વિભૂષિતાં મણિસ્તમ્ભૈઃ સુબહુસ્તમ્ભભૂષિતામ્। સમૈર્ઋજુભિરત્યુચ્ચૈઃ સમન્તાત્ સુવિભૂષિતૈઃ
તે સભા અનેક રત્નનાં સ્તંભોથી શોભિત હતી, અનેક ઊંચા અને સીધા સ્તંભોથી સર્વત્ર સુંદર રીતે શણગારેલી હતી.
સ્તમ્ભૈઃ પક્ષૈરિવાત્યુચ્ચૈર્દિવં સમ્પ્રસ્થિતામિવ। મહત્યા કુથયાઽઽસ્તીર્ણાં પૃથિવીલક્ષણાઙ્કયા
તેના સ્તંભો જાણે પાંખ જેવી ઊંચાઈએ પહોંચતા અને આકાશ તરફ ઉડતા હોય એમ લાગતા; તેમાં વિશાળ ગાદી પથરાઈ હતી, જેમાં પૃથ્વીના ચિહ્નો હતા.
પૃથિવીમિવ વિસ્તીર્ણાં સરાષ્ટ્રગૃહશાલિનીમ્। નાદિતાં મત્તવિહગૈર્દિવ્યગન્ધાધિવાસિતામ્
તે સભા પૃથ્વી જેટલી વિશાળ લાગતી, જેમાં અનેક વિસ્તારો અને ઘરો હતાં; મસ્ત પક્ષીઓની કલરવથી ગુંજી રહી હતી અને દેવગંધથી સુગંધિત હતી.
પરર્ઘ્યાસ્તરણોપેતાં રક્ષોઽધિપનિષેવિતામ્। ધૂમ્રામગુરુધૂપેન વિમલાં હંસપાણ્ડુરામ્
તે સભા કિંમતી ગાદીઓથી સજ્જ હતી, રાક્ષસાધિપતિ દ્વારા સેવાતી હતી; ધૂમ્રાગરુના ધૂપથી સુગંધિત અને હંસ જેવી શુદ્ધ સફેદ હતી.
પત્રપુષ્પોપહારેણ કલ્માષીમિવ સુપ્રભામ્। મનસો મોદજનનીં વર્ણસ્યાપિ પ્રસાધિનીમ્
પાંદડા અને ફૂલોની ભેટોથી શોભાયમાન, થોડીક દાગવાળી પણ તેજસ્વી, મનને આનંદ આપતી અને રંગોથી ઇન્દ્રિયોને પ્રસન્ન કરતી એવી હતી.
તાં શોકનાશિનીં દિવ્યાં શ્રિયઃ સંજનનીમિવ। ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થૈસ્તુ પઞ્ચ પઞ્ચભિરુત્તમૈઃ
એ દિવ્ય શાળા દુઃખ દૂર કરતી અને સુખ-સમૃદ્ધિ વધારતી હતી; એ પાંચેય ઇન્દ્રિયો પોતાના શ્રેષ્ઠ વિષયોથી તૃપ્ત થતી.
તર્પયામાસ માતેવ તદા રાવણપાલિતા। સ્વર્ગોઽયં દેવલોકોઽયમિન્દ્રસ્યાપિ પુરી ભવેત્। સિદ્ધિર્વેયં પરા હિ સ્યાદિત્યમન્યત મારુતિઃ
રાવણના રક્ષણ હેઠળ એ શાળા માતા જેવી સૌને પોષતી હતી; 'આ તો સ્વર્ગ છે, દેવલોક છે, કદાચ ઇન્દ્રનું શહેર હશે, કે સર્વોત્તમ સિદ્ધિ હશે,' એમ હનુમાન વિચારી બેઠા.
પ્રધ્યાયત ઇવાપશ્યત્ પ્રદીપાંસ્તત્ર કાઞ્ચનાન્। ધૂર્તાનિવ મહાધૂર્તૈર્દેવનેન પરાજિતાન્
હનુમાન ધ્યાનમાં લીન થઈને ત્યાં સુવર્ણ દીવટાં જોયા; જાણે મોટાં ચતુર લોકો દ્વારા નાના ચતુરોને રમતમાં હરાવાયા હોય એમ લાગ્યું.
દીપાનાં ચ પ્રકાશેન તેજસા રાવણસ્ય ચ। અર્ચિર્ભિર્ભૂષણાનાં ચ પ્રદીપ્તેત્યભ્યમન્યત
દીવટાંઓના પ્રકાશથી, રાવણના તેજથી અને ઝગમગતા આભૂષણોથી, હનુમાનને એ શાળા જાણે અગ્નિથી પ્રગટ થઈ હોય એમ લાગી.
તતોઽપશ્યત્ કુથાસીનં નાનાવર્ણામ્બરસ્રજમ્। સહસ્રં વરનારીણાં નાનાવેષબિભૂષિતમ્
પછી તેમણે જોયું કે વિવિધ રંગનાં વસ્ત્રો અને ફૂલો પહેરેલી, વિવિધ વેશભૂષામાં સજ્જ, હજારો શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ કાંસ્યની ચાદર પર બેઠી છે.
પરિવૃત્તેઽર્ધરાત્રે તુ પાનનિદ્રાવશંગતમ્। ક્રીડિત્વોપરતં રાત્રૌ પ્રસુપ્તં બલવત્ તદા
મધ્યરાત્રિએ, જ્યારે અડધો રાત પસાર થયો હતો, ત્યારે પાન અને ઊંઘના પ્રભાવે, રમતાં રમતાં થાકી ગયેલી એ સ્ત્રીઓ ઘેરી ઊંઘમાં સૂઈ ગઈ હતી.
તત્ પ્રસુપ્તં વિરુરુચે નિઃશબ્દાન્તરભૂષિતમ્। નિઃશબ્દહંસભ્રમરં યથા પદ્મવનં મહત્
એ સૂઈ ગયેલી ટોળકી શાંત અને મૌનથી શોભી રહી હતી; જાણે મોટા કમળના તળાવમાં હંસ અને ભમરો પણ મૌન થઈ ગયા હોય એમ.
તાસાં સંવૃતદાન્તાનિ મીલિતાક્ષીણિ મારુતિઃ। અપશ્યત્ પદ્મગન્ધીનિ વદનાનિ સુયોષિતામ્
હનુમાનએ એ સુંદર સ્ત્રીઓના કમળ જેવા સુગંધિત, બંધ દાંત અને મીંચાયેલા નેત્રવાળા મુખો જોયા.
પ્રબુદ્ધાનીવ પદ્માનિ તાસાં ભૂત્વા ક્ષપાક્ષયે। પુનઃ સંવૃતપત્રાણિ રાત્રાવિવ બભુસ્તદા
રાત પૂરી થવા આવી ત્યારે એ સ્ત્રીઓના મુખો ખીલેેલા કમળ જેવા દેખાતા; પછી ફરી પાંદડાં બંધ થાય એમ, રાત્રિમાં ફરી બંધ થઈ ગયા.
ઇમાનિ મુખપદ્માનિ નિયતં મત્તષટ્પદાઃ। અમ્બુજાનીવ ફુલ્લાનિ પ્રાર્થયન્તિ પુનઃ પુનઃ
આ કમળ જેવા મુખો નિશ્ચિતપણે મસ્ત ભમરાઓ ફરી ફરી ઇચ્છે છે, જેમ તેઓ ખીલેેલા કમળોને ચાહે છે.
ઇતિ વામન્યત શ્રીમાનુપપત્ત્યા મહાકપિઃ। મેને હિ ગુણતસ્તાનિ સમાનિ સલિલોદ્ભવૈઃ
આ રીતે મહાન વાનર હનુમાને વિચાર્યું કે ગુણોથી એ સ્ત્રીઓ કમળ જેવી જ છે.
સા તસ્ય શુશુભે શાલા તાભિઃ સ્ત્રીભિર્વિરાજિતા। શરદીવ પ્રસન્ના દ્યૌસ્તારાભિરભિશોભિતા
એ શાળા, એ સ્ત્રીઓથી શોભાયમાન થઈ, હનુમાનને શરદ ઋતુના નિર્મળ આકાશમાં તારાઓથી શોભાયેલી દિશા જેવી લાગી.
સ ચ તાભિઃ પરિવૃતઃ શુશુભે રાક્ષસાધિપઃ। યથા હ્યુડુપતિઃ શ્રીમાંસ્તારાભિરિવ સંવૃતઃ
એ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા રાક્ષસાધિપતિ રાવણ, જાણે તેજસ્વી ચંદ્ર પોતાના આસપાસ તારાઓથી ઘેરાયો હોય તેમ શોભી રહ્યો હતો.
યાશ્ચ્યવન્તેઽમ્બરાત્ તારાઃ પુણ્યશેષસમાવૃતાઃ। ઇમાસ્તાઃ સંગતાઃ કૃત્સ્ના ઇતિ મેને હરિસ્તદા
હનુમાનએ વિચાર્યું: 'આ અહીં ભેગી થયેલી સ્ત્રીઓ જાણે આકાશમાંથી પુણ્યના અવશેષથી ઘેરાયેલી પડી ગયેલી તારાઓ જેવી છે.'
તારાણામિવ સુવ્યક્તં મહતીનાં શુભાર્ચિષામ્। પ્રભાવર્ણપ્રસાદાશ્ચ વિરેજુસ્તત્ર યોષિતામ્
મોટા અને શુભ તેજવાળી તારાઓની જેમ, એ સ્ત્રીઓનું પ્રકાશ, રંગ અને તેજ ત્યાં સ્પષ્ટપણે ઝળહળી રહ્યું હતું.
વ્યાવૃત્તકચપીનસ્રક્પ્રકીર્ણવરભૂષણાઃ। પાનવ્યાયામકાલેષુ નિદ્રોપહતચેતસઃ
કેટલાંકના વાળ અને ફૂલો છૂટા પડેલા, અમૂલ્ય આભૂષણો વિખરાયેલા, પાન અને રમતમાં થાકી ઊંઘથી ઘેરાયેલી એ સ્ત્રીઓ ત્યાં સૂઈ રહી હતી.
વ્યાવૃત્તતિલકાઃ કાશ્ચિત્ કાશ્ચિદુદભ્રાન્તનૂપુરાઃ। પાર્શ્વે ગલિતહારાશ્ચ કાશ્ચિત્ પરમયોષિતઃ
કેટલાંકના કુંકુમના ટીકા લથડેલા, કેટલાંકના પાયલ ખસેડાઈ ગયા, અને કેટલાંક શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓના હાર બાજુએ સરકી ગયા હતા.
મુક્તાહારવૃતાશ્ચાન્યાઃ કાશ્ચિત્ પ્રસ્રસ્તવાસસઃ। વ્યાવિદ્ધરશનાદામાઃ કિશોર્ય ઇવ વાહિતાઃ
કેટલાંક સ્ત્રીઓ મુક્તાની હારોથી શોભિત હતી, તો કેટલીકના કપડાં ઢીલા પડી ગયા હતા, કમરના પટા ખુલ્યા હતા, અને એ યુવાન કન્યાઓ જેવી લાગતી હતી જેમને કોઈ લઈ ગયું હોય.
અકુણ્ડલધરાશ્ચાન્યા વિચ્છિન્નમૃદિતસ્રજઃ। ગજેન્દ્રમૃદિતાઃ ફુલ્લા લતા ઇવ મહાવને
કેટલાંકના કાનમાં કુંડળ નહોતાં, કેટલીકના ફૂલોના હાર તૂટી ગયા હતા અને મસળી પડ્યા હતા, જાણે કોઈ મોટા હાથીએ જંગલમાં咲ેલા વેલને પામાળી નાખી હોય.
ચન્દ્રાંશુકિરણાભાશ્ચ હારાઃ કાસાંચિદુદ્ગતાઃ। હંસા ઇવ બભુઃ સુપ્તાઃ સ્તનમધ્યેષુ યોષિતામ્
કેટલાંક સ્ત્રીઓના ગળામાં ચાંદની જેવી ચમકતી હાર ઊંચકાઈ ગઈ હતી, જે સ્તન વચ્ચે સૂઈ રહેલા હંસ જેવા દેખાતા હતા.
અપરાસાં ચ વૈદૂર્યાઃ કાદમ્બા ઇવ પક્ષિણઃ। હેમસૂત્રાણિ ચાન્યાસાં ચક્રવાકા ઇવાભવન્
કેટલાંકના વૈદૂર્યમણિ કડાં કાદંબા પક્ષી જેવા લાગતા હતા અને કેટલીકના સોનેરી દોરા ચક્રવાક પક્ષીના જોડી જેવા દેખાતા હતા.
હંસકારણ્ડવોપેતાશ્ચક્રવાકોપશોભિતાઃ। આપગા ઇવ તા રેજુર્જઘનૈઃ પુલિનૈરિવ
હંસ, કારંડવ અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભિત, એ સ્ત્રીઓના નિતંબ અને પૃષ્ઠ ચોખા રેતીના ટાપુઓવાળી નદીની કિનારી જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
કિઙ્કિણીજાલસંકાશાસ્તા હેમવિપુલામ્બુજાઃ। ભાવગ્રાહા યશસ્તીરાઃ સુપ્તા નદ્ય ઇવાબભુઃ
કેટલાંકના વિશાળ સોનાના કમળ અને ઝાંઝર જેવા દેખાતા હતા, એ સ્ત્રીઓ સૂઈ રહી હતી, જાણે ભાવ અને યશથી ભરેલી સુંદર કિનારાવાળી નદીઓ હોય.
મૃદુષ્વંગેષુ કાસાંચિત્ કુચાગ્રેષુ ચ સંસ્થિતાઃ। બભૂવુર્ભૂષણાનીવ શુભા ભૂષણરાજયઃ
કેટલાંકના નરમ અંગો અને સ્તનના ટોચ પર સુંદર આભૂષણોની પંક્તિઓ એવી શોભતી હતી જાણે સુંદર રત્નો જ હોય.
અંશુકાન્તાશ્ચ કાસાંચિન્મુખમારુતકમ્પિતાઃ। ઉપર્યુપરિ વક્ત્રાણાં વ્યાધૂયન્તે પુનઃ પુનઃ
કેટલાંકના વસ્ત્રના છેડા, તેમના મોઢામાંથી નીકળતા શ્વાસથી વારંવાર હલનચલન કરતા, ચહેરા પર ફરીથી ઊડી રહ્યા હતા.