સ્ત્રી ચેતિ મન્યમાનેન નાતિક્રોધઃ સ્વયં કૃતઃ। સા તુ તેન પ્રહારેણ વિહ્વલાઙ્ગી નિશાચરી। પપાત સહસા ભૂમૌ વિકૃતાનનદર્શના
'આ સ્ત્રી છે' એમ વિચારી, હનુમાને વધારે ગુસ્સો કર્યો નહીં; પણ તેના મારથી રાત્રે ફરનારી, શરીર કંપતું થઈ, વિકૃત ચહેરા સાથે જમીન પર પડી ગઈ.
તતસ્તુ હનુમાન્ વીરસ્તાં દૃષ્ટ્વા વિનિપાતિતામ્। કૃપાં ચકાર તેજસ્વી મન્યમાનઃ સ્ત્રિયં ચ તામ્
પછી વીર હનુમાન એ તેને પડી ગયેલી જોઈ, 'આ સ્ત્રી છે' એમ માની, દયાથી ભરાઈ ગયો.
તતો વૈ ભૃશમુદ્વિગ્ના લંકા સા ગદ્ગદાક્ષરમ્। ઉવાચાગર્વિતં વાક્યં હનુમન્તં પ્લવઙ્ગમમ્
પછી લંકા ખૂબ જ ગભરાઈ ગઈ અને ગળામાં અવાજ અટકી જાય તેમ, ગર્વભેર હનુમાનને બોલી.
પ્રસીદ સુમહાબાહો ત્રાયસ્વ હરિસત્તમ। સમયે સૌમ્ય તિષ્ઠન્તિ સત્ત્વવન્તો મહાબલાઃ
હે મહાબાહુ, કૃપા કર, મને બચાવ, વાનરશ્રેષ્ઠ. સારા અને બળવાન લોકો હંમેશાં પોતાના મર્યાદામાં રહે છે, હે સૌમ્ય.
અહં તુ નગરી લંકા સ્વયમેવ પ્લવઙ્ગમ। નિર્જિતાહં ત્વયા વીર વિક્રમેણ મહાબલ
હું લંકા નગર પોતે જ છું, હે વાનર. તું તારી મહાન શૂરવીરતા અને બળથી મને જીત્યો છે, હે વીર.
ઇદં ચ તથ્યં શૃણુ મે બ્રુવન્ત્યા વૈ હરીશ્વર। સ્વયં સ્વયમ્ભુવા દત્તં વરદાનં યથા મમ
હે વાનરરાજ, હવે હું જે સાચું કહું છું તે સાંભળ; મને સ્વયંભુએ આપેલો વર છે.
યદા ત્વાં વાનરઃ કશ્ચિદ્ વિક્રમાદ્ વશમાનયેત્। તદા ત્વયા હિ વિજ્ઞેયં રક્ષસાં ભયમાગતમ્
જ્યારે કોઈ વાનર પોતાની શક્તિથી તને વશમાં કરે, ત્યારે જાણજે કે રાક્ષસો પર સંકટ આવી ગયું છે.
સ હિ મે સમયઃ સૌમ્ય પ્રાપ્તોઽદ્ય તવ દર્શનાત્। સ્વયમ્ભૂવિહિતઃ સત્યો ન તસ્યાસ્તિ વ્યતિક્રમઃ
હે સૌમ્ય, તારો આવવો એ જ શરત છે જે આજે પૂરી થઈ છે. સ્વયંભુએ નિર્ધારેલી એ વાત સાચી છે અને ક્યારેય બદલાઈ શકતી નથી.
સીતાનિમિત્તં રાજ્ઞસ્તુ રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ। રક્ષસાં ચૈવ સર્વેષાં વિનાશઃ સમુપાગતઃ
સીતા અને દુષ્ટ રાવણ રાજાના કારણે હવે બધા રાક્ષસોનો વિનાશ આવતો થયો છે.
તત્ પ્રવિશ્ય હરિશ્રેષ્ઠ પુરીં રાવણપાલિતામ્। વિધત્સ્વ સર્વકાર્યાણિ યાનિ યાનીહ વાઞ્છસિ
હું કહું છું કે, હે વાનરશ્રેષ્ઠ, રાવણ દ્વારા રક્ષાતી આ નગરીમાં પ્રવેશી, તું અહીં જે કામ ઇચ્છે છે તે બધું પૂર્ણ કર.
પ્રવિશ્ય શાપોપહતાં હરીશ્વર પુરીં શુભાં રાક્ષસમુખ્યપાલિતામ્। યદૃચ્છયા ત્વં જનકાત્મજાં સતીં વિમાર્ગ સર્વત્ર ગતો યથાસુખમ્
હે વાનરરાજ, શ્રાપગ્રસ્ત છતાં શુભ અને રાક્ષસપ્રમુખો દ્વારા રક્ષાતી આ નગરીમાં તું પ્રવેશી, પોતાની ઈચ્છા મુજબ સર્વત્ર જઈને જનકનંદિની સીતા માતાનો શોધ કર.
thumb|ચતુર્થઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ચતુર્થઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ચોથો સર્ગ હવે સાંભળો.
સ નિર્જિત્ય પુરીં લંકાં શ્રેષ્ઠાં તાં કામરૂપિણીમ્। વિક્રમેણ મહાતેજા હનૂમાન્ કપિસત્તમઃ
પછી મહાશૂર અને તેજસ્વી હનુમાન, વાનરશ્રેષ્ઠ, પોતાની વિક્રમથી લંકા નગરી અને તે કામરૂપિ રક્ષકને જીત્યા.
અદ્વારેણ મહાવીર્યઃ પ્રાકારમવપુપ્લુવે। નિશિ લંકાં મહાસત્ત્વો વિવેશ કપિકુઞ્જરઃ
મહાવીર હનુમાન રાત્રે દરવાજા વગર જ દીવાલ ફાંદી, મહાસત્તાવાન વાનરએ લંકામાં પ્રવેશ કર્યો.
પ્રવિશ્ય નગરીં લંકાં કપિરાજહિતંકરઃ। ચક્રેઽથ પાદં સવ્યં ચ શત્રૂણાં સ તુ મૂર્ધનિ
વાનરરાજના કલ્યાણાર્થે લંકા નગરીમાં પ્રવેશી, તેણે દુશ્મનોના મથામાં પોતાનું ડાબું પગ મૂક્યું.
તતસ્તુ તાં પુરીં લંકાં રમ્યામભિયયૌ કપિઃ। હસિતોત્કૃષ્ટનિનદૈસ્તૂર્યઘોષપુરસ્કૃતૈઃ
પછી વાનરે હસતાં અને ઉંચા વાદ્યના ગર્જન સાથે, તે સુંદર લંકા નગરી તરફ આગળ વધ્યો.
વજ્રાઙ્કુશનિકાશૈશ્ચ વજ્રજાલવિભૂષિતૈઃ। ગૃહમેઘૈઃ પુરી રમ્યા બભાસે દ્યૌરિવામ્બુદૈઃ
વજ્ર જેવા જાળી અને વજ્રમય જાળથી શોભતા મહેલોથી તે સુંદર નગરી આકાશમાં મેઘો જેવી ઝગમગતી હતી.
પ્રજજ્વાલ તદા લંકા રક્ષોગણગૃહૈઃ શુભૈઃ। સિતાભ્રસદૃશૈશ્ચિત્રૈઃ પદ્મસ્વસ્તિકસંસ્થિતૈઃ
તે સમયે લંકા રાક્ષસોના સુંદર, સફેદ વાદળ જેવા ઘરો અને કમળ તથા સ્વસ્તિકથી શોભતા મકાનો વડે તેજમય લાગી.
વર્ધમાનગૃહૈશ્ચાપિ સર્વતઃ સુવિભૂષિતૈઃ। તાં ચિત્રમાલ્યાભરણાં કપિરાજહિતંકરઃ
ચારે બાજુ સુંદર રીતે શોભેલા, વધતા જતા મકાનો અને વિવિધ ફૂલો તથા આભૂષણોથી શોભાયમાન એ નગરી વાનરરાજના હિત માટે હનુમાને જોઈ.
રાઘવાર્થે ચરન્ શ્રીમાન્ દદર્શ ચ નનન્દ ચ। ભવનાદ્ ભવનં ગચ્છન્ દદર્શ કપિકુઞ્જરઃ
રાઘવના હિત માટે ફરતા તેજસ્વી હનુમાને આનંદ અનુભવ્યો અને મકાનેથી મકાને જતા વાનરએ તે સૌ મકાનો જોયા.
વિવિધાકૃતિરૂપાણિ ભવનાનિ તતસ્તતઃ। શુશ્રાવ રુચિરં ગીતં ત્રિસ્થાનસ્વરભૂષિતમ્
તેને અહીં-અહીં અનેક પ્રકારનાં સુંદર મહેલો દેખાયા અને ત્રણ પ્રકારનાં સ્વરો વડે શોભિત મનોહર ગીતો સાંભળવા મળ્યાં.
સ્ત્રીણાં મદનવિદ્ધાનાં દિવિ ચાપ્સરસામિવ। શુશ્રાવ કાઞ્ચીનિનદં નૂપુરાણાં ચ નિઃસ્વનમ્
પ્રેમમાં મગ્ન સ્ત્રીઓના કમરના ઘંટ અને પગના પાયલની રણકાર, જાણે આકાશમાં અપ્સરાઓ નૃત્ય કરે તેમ, તેના કાનમાં પડ્યા.
સોપાનનિનદાંશ્ચાપિ ભવનેષુ મહાત્મનામ્। આસ્ફોટિતનિનાદાંશ્ચ ક્ષ્વેડિતાંશ્ચ તતસ્તતઃ
મહાન આત્માઓના મહેલોમાં પગલાંઓની અવાજ, હાથ તાળી અને શંખ વગાડવાના અવાજ પણ તેને અહીં-ત્યાં સંભળાયા.
શુશ્રાવ જપતાં તત્ર મન્ત્રાન્ રક્ષોગૃહેષુ વૈ। સ્વાધ્યાયનિરતાંશ્ચૈવ યાતુધાનાન્ દદર્શ સઃ
ત્યાં રાક્ષસોના ઘરોમાં મંત્રોનું જાપ કરતા લોકોના અવાજ અને પોતાના અધ્યયનમાં તલીન એવા યાતુધાનોને પણ તેણે જોયા.
રાવણસ્તવસંયુક્તાન્ ગર્જતો રાક્ષસાનપિ। રાજમાર્ગં સમાવૃત્ય સ્થિતં રક્ષોગણં મહત્
રાવણની સ્તુતિ કરતા અને ગર્જના કરતા રાક્ષસોનો મોટો સમૂહ રાજમાર્ગ પર ઊભો રહીને આખો રસ્તો ભરાઈ ગયો હતો, એ પણ તેણે જોયું.
દદર્શ મધ્યમે ગુલ્મે રાક્ષસસ્ય ચરાન્ બહૂન્। દીક્ષિતાઞ્જટિલાન્ મુણ્ડાન્ ગોજિનામ્બરવાસસઃ
મધ્ય ભાગમાં તેણે અનેક રાક્ષસોના ગુપ્તચરો જોયા, જે દીક્ષા લીધેલા, જટાવાળા, મુંડાયેલા અને ગાયની ચામડીના વસ્ત્ર પહેરેલા હતા.
દર્ભમુષ્ટિપ્રહરણાનગ્નિકુણ્ડાયુધાંસ્તથા। કૂટમુદ્ગરપાણીંશ્ચ દણ્ડાયુધધરાનપિ
કોઈના હાથમાં દર્ભા ઘાસ, કોઈ પાસે અગ્નિકુંડ, કોઈ લાકડી અને મગજના હથિયાર, તો કોઈ દંડ ધારણ કરેલા હતા, એ બધાને તેણે જોયા.
એકાક્ષાનેકવર્ણાંશ્ચ લંબોદરપયોધરાન્। કરાલાન્ ભુગ્નવક્ત્રાંશ્ચ વિકટાન્ વામનાંસ્તથા
કોઈ એક આંખવાળા, અનેક રંગવાળા, મોટું પેટ અને વિશાળ છાતી ધરાવતા, ભયાનક, વાંકાં મોઢાવાળા, વિકટ અને નાનકડા પણ તેણે જોયા.
ધન્વિનઃ ખડ્ગિનશ્ચૈવ શતઘ્નીમુસલાયુધાન્। પરિઘોત્તમહસ્તાંશ્ચ વિચિત્રકવચોજ્જ્વલાન્
કોઈ તીર-ધનુષ ધારણ કરતા, કોઈ તલવારવાળા, કોઈ મસલ અને ગદા જેવા હથિયારવાળા, તો કોઈ મોટાં લોખંડના દંડ અને રંગબેરંગી કવચ પહેરેલા પણ તેણે જોયા.
નાતિસ્થૂલાન્ નાતિકૃશાન્ નાતિદીર્ઘાતિહ્રસ્વકાન્। નાતિગૌરાન્ નાતિકૃષ્ણાન્નાતિકુબ્જાન્ન વામનાન્
કોઈ બહુ જ જાડા કે બહુ પાતળા નહોતાં, બહુ ઊંચા કે બહુ નાનાં નહોતાં, બહુ ઉજળા કે બહુ કાળા નહોતાં, બહુ વાંકાં કે બહુ નાનકડાં પણ નહોતાં.