંસ્કારસંસ્કૃતૈઃ
પીણાની જગ્યા, અગ્નિ વગર પણ, અનેક પ્રકારની શ્રેષ્ઠ રીતે તૈયાર કરેલી વાનગીઓથી પ્રકાશિત દેખાતી હતી.
માંસૈઃ કુશલસંયુક્તૈઃ પાનભૂમિગતૈઃ પૃથક્। દિવ્યાઃ પ્રસન્ના વિવિધાઃ સુરાઃ કૃતસુરા અપિ
ત્યાં પીણાની જગ્યા પર કુશળતાથી બનાવેલા માંસના ભાગો અલગથી મૂકેલા હતા; અને દિવ્ય, સ્વચ્છ, વિવિધ પ્રકારની દારૂ અને ખાસ બનાવેલી દારૂ પણ હતી.
શર્કરાસવમાધ્વીકાઃ પુષ્પાસવફલાસવાઃ। વાસચૂર્ણૈશ્ચ વિવિધૈર્મૃષ્ટાસ્તૈસ્તૈઃ પૃથક્ પૃથક્
શક્કર, મધ, ફૂલ અને ફળથી બનેલી દારૂ, તેમજ વિવિધ સુગંધિત પાવડર, દરેક અલગ અને સુંદર રીતે ગોઠવેલી હતી.
સંતતા શુશુભે ભૂમિર્માલ્યૈશ્ચ બહુસંસ્થિતૈઃ। હિરણ્મયૈશ્ચ કલશૈર્ભાજનૈઃ સ્ફાટિકૈરપિ
ભૂમિ પર અનેક માળા પથરાયેલી, સોનાના વાસણ અને ક્રિસ્ટલના વાસણોથી સુંદર રીતે શોભાયમાન હતી.
જામ્બૂનદમયૈશ્ચાન્યૈઃ કરકૈરભિસંવૃતા। રાજતેષુ ચ કુમ્ભેષુ જામ્બૂનદમયેષુ ચ
સોનાથી બનેલા અન્ય પ્યાલા, ચમકતા ચાંદીના કળશ અને સોનાના કળશોથી તે જગ્યા ઢંકાયેલી હતી.
પાનશ્રેષ્ઠાં તથા ભૂમિં કપિસ્તત્ર દદર્શ સઃ। સોઽપશ્યચ્છાતકુમ્ભાનિ સીધોર્મણિમયાનિ ચ
ત્યાં વાનરે શ્રેષ્ઠ પીણાની જગ્યા જોઈ; તેણે સોનાના કપ અને રત્નોથી બનેલા દારૂના વાસણો પણ જોયા.
તાનિ તાનિ ચ પૂર્ણાનિ ભાજનાનિ મહાકપિઃ। ક્વચિદર્ધાવશેષાણિ ક્વચિત્ પીતાન્યશેષતઃ
મહાન વાનરે ત્યાં અનેક વાસણો જોયાં, ક્યાંક પૂરા ભરેલા, ક્યાંક અડધા બચેલા અને ક્યાંક તો આખા ખાલી થયેલા હતાં.
ક્વચિન્નૈવ પ્રપીતાનિ પાનાનિ સ દદર્શ હ। ક્વચિદ્ ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્ ક્વચિત્ પાનાનિ ભાગશઃ
ક્યાંક પીણાં અસ્પર્શિત હતાં, ક્યાંક અનેક જાતનાં ખાવાનાં પડ્યાં હતાં અને ક્યાંક પીણાં પણ થોડાં બચ્યાં હતાં.
ક્વચિદર્ધાવશેષાણિ પશ્યન્ વૈ વિચચાર હ। શયનાન્યત્ર નારીણાં શૂન્યાનિ બહુધા પુનઃ। પરસ્પરં સમાશ્લિષ્ય કાશ્ચિત્ સુપ્તા વરાંગનાઃ
ક્યાંક પથારીઓ પર અડધાં ઓઢણ બચ્યાં હતાં, ક્યાંક સ્ત્રીઓની પથારીઓ અનેક રીતે ખાલી હતી અને ક્યાંક સુંદર સ્ત્રીઓ એકબીજાને વળીને ઊંઘી રહી હતી.
કાચિચ્ચ વસ્ત્રમન્યસ્યા અપહૃત્યોપગુહ્ય ચ। ઉપગમ્યાબલા સુપ્તા નિદ્રાબલપરાજિતા
કોઈએ બીજાનું વસ્ત્ર લઈ અને તેને વળી ઊંઘી ગઈ હતી, તે નિદ્રાની અસરથી હારી ગઈ હતી.
તાસામુચ્છ્વાસવાતેન વસ્ત્રં માલ્યં ચ ગાત્રજમ્। નાત્યર્થં સ્પન્દતે ચિત્રં પ્રાપ્ય મન્દમિવાનિલમ્
તેમના શ્વાસના હળવા વાયુથી શરીર પરનાં વસ્ત્રો અને માળાઓ ધીમે ધીમે હલતી હતી, જાણે મંદ પવન લાગ્યો હોય એમ.
ચન્દનસ્ય ચ શીતસ્ય સીધોર્મધુરસસ્ય ચ। વિવિધસ્ય ચ માલ્યસ્ય પુષ્પસ્ય વિવિધસ્ય ચ
ઠંડા ચંદન, મીઠા મધિરા, વિવિધ માળાઓ અને અનેક પ્રકારનાં ફૂલોનો સુગંધ હતો—
બહુધા મારુતસ્તસ્ય ગન્ધં વિવિધમુદ્વહન્। સ્નાનાનાં ચન્દનાનાં ચ ધૂપાનાં ચૈવ મૂર્ચ્છિતઃ
ત્યાં પવને અનેક પ્રકારનાં સુગંધો વહન કર્યા, જેમાં સ્નાન, ચંદન અને ધૂપની સુગંધ ભળી ગઈ હતી.
પ્રવવૌ સુરભિર્ગન્ધો વિમાને પુષ્પકે તદા। શ્યામાવદાતાસ્તત્રાન્યાઃ કાશ્ચિત્ કૃષ્ણા વરાંગનાઃ
પુષ્પક વિમાનમાં સુગંધિત વાયુ વહેતો હતો; ત્યાં કેટલીક સ્ત્રીઓ શ્યામવર્ણની, કેટલીક ધોળી અને કેટલીક સુંદર કાળી હતી.
કાશ્ચિત્ કાઞ્ચનવર્ણાંગ્્યઃ પ્રમદા રાક્ષસાલયે। તાસાં નિદ્રાવશત્વાચ્ચ મદનેન વિમૂર્ચ્છિતમ્
રાક્ષસોના મહેલમાં કેટલીક સ્ત્રીઓના અંગો સોનાની જેમ ઝળહળતા હતાં; નિદ્રાથી ઘેરાઈ અને કામથી મગ્ન થઈ, બધી બેભાન જેવી હતી.
પદ્મિનીનાં પ્રસુપ્તાનાં રૂપમાસીદ્ યથૈવ હિ। એવં સર્વમશેષેણ રાવણાન્તઃપુરં કપિઃ। દદર્શ સ મહાતેજા ન દદર્શ ચ જાનકીમ્
જેમ પદ્મિનીઓ ઊંઘતી હોય તેમ તેમનું રૂપ લાગતું હતું; એ મહાતેજસ્વી વાનરે રાવણના આખા અંતઃપુરને જોઈ લીધું, પણ જાનકી ક્યાંય દેખાઈ નહીં.
નિરીક્ષમાણશ્ચ તતસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ સ મહાકપિઃ। જગામ મહતીં શંકાં ધર્મસાધ્વસશંકિતઃ
પછી જ્યારે એ મહાન વાનર એ સ્ત્રીઓને નિહાળતો હતો, ત્યારે તેને મોટા સંકટ અને ધર્મભંગનો ભય થયો.
પરદારાવરોધસ્ય પ્રસુપ્તસ્ય નિરીક્ષણમ્। ઇદં ખલુ મમાત્યર્થં ધર્મલોપં કરિષ્યતિ
બીજાના અંતઃપુરની ઊંઘતી સ્ત્રીઓને જોવું, એ તો મારા માટે મોટો પાપ થશે.
ન હિ મે પરદારાણાં દૃષ્ટિર્વિષયવર્તિની। અયં ચાત્ર મયા દૃષ્ટઃ પરદારપરિગ્રહઃ
હું ક્યારેય બીજાની પત્નીઓ પર કામદૃષ્ટિથી નજર ન નાખી છે; પણ અહીં તો મેં બીજાની પત્નીઓ સાથેનો સંબંધ જોઈ લીધો છે.
તસ્ય પ્રાદુરભૂચ્ચિન્તા પુનરન્યા મનસ્વિનઃ। નિશ્ચિતૈકાન્તચિત્તસ્ય કાર્યનિશ્ચયદર્શિની
પછી એ સ્થિર મનવાળા અને યોગ્ય કાર્ય જાણનારા વાનરના મનમાં બીજો વિચાર ઊભો થયો.
કામં દૃષ્ટા મયા સર્વા વિશ્વસ્તા રાવણસ્ત્રિયઃ। ન તુ મે મનસા કિંચિદ્ વૈકૃત્યમુપપદ્યતે
હા, મેં રાવણની બધી નિર્ભય સ્ત્રીઓને જોઈ છે, પણ મારા મનમાં કોઈ ખોટો ભાવ જાગતો નથી.
મનો હિ હેતુઃ સર્વેષામિન્દ્રિયાણાં પ્રવર્તને। શુભાશુભાસ્વવસ્થાસુ તચ્ચ મે સુવ્યવસ્થિતમ્
મન બધાં ઇન્દ્રિયોના ચલાવવાનું કારણ છે, શુભ કે અશુભ સ્થિતિમાં પણ; અને મારું મન સારી રીતે નિયંત્રિત છે.
નાન્યત્ર હિ મયા શક્યા વૈદેહી પરિમાર્ગિતુમ્। સ્ત્રિયો હિ સ્ત્રીષુ દૃશ્યન્તે સદા સમ્પરિમાર્ગણે
મારે વૈદેહીને શોધવી છે તો બીજે ક્યાંય જઈ શકાતું નથી; કારણ કે સ્ત્રીની શોધમાં સ્ત્રીઓ વચ્ચે જ જોવાય છે.
યસ્ય સત્ત્વસ્ય યા યોનિસ્તસ્યાં તત્ પરિમાર્ગતે। ન શક્યં પ્રમદા નષ્ટા મૃગીષુ પરિમાર્ગિતુમ્
જેનું જેવું સ્વરૂપ હોય, તેને એ જ જગ્યાએ શોધાય છે; ગુમ થયેલી સ્ત્રીને હરણોમાં શોધવી શક્ય નથી.
તદિદં માર્ગિતં તાવચ્છુદ્ધેન મનસા મયા। રાવણાન્તઃપુરં સર્વં દૃશ્યતે ન ચ જાનકી
હું શુદ્ધ મનથી રાવણના આખા અંતઃપુરમાં શોધ્યું, પણ મને જાનકી ક્યાંય દેખાઈ નથી.
દેવગન્ધર્વકન્યાશ્ચ નાગકન્યાશ્ચ વીર્યવાન્। અવેક્ષમાણો હનુમાન્ નૈવાપશ્યત જાનકીમ્
વીર હનુમાને દેવ, ગંધર્વ અને નાગકન્યાઓને જોયા, પણ જાનકી ક્યાંય નજરે પડી નહીં.