માર્ગમાણસ્તુ વૈદેહીં સીતામાયતલોચનામ્। સર્વતઃ પરિચક્રામ હનૂમાનરિસૂદનઃ
શત્રુઓના વિનાશક હનુમાનજી, વિશાળ નેત્રો ધરાવતી વૈદેહી સીતાજીની શોધમાં, દરેક જગ્યાએ ફરતા હતા.
ઉત્તમં રાક્ષસાવાસં હનુમાનવલોકયન્। આસસાદાથ લક્ષ્મીવાન્ રાક્ષસેન્દ્રનિવેશનમ્
શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોના નિવાસને જોતા, સૌભાગ્યશાળી હનુમાનજી પછી રાવણના મહેલ પાસે પહોંચ્યા.
ચતુર્વિષાણૈર્દ્વિરદૈસ્ત્રિવિષાણૈસ્તથૈવ ચ। પરિક્ષિપ્તમસમ્બાધં રક્ષ્યમાણમુદાયુધૈઃ
એ મહેલ ચાર દાંતવાળા અને ત્રણ દાંતવાળા હાથીઓથી ઘેરાયેલો હતો, ખુલ્લો હતો અને શક્તિશાળી શસ્ત્રો ધરાવતા યોદ્ધાઓ દ્વારા રક્ષાતો હતો.
રાક્ષસીભિશ્ચ પત્નીભી રાવણસ્ય નિવેશનમ્। આહૃતાભિશ્ચ વિક્રમ્ય રાજકન્યાભિરાવૃતમ્
રાવણના મહેલમાં તેની રાક્ષસી પત્નીઓ અને બળજબરીથી લાવવામાં આવેલી રાજકન્યાઓથી ઘેરાયેલું હતું.
તન્નક્રમકરાકીર્ણં તિમિંગિલઝષાકુલમ્। વાયુવેગસમાધૂતં પન્નગૈરિવ સાગરમ્
એ સ્થળ મગર અને નકરા માછલીઓથી ભરેલું હતું, વિશાળ માછલીઓથી ગૂંથાયેલું હતું, પવનના જોરથી હલનચલન પામતું હતું, અને એ સાગર જેવું લાગતું હતું જેમાં સાપો રહે છે.
યા હિ વૈશ્રવણે લક્ષ્મીર્યા ચન્દ્રે હરિવાહને। સા રાવણગૃહે રમ્યા નિત્યમેવાનપાયિની
જે લક્ષ્મી વૈશ્વરણે, ચાંદ્રમાએ અને ગરુડ પાસે છે, એ જ અવિનાશી સૌભાગ્ય હંમેશા આનંદથી રાવણના ઘરમાં વસે છે.
તસ્ય હર્મ્યસ્ય મધ્યસ્થવેશ્મ ચાન્યત્ સુનિર્મિતમ્। બહુનિર્યૂહસંયુક્તં દદર્શ પવનાત્મજઃ
તે મહેલના મધ્યમાં હનુમાનજીએ બીજું એક સુંદર રીતે બનાવેલું મકાન જોયું, જેમાં ઘણી બધી બહાર નીકળવાની જગ્યાઓ હતી.
બ્રહ્મણોઽર્થે કૃતં દિવ્યં દિવિ યદ્ વિશ્વકર્મણા। વિમાનં પુષ્પકં નામ સર્વરત્નવિભૂષિતમ્
તે દેવમંદિર, જે વિશ્વકર્માએ બ્રહ્માજી માટે બનાવ્યું હતું, તેનું નામ પુષ્પક હતું અને તે સર્વપ્રકારના રત્નોથી શોભિત હતું.
પરેણ તપસા લેભે યત્ કુબેરઃ પિતામહાત્। કુબેરમોજસા જિત્વા લેભે તદ્ રાક્ષસેશ્વરઃ
કુબેરે ભારે તપસ્યા કરીને પિતામહ બ્રહ્માજી પાસેથી તે વિમાન મેળવ્યું હતું; પછી રાક્ષસોના રાજાએ પોતાની શક્તિથી કુબેરને હરાવીને તે વિમાન મેળવ્યું.
ઈહામૃગસમાયુક્તૈઃ કાર્તસ્વરહિરણ્મયૈઃ। સુકૃતૈરાચિતં સ્તમ્ભૈઃ પ્રદીપ્તમિવ ચ શ્રિયા
તે વિમાન શુદ્ધ સોનાં અને ચાંદીના સુંદર સ્તંભોથી આધારિત હતું, જેમાં વિવિધ ભંગીમાં હરણોની આકૃતિઓ હતી અને તે તેજથી ઝગમગતું હતું.
મેરુમન્દરસંકાશૈરુલ્લિખદ્ભિરિવામ્બરમ્। કૂટાગારૈઃ શુભાગારૈઃ સર્વતઃ સમલંકૃતમ્
તે સર્વદિશામાં સુંદર મંડપોથી શોભિત હતું, જે મેરુ અને મંદર પર્વત જેવું લાગતું અને જાણે આકાશને સ્પર્શતું હોય એમ દેખાતું.
જ્વલનાર્કપ્રતીકાશૈઃ સુકૃતં વિશ્વકર્મણા। હેમસોપાનયુક્તં ચ ચારુપ્રવરવેદિકમ્
તે વિશ્વકર્માએ બનાવેલું હતું, જે અગ્નિ અને સૂર્ય જેવું તેજસ્વી લાગતું, તેમાં સોનાની સીડીઓ અને સુંદર ઉત્તમ વેદિકાઓ હતી.
જાલવાતાયનૈર્યુક્તં કાઞ્ચનૈઃ સ્ફાટિકૈરપિ। ઇન્દ્રનીલમહાનીલમણિપ્રવરવેદિકમ્
તેમાં જાળીદાર બારીકીઓ, સોનાં અને સ્ફટિકથી બનેલી બારીકીઓ હતી, અને વેદિકાઓ ઈન્દ્રનીલ અને મોટા વાદળી રત્નોથી શોભિત હતી.
વિદ્રુમેણ વિચિત્રેણ મણિભિશ્ચ મહાધનૈઃ। નિસ્તુલાભિશ્ચ મુક્તાભિસ્તલેનાભિવિરાજિતમ્
તે વિમાન અદભૂત વિદ્રુમ, મૂલ્યવાન રત્નો અને અમૂલ્ય મુક્તાઓથી ઝગમગતું હતું, જાણે હાથની હથેળી જેવી ચમકતી હતી.
ચન્દનેન ચ રક્તેન તપનીયનિભેન ચ। સુપુણ્યગન્ધિના યુક્તમાદિત્યતરુણોપમમ્
તેમાં લાલ ચંદન અને સોનેરી રંગના સુગંધિત ધૂપથી સુગંધિત વાતાવરણ હતું, શુભ સુગંધથી ભરેલું અને તે ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજસ્વી લાગતું.
કૂટાગારૈર્વરાકારૈર્વિવિધૈઃ સમલંકૃતમ્। વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યમારુરોહ મહાકપિઃ। તત્રસ્થઃ સર્વતો ગન્ધં પાનભક્ષ્યાન્નસમ્ભવમ્
વિવિધ સુંદર મંડપોથી શોભિત તે દિવ્ય પુષ્પક વિમાને મહાબલી વાનરે ચડ્યા; ત્યાં ઊભા રહીને તેમને સર્વત્ર પીણાં, ભોજન અને ભોજનપદાર્થોની સુગંધ અનુભવાઈ.
દિવ્યં સમ્મૂર્ચ્છિતં જિઘ્રન્ રૂપવન્તમિવાનિલમ્। સ ગન્ધસ્તં મહાસત્ત્વં બન્ધુર્બન્ધુમિવોત્તમમ્
તે દિવ્ય અને મિશ્રિત સુગંધ હનુમાનજીએ શ્વાસમાં લીધી, જે સુંદર પવન જેવી લાગતી; તે સુગંધ એટલી મીઠી હતી કે જાણે પ્રિય મિત્રને મળ્યા હોય.
ઇત એહીત્યુવાચેવ તત્ર યત્ર સ રાવણઃ। તતસ્તાં પ્રસ્થિતઃ શાલાં દદર્શ મહતીં શિવામ્
'આ તરફ આવો' એમ કહી, હનુમાનજી ત્યાં ગયા જ્યાં રાવણ હતો; પછી તેઓએ એક વિશાળ અને શુભ સભા જોઈ.
રાવણસ્ય મહાકાન્તાં કાન્તામિવ વરસ્ત્રિયમ્। મણિસોપાનવિકૃતાં હેમજાલવિરાજિતામ્
તે સભા રાવણની હતી અને જાણે પ્રિય સ્ત્રી જેવી તેજસ્વી લાગતી; રત્નનાં પગથિયાં અને સોનાની જાળીઓથી શોભિત હતી.
સ્ફાટિકૈરાવૃતતલાં દન્તાન્તરિતરૂપિકામ્। મુક્તાવજ્રપ્રવાલૈશ્ચ રૂપ્યચામીકરૈરપિ
તેની જમીન સ્ફટિકથી ઢંકાયેલી હતી, જે દાંત વચ્ચેની જગ્યાની જેમ લાગતી; તેમાં મુક્તા, વજ્ર, પ્રવાલ, ચાંદી અને સોનાથી શણગાર હતો.
વિભૂષિતાં મણિસ્તમ્ભૈઃ સુબહુસ્તમ્ભભૂષિતામ્। સમૈર્ઋજુભિરત્યુચ્ચૈઃ સમન્તાત્ સુવિભૂષિતૈઃ
તે સભા અનેક રત્નનાં સ્તંભોથી શોભિત હતી, અનેક ઊંચા અને સીધા સ્તંભોથી સર્વત્ર સુંદર રીતે શણગારેલી હતી.
સ્તમ્ભૈઃ પક્ષૈરિવાત્યુચ્ચૈર્દિવં સમ્પ્રસ્થિતામિવ। મહત્યા કુથયાઽઽસ્તીર્ણાં પૃથિવીલક્ષણાઙ્કયા
તેના સ્તંભો જાણે પાંખ જેવી ઊંચાઈએ પહોંચતા અને આકાશ તરફ ઉડતા હોય એમ લાગતા; તેમાં વિશાળ ગાદી પથરાઈ હતી, જેમાં પૃથ્વીના ચિહ્નો હતા.
પૃથિવીમિવ વિસ્તીર્ણાં સરાષ્ટ્રગૃહશાલિનીમ્। નાદિતાં મત્તવિહગૈર્દિવ્યગન્ધાધિવાસિતામ્
તે સભા પૃથ્વી જેટલી વિશાળ લાગતી, જેમાં અનેક વિસ્તારો અને ઘરો હતાં; મસ્ત પક્ષીઓની કલરવથી ગુંજી રહી હતી અને દેવગંધથી સુગંધિત હતી.
પરર્ઘ્યાસ્તરણોપેતાં રક્ષોઽધિપનિષેવિતામ્। ધૂમ્રામગુરુધૂપેન વિમલાં હંસપાણ્ડુરામ્
તે સભા કિંમતી ગાદીઓથી સજ્જ હતી, રાક્ષસાધિપતિ દ્વારા સેવાતી હતી; ધૂમ્રાગરુના ધૂપથી સુગંધિત અને હંસ જેવી શુદ્ધ સફેદ હતી.
પત્રપુષ્પોપહારેણ કલ્માષીમિવ સુપ્રભામ્। મનસો મોદજનનીં વર્ણસ્યાપિ પ્રસાધિનીમ્
પાંદડા અને ફૂલોની ભેટોથી શોભાયમાન, થોડીક દાગવાળી પણ તેજસ્વી, મનને આનંદ આપતી અને રંગોથી ઇન્દ્રિયોને પ્રસન્ન કરતી એવી હતી.
તાં શોકનાશિનીં દિવ્યાં શ્રિયઃ સંજનનીમિવ। ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થૈસ્તુ પઞ્ચ પઞ્ચભિરુત્તમૈઃ
એ દિવ્ય શાળા દુઃખ દૂર કરતી અને સુખ-સમૃદ્ધિ વધારતી હતી; એ પાંચેય ઇન્દ્રિયો પોતાના શ્રેષ્ઠ વિષયોથી તૃપ્ત થતી.
તર્પયામાસ માતેવ તદા રાવણપાલિતા। સ્વર્ગોઽયં દેવલોકોઽયમિન્દ્રસ્યાપિ પુરી ભવેત્। સિદ્ધિર્વેયં પરા હિ સ્યાદિત્યમન્યત મારુતિઃ
રાવણના રક્ષણ હેઠળ એ શાળા માતા જેવી સૌને પોષતી હતી; 'આ તો સ્વર્ગ છે, દેવલોક છે, કદાચ ઇન્દ્રનું શહેર હશે, કે સર્વોત્તમ સિદ્ધિ હશે,' એમ હનુમાન વિચારી બેઠા.
પ્રધ્યાયત ઇવાપશ્યત્ પ્રદીપાંસ્તત્ર કાઞ્ચનાન્। ધૂર્તાનિવ મહાધૂર્તૈર્દેવનેન પરાજિતાન્
હનુમાન ધ્યાનમાં લીન થઈને ત્યાં સુવર્ણ દીવટાં જોયા; જાણે મોટાં ચતુર લોકો દ્વારા નાના ચતુરોને રમતમાં હરાવાયા હોય એમ લાગ્યું.
દીપાનાં ચ પ્રકાશેન તેજસા રાવણસ્ય ચ। અર્ચિર્ભિર્ભૂષણાનાં ચ પ્રદીપ્તેત્યભ્યમન્યત
દીવટાંઓના પ્રકાશથી, રાવણના તેજથી અને ઝગમગતા આભૂષણોથી, હનુમાનને એ શાળા જાણે અગ્નિથી પ્રગટ થઈ હોય એમ લાગી.
તતોઽપશ્યત્ કુથાસીનં નાનાવર્ણામ્બરસ્રજમ્। સહસ્રં વરનારીણાં નાનાવેષબિભૂષિતમ્
પછી તેમણે જોયું કે વિવિધ રંગનાં વસ્ત્રો અને ફૂલો પહેરેલી, વિવિધ વેશભૂષામાં સજ્જ, હજારો શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ કાંસ્યની ચાદર પર બેઠી છે.