thumb|દશમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે દશમઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો દસમો સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે.
તત્ર દિવ્યોપમં મુખ્યં સ્ફાટિકં રત્નભૂષિતમ્। અવેક્ષમાણો હનુમાન્ દદર્શ શયનાસનમ્
ત્યાં હનુમાનજીએ દેવતાઓને પણ ભાવે એવું, રત્નોથી શોભાયમાન અને સ્ફટિક જેવું તેજસ્વી શયનાસન જોયું.
દાન્તકાઞ્ચનચિત્રાંગૈર્વૈદૂર્યૈશ્ચ વરાસનૈઃ। મહાર્હાસ્તરણોપેતૈરુપપન્નં મહાધનૈઃ
તે શયનાસન હાથીદાંત અને સોનાની સુંદર કળાઓથી શોભિત, વૈડૂર્યમણિથી અલંકૃત અને કિંમતી ઓઢણોથી વિછાયેલું હતું.
તસ્ય ચૈકતમે દેશે દિવ્યમાલોપશોભિતમ્। દદર્શ પાણ્ડુરં છત્રં તારાધિપતિસંનિભમ્
તેમાં એક બાજુ હનુમાનજીએ દિવ્ય ફૂલોની માળાથી શોભિત, ચાંદની જેવું ધવળ છત્ર જોયું, જે તારાઓમાં ચંદ્ર જેવું લાગતું હતું.
જાતરૂપપરિક્ષિપ્તં ચિત્રભાનોઃ સમપ્રભમ્। અશોકમાલાવિતતં દદર્શ પરમાસનમ્
સુધ્ધ સોનાથી ઘેરાયેલું અને સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું, અશોકમાળાથી વિછાયેલું ઉત્તમ આસન તેણે જોયું.
વાલવ્યજનહસ્તાભિર્વીજ્યમાનં સમન્તતઃ। ગન્ધૈશ્ચ વિવિધૈર્જુષ્ટં વરધૂપેન ધૂપિતમ્
આ આસન ચારેય બાજુ વાલવજ્રા પંખાથી પંખાવાતું, વિવિધ સુગંધોથી સુગંધિત અને શ્રેષ્ઠ ધૂપથી ધૂપાયેલું હતું.
પરમાસ્તરણાસ્તીર્ણમાવિકાજિનસંવૃતમ્। દામભિર્વરમાલ્યાનાં સમન્તાદુપશોભિતમ્
તે આસન ઉત્તમ ઓઢણોથી વિછાયેલું, નરમ ભેંસના ઊનથી ઢાંકાયેલું અને સર્વત્ર સુંદર ફૂલોની માળાઓથી શોભિત હતું.
તસ્મિઞ્જીમૂતસંકાશં પ્રદીપ્તોજ્જ્વલકુણ્ડલમ્। લોહિતાક્ષં મહાબાહું મહારજતવાસસમ્
તે આસન પર હનુમાનજીએ મેઘ જેવો, તેજસ્વી કુંડલોથી ઝગમગતો, લાલ આંખોવાળો, બળવાન ભુજાવાળો અને ચમકતા ચાંદીના વસ્ત્રો પહેરેલો એક પુરુષ જોયો.
લોહિતેનાનુલિપ્તાંગં ચન્દનેન સુગન્ધિના। સંધ્યારક્તમિવાકાશે તોયદં સતડિદ્ગુણમ્
તેના શરીરે સુગંધિત લાલ ચંદન લગાવેલું હતું, સાંજના લાલિમા જેવી વીજળીવાળી મેઘમાળા જેવી તેજસ્વી દેખાતી હતી.
વૃતમાભરણૈર્દિવ્યૈઃ સુરૂપં કામરૂપિણમ્। સવૃક્ષવનગુલ્માઢ્યં પ્રસુપ્તમિવ મન્દરમ્
દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ, સુંદર અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ બદલનાર, વૃક્ષો અને ઝાડીઓથી ઘેરાયેલો, એ સૂતો મન્દર પર્વત જેવો લાગતો હતો.
પીત્વાપ્યુપરતં ચાપિ દદર્શ સ મહાકપિઃ। ભાસ્વરે શયને વીરં પ્રસુપ્તં રાક્ષસાધિપમ્
હનુમાનજીએ જોયું કે રાક્ષસોના રાજા પીધા પછી તેજસ્વી અને પરાક્રમી શય્યાપર સૂઈ રહ્યો છે.
નિઃશ્વસન્તં યથા નાગં રાવણં વાનરોત્તમઃ। આસાદ્ય પરમોદ્વિગ્નઃ સોપાસર્પત્ સુભીતવત્
જ્યારે હનુમાનજી રાવણ પાસે પહોંચ્યા, જે મહાન સાપ જેવું ઊંડું શ્વાસ લેતો હતો, ત્યારે હનુમાનજી ખૂબ ચિંતિત થયા અને ધીમે ધીમે ખૂબ સાવધાનીથી આગળ વધ્યા.
અથારોહણમાસાદ્ય વેદિકાન્તરમાશ્રિતઃ। ક્ષીબં રાક્ષસશાર્દૂલં પ્રેક્ષતે સ્મ મહાકપિઃ
પછી એક ઊંચા મંચ પાસે પહોંચી, વેદિકાની આડમાં છુપાઈ, મહાકપીએ પિયેલા રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાવણને નિહાળ્યો.
શુશુભે રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સ્વપતઃ શયનં શુભમ્। ગન્ધહસ્તિનિ સંવિષ્ટે યથા પ્રસ્રવણં મહત્
રાક્ષસરાજા રાવણની સુંદર શય્યા, જ્યારે તે સૂતો હતો, ત્યારે મહાન હાથી પાસે આરામ કરતો હોય તેવી વિશાળ ઝરણા જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
કાઞ્ચનાંગદસંનદ્ધૌ દદર્શ સ મહાત્મનઃ। વિક્ષિપ્તૌ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ભુજાવિન્દ્રધ્વજોપમૌ
હનુમાનજીએ મહાન આત્માવાળા રાવણના સુવર્ણ કંકણોથી શોભાયમાન, ઇન્દ્રના ધ્વજ જેવા વિસ્તૃત હાથો જોયા.
ઐરાવતવિષાણાગ્રૈરાપીડનકૃતવ્રણૌ। વજ્રોલ્લિખિતપીનાંસૌ વિષ્ણુચક્રપરિક્ષતૌ
એ હાથો એરાવતના દાંતના ઘા થી દાગવાળા, વજ્રથી ઘડાયેલા જેવા પહોળા અને વિષ્ણુના ચક્ર જેવી નિશાનીઓથી શોભતા હતા.
પીનૌ સમસુજાતાંસૌ સંગતૌ બલસંયુતૌ। સુલક્ષણનખાંગુષ્ઠૌ સ્વંગુલીયકલક્ષિતૌ
મોટા, સરખા, જોડાયેલા અને શક્તિથી ભરપૂર, સુંદર નખ અને અંગૂઠા, તથા પોતાની ઉંગળીની મુદ્રિકાથી ઓળખાતા હતા.
સંહતૌ પરિઘાકારૌ વૃત્તૌ કરિકરોપમૌ। વિક્ષિપ્તૌ શયને શુભ્રે પઞ્ચશીર્ષાવિવોરગૌ
એ હાથો એકબીજાને ચોટેલા, ગદાની આકારના, ગોળ અને હાથીના સુંડ જેવા, તેજસ્વી શય્યાપર પાંચમુંખી સાપ જેવા પથરાયેલા હતા.
શશક્ષતજકલ્પેન સુશીતેન સુગન્ધિના। ચન્દનેન પરાર્ઘ્યેન સ્વનુલિપ્તૌ સ્વલંકૃતૌ
શીતળ, સુગંધિત અને અતિમૂલ્ય ચંદનથી અંકિત, ચંદ્ર અથવા શશકના લપસી જેવા, એ હાથો સુંદર રીતે સજ્જ હતા.
ઉત્તમસ્ત્રીવિમૃદિતૌ ગન્ધોત્તમનિષેવિતૌ। યક્ષપન્નગગન્ધર્વદેવદાનવરાવિણૌ
શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ દ્વારા દબાયેલા, ઉત્તમ સુગંધોથી મસળાયેલા, યક્ષ, પન્નગ, ગંધર્વ, દેવ અને શ્રેષ્ઠ દાનવો દ્વારા વંદિત હતા.
દદર્શ સ કપિસ્તસ્ય બાહૂ શયનસંસ્થિતૌ। મન્દરસ્યાન્તરે સુપ્તૌ મહાહી રુષિતાવિવ
એ વાનરે રાવણના હાથો શય્યાપર પડેલા જોયા, જેમ કે મન્દર પર્વતની ખીણમાં સૂતા બે મહાન સાપ ગુસ્સે થયેલા હોય.
તાભ્યાં સ પરિપૂર્ણાભ્યામુભાભ્યાં રાક્ષસેશ્વરઃ। શુશુભેઽચલસંકાશઃ શૃંગાભ્યામિવ મન્દરઃ
એ બે ભરપૂર હાથોથી રાક્ષસોના રાજા, પર્વત જેવો વિશાળ, મન્દર પર્વતના બે શિખરો જેવી શોભા પામતો હતો.
ચૂતપુંનાગસુરભિર્બકુલોત્તમસંયુતઃ। મૃષ્ટાન્નરસસંયુક્તઃ પાનગન્ધપુરઃસરઃ
આમ્ર અને પર્ણાગના સુગંધથી, શ્રેષ્ઠ બકુલ સાથે ભળેલા, અને ઉત્તમ ભોજન તથા પાનના સુગંધથી ભીંજાયેલા હતા.
તસ્ય રાક્ષસરાજસ્ય નિશ્ચક્રામ મહામુખાત્। શયાનસ્ય વિનિઃશ્વાસઃ પૂરયન્નિવ તદ્ ગૃહમ્
રાક્ષસરાજના વિશાળ મુખમાંથી, જ્યારે તે સૂતો હતો, ત્યારે તેનો શ્વાસ બહાર નીકળતો અને જાણે આખું ઘર ભરી દેતો હતો.
મુક્તામણિવિચિત્રેણ કાઞ્ચનેન વિરાજિતા। મુકુટેનાપવૃત્તેન કુણ્ડલોજ્જ્વલિતાનનમ્
મુક્તા અને મણિથી શોભતા, સુવર્ણ મુકૂટથી શણગારેલા, થોડું ઢળી ગયેલા, તેજસ્વી કુંડળોથી ચમકતું તેનું મુખ હતું.
રક્તચન્દનદિગ્ધેન તથા હારેણ શોભિના। પીનાયતવિશાલેન વક્ષસાભિવિરાજિતા
લાલ ચંદનથી લિપ્ત અને સુંદર હારે શોભાયમાન, તેનો પહોળો અને મજબૂત છાતી વિશેષ રૂપે દેખાતો હતો.
પાણ્ડુરેણાપવિદ્ધેન ક્ષૌમેણ ક્ષતજેક્ષણમ્। મહાર્હેણ સુસંવીતં પીતેનોત્તરવાસસા
ફાટેલા ભાગ પર સફેદ રેશમ છૂટું પડેલું હતું અને તે મહામૂલ્યવાન પીળા ઉપરના વસ્ત્રમાં સારી રીતે લપેટાયેલો હતો.
માષરાશિપ્રતીકાશં નિઃશ્વસન્તં ભુજંગવત્। ગાંગે મહતિ તોયાન્તે પ્રસુપ્તમિવ કુઞ્જરમ્
કાળી મસૂરના ઢગલા જેવો દેખાતો, સાપની જેમ ઊંડી શ્વાસ લેતો, તે મહાન ગંગાના કિનારે સુતો હતો, જાણે ઊંઘતો હાથી હોય.
ચતુર્ભિઃ કાઞ્ચનૈર્દીપૈર્દીપ્યમાનં ચતુર્દિશમ્। પ્રકાશીકૃતસર્વાંગં મેઘં વિદ્યુદ્ગણૈરિવ
ચાર સુવર્ણ દીવટાંઓથી ચારે બાજુ પ્રકાશિત, તેનું આખું શરીર વીજળીના ઝાંખા વાદળ જેવું તેજસ્વી લાગતું હતું.
પાદમૂલગતાશ્ચાપિ દદર્શ સુમહાત્મનઃ। પત્નીઃ સ પ્રિયભાર્યસ્ય તસ્ય રક્ષઃપતેર્ગૃહે
તે મહાત્મા રાક્ષસપતિની પ્રિય પત્નીઓ, તેમના પગ પાસે, ઘરમાં બેઠેલી જોવા મળતી હતી.