મુક્તામણિસમાયુક્તૈર્ભૂષણૈઃ સુવિભૂષિતામ્। વિભૂષયન્તીમિવ ચ સ્વશ્રિયા ભવનોત્તમમ્
મૂક્તા અને મણિથી શણગારેલા આભૂષણોથી સજ્જ, એ સ્ત્રી પોતાની તેજથી મહેલને વધુ સુંદર બનાવતી જણાઈ.
ગૌરીં કનકવર્ણાભામિષ્ટામન્તઃપુરેશ્વરીમ્। કપિર્મન્દોદરીં તત્ર શયાનાં ચારુરૂપિણીમ્
ત્યાં કપી એ મંડોદરીને, સોનાની જેમ ઉજ્જવળ, અંતઃપુરની પ્રિય રાણી, સુંદર રૂપમાં સૂઈ રહેલી જોઈ.
સ તાં દૃષ્ટ્વા મહાબાહુર્ભૂષિતાં મારુતાત્મજઃ। તર્કયામાસ સીતેતિ રૂપયૌવનસમ્પદા। હર્ષેણ મહતા યુક્તો નનન્દ હરિયૂથપઃ
મારુતપુત્રે એ શણગારેલી સ્ત્રીને જોઈ, તેના રૂપ, યુવાની અને સૌંદર્યને જોઈને 'આ સીતા હશે' એમ વિચાર્યું; અને ખૂબ આનંદથી હરિદળપતિ પ્રસન્ન થયો.
આસ્ફોટયામાસ ચુચુમ્બ પુચ્છં નનન્દ ચિક્રીડ જગૌ જગામ। સ્તમ્ભાનરોહન્નિપપાત ભૂમૌ નિદર્શયન્ સ્વાં પ્રકૃતિં કપીનામ્
એણે તાળી વગાડી, પૂંછને ચુંબન કર્યું, આનંદ કર્યો, રમ્યો, ગીત ગાયું, કૂદ્યો, સ્તંભ પર ચડ્યો, જમીન પર પડ્યો, અને કપીઓની સ્વભાવ બતાવ્યો.
thumb|એકાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકાદશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ વાલ્મીકી રામાયણના સુંદરકાંડમાં એકાદશ સર્ગ સાંભળો.
અવધૂય ચ તાં બુદ્ધિં બભૂવાવસ્થિતસ્તદા। જગામ ચાપરાં ચિન્તાં સીતાં પ્રતિ મહાકપિઃ
એ વિચારને બાજુ પર મૂકી, મહાકપી ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો અને સીતા વિશે બીજું વિચારવા લાગ્યો.
ન રામેણ વિયુક્તા સા સ્વપ્તુમર્હતિ ભામિની। ન ભોક્તું નાપ્યલંકર્તું ન પાનમુપસેવિતુમ્
રામથી વિયોગમાં રહેલી એ તેજસ્વી સ્ત્રી, ઊંઘવા, ખાવા, શણગારવા કે પાન પીવા ઈચ્છતી નથી.
નાન્યં નરમુપસ્થાતું સુરાણામપિ ચેશ્વરમ્। ન હિ રામસમઃ કશ્ચિદ્ વિદ્યતે ત્રિદશેષ્વપિ
એ કોઈ બીજા પુરુષ પાસે, દેવતાઓના સ્વામી પાસે પણ, જતી નથી; કેમ કે રામ જેવી સમાનતા કોઈ દેવોમાં પણ નથી.
અન્યેયમિતિ નિશ્ચિત્ય ભૂયસ્તત્ર ચચાર સઃ। પાનભૂમૌ હરિશ્રેષ્ઠઃ સીતાસંદર્શનોત્સુકઃ
'આ બીજી છે' એમ નક્કી કરીને, હરીશ્રેષ્ઠ સીતા દર્શન માટે ઉત્સુક થઈ, પાનભૂમિમાં આગળ ચાલ્યો.
ક્રીડિતેનાપરાઃ ક્લાન્તા ગીતેન ચ તથાપરાઃ। નૃત્યેન ચાપરાઃ ક્લાન્તાઃ પાનવિપ્રહતાસ્તથા
કેટલાંક સ્ત્રીઓ રમતમાં થાકી ગઈ, કેટલાંક ગીતમાં, કેટલાંક નૃત્યમાં, અને કેટલાંક પાનથી મદમાં મગ્ન થઈ ગઈ.
મુરજેષુ મૃદંગેષુ ચેલિકાસુ ચ સંસ્થિતાઃ। તથાઽઽસ્તરણમુખ્યેષુ સંવિષ્ટાશ્ચાપરાઃ સ્ત્રિયઃ
કેટલાંક સ્ત્રીઓ મૃદંગ, મુરજ અને રમવાની જગ્યા પાસે ઊભી હતી; અને કેટલાંક મુખ્ય શયન પર સૂઈ હતી.
અંગનાનાં સહસ્રેણ ભૂષિતેન વિભૂષણૈઃ। રૂપસંલાપશીલેન યુક્તગીતાર્થભાષિણા
કપી એ રાવણને, હજારો શણગારેલી, સુંદર, ગીત અને વાતચીતમાં કુશળ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા જોઈ.
દેશકાલાભિયુક્તેન યુક્તવાક્યાભિધાયિના। રતાધિકેન સંયુક્તાં દદર્શ હરિયૂથપઃ
સમય અને સ્થળની સમજ ધરાવતી, યોગ્ય રીતે વાત કરતી અને આનંદમાં સૌથી વધુ રમી રહેલી સાથે સંકળાયેલી વ્યક્તિને વાનરોએકના નેતાએ જોયા.
અન્યત્રાપિ વરસ્ત્રીણાં રૂપસંલાપશાયિનામ્। સહસ્રં યુવતીનાં તુ પ્રસુપ્તં સ દદર્શ હ
બીજી જગ્યાએ પણ, સુંદર અને વાતચીતમાં નિપુણ એવી હજારો યુવાન સ્ત્રીઓ સુઈ રહેલી જોઈ.
દેશકાલાભિયુક્તં તુ યુક્તવાક્યાભિધાયિ તત્। રતાવિરતસંસુપ્તં દદર્શ હરિયૂથપઃ
સમય અને સ્થળની સમજ ધરાવતી, યોગ્ય રીતે વાત કરતી અને આનંદથી થાકી સુઈ ગયેલી વ્યક્તિને વાનરોએકના નેતાએ જોયા.
સ રાક્ષસેન્દ્રઃ શુશુભે તાભિઃ પરિવૃતઃ સ્વયમ્। કરેણુભિર્યથારણ્યે પરિકીર્ણો મહાદ્વિપઃ
તે રાક્ષસોના રાજા પોતાના આસપાસ રહેલી સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો, જંગલમાં ગાયોની વચ્ચે મહા હાથી જેવો ઝળહળતો દેખાયો.
સર્વકામૈરુપેતાં ચ પાનભૂમિં મહાત્મનઃ। દદર્શ કપિશાર્દૂલસ્તસ્ય રક્ષઃપતેર્ગૃહે
વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એ વાનરે રાક્ષસોના મહાન આત્માવાળા રાજાના ઘરમાં સર્વ પ્રકારની આનંદથી ભરેલી પીણાની જગ્યા જોઈ.
મૃગાણાં મહિષાણાં ચ વરાહાણાં ચ ભાગશઃ। તત્ર ન્યસ્તાનિ માંસાનિ પાનભૂમૌ દદર્શ સઃ
તે પીણાની જગ્યા પર હરણ, મહિષ અને વરાહના માંસના ભાગો મૂકેલા જોઈ.
રૌક્મેષુ ચ વિશાલેષુ ભાજનેષ્વપ્યભક્ષિતાન્। દદર્શ કપિશાર્દૂલો મયૂરાન્ કુક્કુટાંસ્તથા
પહોળા સોનાના વાસણોમાં અસ્પર્શિત મયૂર અને કુકડ પણ વાનરોએકના નેતાએ જોયા.
વરાહવાધ્રીણસકાન્ દધિસૌવર્ચલાયુતાન્। શલ્યાન્ મૃગમયૂરાંશ્ચ હનુમાનન્વવૈક્ષત
હનુમાને વરાહના માથા, ગેંડાના માંસ, દહીં અને મીઠા સાથે તૈયાર કરેલા, તેમજ હરણ અને મયૂરના શલ્યાં પણ જોયા.
કૃકલાન્ વિવિધાંશ્છાગાન્ શશકાનર્ધભક્ષિતાન્। મહિષાનેકશલ્યાંશ્ચ મેષાંશ્ચ કૃતનિષ્ઠિતાન્
તેને વિવિધ પ્રકારના કૃતકલા, બકરા, અડધા ખાધેલા સસલા, અનેક શલ્યવાળા મહિષ અને ખાવા માટે તૈયાર કરેલા ભેંસ પણ દેખાયા.
લેહ્યાનુચ્ચાવચાન્ પેયાન્ ભોજ્યાન્યુચ્ચાવચાનિ ચ। તથામ્લલવણોત્તંસૈર્વિવિધૈ રાગખાણ્ડવૈઃ
ત્યાં ચાટવા, પીવા અને ખાવા માટે નરમ અને કઠણ, સ્વાદિષ્ટ અને સામાન્ય, ખટ્ટા-મીઠા અને વિવિધ રંગીન વાનગીઓ હતી.
મહાનૂપુરકેયૂરૈરપવિદ્ધૈર્મહાધનૈઃ। પાનભાજનવિક્ષિપ્તૈઃ ફલૈશ્ચ વિવિધૈરપિ
મોટા પાયલ અને કંગણો ફેંકી દીધેલા, ખજાના વિખેરાયેલા, પીણાંના વાસણો ઉલટાયેલા અને વિવિધ ફળો પણ ત્યાં હતાં.
કૃતપુષ્પોપહારા ભૂરધિકાં પુષ્યતિ શ્રિયમ્। તત્ર તત્ર ચ વિન્યસ્તૈઃ સુશ્લિષ્ટશયનાસનૈઃ
ફૂલોથી પૂજા કરેલી ધરતી ઘણી તેજસ્વી દેખાતી હતી; અહીં-તહીં સારી રીતે ગોઠવેલા પથારી અને બેઠકો મૂકેલી હતી.
પાનભૂમિર્વિના વહ્નિં પ્રદીપ્તેવોપલક્ષ્યતે। બહુપ્રકારૈર્વિવિધૈર્વરસંસ્કારસંસ્કૃતૈઃ
પીણાની જગ્યા, અગ્નિ વગર પણ, અનેક પ્રકારની શ્રેષ્ઠ રીતે તૈયાર કરેલી વાનગીઓથી પ્રકાશિત દેખાતી હતી.
માંસૈઃ કુશલસંયુક્તૈઃ પાનભૂમિગતૈઃ પૃથક્। દિવ્યાઃ પ્રસન્ના વિવિધાઃ સુરાઃ કૃતસુરા અપિ
ત્યાં પીણાની જગ્યા પર કુશળતાથી બનાવેલા માંસના ભાગો અલગથી મૂકેલા હતા; અને દિવ્ય, સ્વચ્છ, વિવિધ પ્રકારની દારૂ અને ખાસ બનાવેલી દારૂ પણ હતી.
શર્કરાસવમાધ્વીકાઃ પુષ્પાસવફલાસવાઃ। વાસચૂર્ણૈશ્ચ વિવિધૈર્મૃષ્ટાસ્તૈસ્તૈઃ પૃથક્ પૃથક્
શક્કર, મધ, ફૂલ અને ફળથી બનેલી દારૂ, તેમજ વિવિધ સુગંધિત પાવડર, દરેક અલગ અને સુંદર રીતે ગોઠવેલી હતી.
સંતતા શુશુભે ભૂમિર્માલ્યૈશ્ચ બહુસંસ્થિતૈઃ। હિરણ્મયૈશ્ચ કલશૈર્ભાજનૈઃ સ્ફાટિકૈરપિ
ભૂમિ પર અનેક માળા પથરાયેલી, સોનાના વાસણ અને ક્રિસ્ટલના વાસણોથી સુંદર રીતે શોભાયમાન હતી.
જામ્બૂનદમયૈશ્ચાન્યૈઃ કરકૈરભિસંવૃતા। રાજતેષુ ચ કુમ્ભેષુ જામ્બૂનદમયેષુ ચ
સોનાથી બનેલા અન્ય પ્યાલા, ચમકતા ચાંદીના કળશ અને સોનાના કળશોથી તે જગ્યા ઢંકાયેલી હતી.
પાનશ્રેષ્ઠાં તથા ભૂમિં કપિસ્તત્ર દદર્શ સઃ। સોઽપશ્યચ્છાતકુમ્ભાનિ સીધોર્મણિમયાનિ ચ
ત્યાં વાનરે શ્રેષ્ઠ પીણાની જગ્યા જોઈ; તેણે સોનાના કપ અને રત્નોથી બનેલા દારૂના વાસણો પણ જોયા.