પ્રવિશ્ય શાપોપહતાં હરીશ્વર પુરીં શુભાં રાક્ષસમુખ્યપાલિતામ્। યદૃચ્છયા ત્વં જનકાત્મજાં સતીં વિમાર્ગ સર્વત્ર ગતો યથાસુખમ્
હે વાનરરાજ, શ્રાપગ્રસ્ત છતાં શુભ અને રાક્ષસપ્રમુખો દ્વારા રક્ષાતી આ નગરીમાં તું પ્રવેશી, પોતાની ઈચ્છા મુજબ સર્વત્ર જઈને જનકનંદિની સીતા માતાનો શોધ કર.
thumb|ચતુર્થઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ચતુર્થઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ચોથો સર્ગ હવે સાંભળો.
સ નિર્જિત્ય પુરીં લંકાં શ્રેષ્ઠાં તાં કામરૂપિણીમ્। વિક્રમેણ મહાતેજા હનૂમાન્ કપિસત્તમઃ
પછી મહાશૂર અને તેજસ્વી હનુમાન, વાનરશ્રેષ્ઠ, પોતાની વિક્રમથી લંકા નગરી અને તે કામરૂપિ રક્ષકને જીત્યા.
અદ્વારેણ મહાવીર્યઃ પ્રાકારમવપુપ્લુવે। નિશિ લંકાં મહાસત્ત્વો વિવેશ કપિકુઞ્જરઃ
મહાવીર હનુમાન રાત્રે દરવાજા વગર જ દીવાલ ફાંદી, મહાસત્તાવાન વાનરએ લંકામાં પ્રવેશ કર્યો.
પ્રવિશ્ય નગરીં લંકાં કપિરાજહિતંકરઃ। ચક્રેઽથ પાદં સવ્યં ચ શત્રૂણાં સ તુ મૂર્ધનિ
વાનરરાજના કલ્યાણાર્થે લંકા નગરીમાં પ્રવેશી, તેણે દુશ્મનોના મથામાં પોતાનું ડાબું પગ મૂક્યું.
તતસ્તુ તાં પુરીં લંકાં રમ્યામભિયયૌ કપિઃ। હસિતોત્કૃષ્ટનિનદૈસ્તૂર્યઘોષપુરસ્કૃતૈઃ
પછી વાનરે હસતાં અને ઉંચા વાદ્યના ગર્જન સાથે, તે સુંદર લંકા નગરી તરફ આગળ વધ્યો.
વજ્રાઙ્કુશનિકાશૈશ્ચ વજ્રજાલવિભૂષિતૈઃ। ગૃહમેઘૈઃ પુરી રમ્યા બભાસે દ્યૌરિવામ્બુદૈઃ
વજ્ર જેવા જાળી અને વજ્રમય જાળથી શોભતા મહેલોથી તે સુંદર નગરી આકાશમાં મેઘો જેવી ઝગમગતી હતી.
પ્રજજ્વાલ તદા લંકા રક્ષોગણગૃહૈઃ શુભૈઃ। સિતાભ્રસદૃશૈશ્ચિત્રૈઃ પદ્મસ્વસ્તિકસંસ્થિતૈઃ
તે સમયે લંકા રાક્ષસોના સુંદર, સફેદ વાદળ જેવા ઘરો અને કમળ તથા સ્વસ્તિકથી શોભતા મકાનો વડે તેજમય લાગી.
વર્ધમાનગૃહૈશ્ચાપિ સર્વતઃ સુવિભૂષિતૈઃ। તાં ચિત્રમાલ્યાભરણાં કપિરાજહિતંકરઃ
ચારે બાજુ સુંદર રીતે શોભેલા, વધતા જતા મકાનો અને વિવિધ ફૂલો તથા આભૂષણોથી શોભાયમાન એ નગરી વાનરરાજના હિત માટે હનુમાને જોઈ.
રાઘવાર્થે ચરન્ શ્રીમાન્ દદર્શ ચ નનન્દ ચ। ભવનાદ્ ભવનં ગચ્છન્ દદર્શ કપિકુઞ્જરઃ
રાઘવના હિત માટે ફરતા તેજસ્વી હનુમાને આનંદ અનુભવ્યો અને મકાનેથી મકાને જતા વાનરએ તે સૌ મકાનો જોયા.
વિવિધાકૃતિરૂપાણિ ભવનાનિ તતસ્તતઃ। શુશ્રાવ રુચિરં ગીતં ત્રિસ્થાનસ્વરભૂષિતમ્
તેને અહીં-અહીં અનેક પ્રકારનાં સુંદર મહેલો દેખાયા અને ત્રણ પ્રકારનાં સ્વરો વડે શોભિત મનોહર ગીતો સાંભળવા મળ્યાં.
સ્ત્રીણાં મદનવિદ્ધાનાં દિવિ ચાપ્સરસામિવ। શુશ્રાવ કાઞ્ચીનિનદં નૂપુરાણાં ચ નિઃસ્વનમ્
પ્રેમમાં મગ્ન સ્ત્રીઓના કમરના ઘંટ અને પગના પાયલની રણકાર, જાણે આકાશમાં અપ્સરાઓ નૃત્ય કરે તેમ, તેના કાનમાં પડ્યા.
સોપાનનિનદાંશ્ચાપિ ભવનેષુ મહાત્મનામ્। આસ્ફોટિતનિનાદાંશ્ચ ક્ષ્વેડિતાંશ્ચ તતસ્તતઃ
મહાન આત્માઓના મહેલોમાં પગલાંઓની અવાજ, હાથ તાળી અને શંખ વગાડવાના અવાજ પણ તેને અહીં-ત્યાં સંભળાયા.
શુશ્રાવ જપતાં તત્ર મન્ત્રાન્ રક્ષોગૃહેષુ વૈ। સ્વાધ્યાયનિરતાંશ્ચૈવ યાતુધાનાન્ દદર્શ સઃ
ત્યાં રાક્ષસોના ઘરોમાં મંત્રોનું જાપ કરતા લોકોના અવાજ અને પોતાના અધ્યયનમાં તલીન એવા યાતુધાનોને પણ તેણે જોયા.
રાવણસ્તવસંયુક્તાન્ ગર્જતો રાક્ષસાનપિ। રાજમાર્ગં સમાવૃત્ય સ્થિતં રક્ષોગણં મહત્
રાવણની સ્તુતિ કરતા અને ગર્જના કરતા રાક્ષસોનો મોટો સમૂહ રાજમાર્ગ પર ઊભો રહીને આખો રસ્તો ભરાઈ ગયો હતો, એ પણ તેણે જોયું.
દદર્શ મધ્યમે ગુલ્મે રાક્ષસસ્ય ચરાન્ બહૂન્। દીક્ષિતાઞ્જટિલાન્ મુણ્ડાન્ ગોજિનામ્બરવાસસઃ
મધ્ય ભાગમાં તેણે અનેક રાક્ષસોના ગુપ્તચરો જોયા, જે દીક્ષા લીધેલા, જટાવાળા, મુંડાયેલા અને ગાયની ચામડીના વસ્ત્ર પહેરેલા હતા.
દર્ભમુષ્ટિપ્રહરણાનગ્નિકુણ્ડાયુધાંસ્તથા। કૂટમુદ્ગરપાણીંશ્ચ દણ્ડાયુધધરાનપિ
કોઈના હાથમાં દર્ભા ઘાસ, કોઈ પાસે અગ્નિકુંડ, કોઈ લાકડી અને મગજના હથિયાર, તો કોઈ દંડ ધારણ કરેલા હતા, એ બધાને તેણે જોયા.
એકાક્ષાનેકવર્ણાંશ્ચ લંબોદરપયોધરાન્। કરાલાન્ ભુગ્નવક્ત્રાંશ્ચ વિકટાન્ વામનાંસ્તથા
કોઈ એક આંખવાળા, અનેક રંગવાળા, મોટું પેટ અને વિશાળ છાતી ધરાવતા, ભયાનક, વાંકાં મોઢાવાળા, વિકટ અને નાનકડા પણ તેણે જોયા.
ધન્વિનઃ ખડ્ગિનશ્ચૈવ શતઘ્નીમુસલાયુધાન્। પરિઘોત્તમહસ્તાંશ્ચ વિચિત્રકવચોજ્જ્વલાન્
કોઈ તીર-ધનુષ ધારણ કરતા, કોઈ તલવારવાળા, કોઈ મસલ અને ગદા જેવા હથિયારવાળા, તો કોઈ મોટાં લોખંડના દંડ અને રંગબેરંગી કવચ પહેરેલા પણ તેણે જોયા.
નાતિસ્થૂલાન્ નાતિકૃશાન્ નાતિદીર્ઘાતિહ્રસ્વકાન્। નાતિગૌરાન્ નાતિકૃષ્ણાન્નાતિકુબ્જાન્ન વામનાન્
કોઈ બહુ જ જાડા કે બહુ પાતળા નહોતાં, બહુ ઊંચા કે બહુ નાનાં નહોતાં, બહુ ઉજળા કે બહુ કાળા નહોતાં, બહુ વાંકાં કે બહુ નાનકડાં પણ નહોતાં.
વિરૂપાન્ બહુરૂપાંશ્ચ સુરૂપાંશ્ચ સુવર્ચસઃ। ધ્વજિનઃ પતાકિનશ્ચૈવ દદર્શ વિવિધાયુધાન્
કોઈ વિકૃત, કોઈ અનેક રૂપવાળા, કોઈ સુંદર, કોઈ તેજસ્વી, કોઈ ધ્વજ અને ઝંડા ધારણ કરતા, તો કોઈ વિવિધ હથિયારોવાળા પણ તેણે જોયા.
શક્તિવૃક્ષાયુધાંશ્ચૈવ પટ્ટિશાશનિધારિણઃ। ક્ષેપણીપાશહસ્તાંશ્ચ દદર્શ સ મહાકપિઃ
એ મહાન વાનરે શૂળ, વૃક્ષ અને વિવિધ હથિયારોવાળા, તલવાર અને વજ્ર ધારણ કરનારા, તેમજ હાથમાં ગોળા અને ફાંસીઓ ધરાવનારા યોદ્ધાઓ પણ જોયા.
સ્રગ્વિણસ્ત્વનુલિપ્તાંશ્ચ વરાભરણભૂષિતાન્। નાનાવેષસમાયુક્તાન્ યથાસ્વૈરચરાન્ બહૂન્
કોઈ ફૂલમાળાઓથી શોભતા, કોઈ સુગંધિત તૈલ લગાવેલા, કોઈ સુંદર આભૂષણોથી સજ્જ, વિવિધ વેશમાં અને જે જેમ ઇચ્છે તેમ ફરતા અનેક લોકોને તેણે જોયા.
તીક્ષ્ણશૂલધરાંશ્ચૈવ વજ્રિણશ્ચ મહાબલાન્। શતસાહસ્રમવ્યગ્રમારક્ષં મધ્યમં કપિઃ
કોઈ તીક્ષ્ણ શૂળ અને શક્તિશાળી વજ્ર ધારણ કરનારા, લાખો ચેતન અને નિષ્ઠાવાન રાક્ષસો પણ એ મધ્યમ વાનરે જોયા.
રક્ષોઽધિપતિનિર્દિષ્ટં દદર્શાન્તઃપુરાગ્રતઃ। સ તદા તદ્ ગૃહં દૃષ્ટ્વા મહાહાટકતોરણમ્
રાક્ષસાધિપતિએ જે ઘર નિર્ધારિત કર્યું હતું, એ આંતઃપુરની આગળ તેણે જોયું; અને તે ઘરને મહાન સોનાના તોરણથી શોભિત જોઈને—
રાક્ષસેન્દ્રસ્ય વિખ્યાતમદ્રિમૂર્ધ્નિ પ્રતિષ્ઠિતમ્। પુણ્ડરીકાવતંસાભિઃ પરિખાભિઃ સમાવૃતમ્
—રાક્ષસરાજાનું પ્રસિદ્ધ નિવાસસ્થાન, જે પર્વતની ટોચ પર સ્થાપિત હતું અને કમળમાળાથી શોભિત ખાઈઓથી ઘેરાયેલું હતું—
પ્રાકારાવૃતમત્યન્તં દદર્શ સ મહાકપિઃ। ત્રિવિષ્ટપનિભં દિવ્યં દિવ્યનાદવિનાદિતમ્
એ મહાન વાનરે એ મહેલને સંપૂર્ણ કિલ્લેબંદ, દિવ્ય રૂપાળું, દૈવી સંગીતથી ગુંજતું અને સ્વર્ગની જેમ તેજસ્વી જોયું.
વાજિહ્રેષિતસંઘુષ્ટં નાદિતં ભૂષણૈસ્તથા। રથૈર્યાનૈર્વિમાનૈશ્ચ તથા હયગજૈઃ શુભૈઃ
તેમાં ઘોડાઓના હિંચકાર, આભૂષણોની ઝણકાર અને અનેક રથો, વાહનો, વિમાન, તેમજ સુંદર ઘોડા અને હાથીઓના અવાજ ગુંજતા હતા.
વારણૈશ્ચ ચતુર્દન્તૈઃ શ્વેતાભ્રનિચયોપમૈઃ। ભૂષિતૈ રુચિરદ્વારં મત્તૈશ્ચ મૃગપક્ષિભિઃ
સફેદ વાદળ જેવી ચમક ધરાવતી, ચાર દાંતવાળી હાથીઓ સુંદર દરવાજા પાસે શોભતી હતી, અને સાથે જ મસ્ત થયેલા પ્રાણી અને પક્ષીઓ પણ ત્યાં હતા.
રક્ષિતં સુમહાવીર્યૈર્યાતુધાનૈઃ સહસ્રશઃ। રાક્ષસાધિપતેર્ગુપ્તમાવિવેશ ગૃહં કપિઃ
હજારો શક્તિશાળી રાક્ષસો દ્વારા રક્ષાતું અને રાક્ષસોના રાજા દ્વારા સંભાળાતું એ ઘર માં વાનરે પ્રવેશ કર્યો.