ભૂતાશ્ચાર્થા વિનશ્યન્તિ દેશકાલવિરોધિતાઃ। વિક્લવં દૂતમાસાદ્ય તમઃ સૂર્યોદયે યથા
સમય અને સ્થાન વિરુદ્ધ હોય ત્યારે કાર્યો નિષ્ફળ જાય છે, ડરપોક દૂત મળવાથી જેમ સૂર્યોદયે અંધકાર વિલીન થાય છે તેમ.
અર્થાનર્થાન્તરે બુદ્ધિર્નિશ્ચિતાપિ ન શોભતે। ઘાતયન્તીહ કાર્યાણિ દૂતાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ
લાભ-હાનિનું જ્ઞાન હોવા છતાં, જો નિર્ણયથી કાર્ય બગડે, તો પોતાને બુદ્ધિશાળી ગણનારા દૂત અહીં બધું બગાડી નાખે છે.
ન વિનશ્યેત્ કથં કાર્યં વૈક્લવ્યં ન કથં ભવેત્। લઙ્ઘનં ચ સમુદ્રસ્ય કથં નુ ન ભવેદ્ વૃથા
કાર્ય કેવી રીતે નિષ્ફળ ન જાય, મનમાં ભય કેવું ન આવે અને સમુદ્ર લાંઘવું વ્યર્થ કેમ ન થાય?
મયિ દૃષ્ટે તુ રક્ષોભી રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। ભવેદ્ વ્યર્થમિદં કાર્યં રાવણાનર્થમિચ્છતઃ
જો હું રાક્ષસોની નજરે ચડી જઉં, તો રાવણ જે દુઃખ ઈચ્છે છે અને રામજીનું કાર્ય, બંને વ્યર્થ થઈ જશે.
નહિ શક્યં ક્વચિત્ સ્થાતુમવિજ્ઞાતેન રાક્ષસૈઃ। અપિ રાક્ષસરૂપેણ કિમુતાન્યેન કેનચિત્
રાક્ષસો પાસેથી છુપાઈને ક્યાંય રહેવું શક્ય નથી, રાક્ષસ રૂપે પણ નહીં – તો બીજું કોઈ રૂપ તો ચાલે જ નહીં.
વાયુરપ્યત્ર નાજ્ઞાતશ્ચરેદિતિ મતિર્મમ। નહ્યત્રાવિદિતં કિંચિદ્ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્
મારે તો એવું લાગે છે કે અહીં પવન પણ અજાણ્યો રહી શકતો નથી, કારણ કે ભયાનક કર્મવાળા રાક્ષસો માટે અહીં કંઈ પણ અજાણ્યું નથી.
ઇહાહં યદિ તિષ્ઠામિ સ્વેન રૂપેણ સંવૃતઃ। વિનાશમુપયાસ્યામિ ભર્તુરર્થશ્ચ હાસ્યતિ
હું અહીં મારા સ્વરૂપમાં છુપાઈને રહીશ તો મારી પણ હાનિ થશે અને માલિકનું કાર્ય પણ બગડી જશે.
તદહં સ્વેન રૂપેણ રજન્યાં હ્રસ્વતાં ગતઃ। લંકામભિપતિષ્યામિ રાઘવસ્યાર્થસિદ્ધયે
એથી, હું રાત્રે નાનું રૂપ ધારણ કરી લંકામાં પ્રવેશીશ, જેથી રાઘવનું કાર્ય પૂરું કરી શકું.
રાવણસ્ય પુરીં રાત્રૌ પ્રવિશ્ય સુદુરાસદામ્। પ્રવિશ્ય ભવનં સર્વં દ્રક્ષ્યામિ જનકાત્મજામ્
હું રાવણની શહેરમાં રાત્રે પ્રવેશીશ, જે પહોંચવા માટે બહુ જ મુશ્કેલ છે. પછી દરેક મહેલમાં જઈને જનકની દીકરીને જોઈશ.
ઇતિ નિશ્ચિત્ય હનુમાન્ સૂર્યસ્યાસ્તમયં કપિઃ। આચકાઙ્ક્ષે તદા વીરો વૈદેહ્યા દર્શનોત્સુકઃ
આ રીતે નક્કી કરીને, વાનર હનુમાન, જે વૈદેહીનું દર્શન કરવા આતુર હતો, એ સમયે સૂર્યાસ્તની રાહ જોતા બેઠો.
સૂર્યે ચાસ્તં ગતે રાત્રૌ દેહં સંક્ષિપ્ય મારુતિઃ। વૃષદંશકમાત્રોઽથ બભૂવાદ્ભુતદર્શનઃ
જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો અને રાત્રિ આવી, ત્યારે પવનપુત્રે પોતાનું શરીર સંકોચી નાનકડું, બિલાડી જેટલું કરી દીધું અને તે જોવા અદ્દભુત લાગતો હતો.
પ્રદોષકાલે હનુમાંસ્તૂર્ણમુત્પત્ય વીર્યવાન્। પ્રવિવેશ પુરીં રમ્યાં પ્રવિભક્તમહાપથામ્
પ્રદોષના સમયે, શક્તિથી ભરપૂર હનુમાન ઝડપથી ઉડીને સુંદર શહેરમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં વિશાળ રસ્તાઓ સ્પષ્ટ રીતે વહેંચાયેલા હતા.
પ્રાસાદમાલાવિતતાં સ્તમ્ભૈઃ કાઞ્ચનસંનિભૈઃ। શાતકુમ્ભનિભૈર્જાલૈર્ગન્ધર્વનગરોપમામ્
શહેરમાં મહેલોની પંક્તિઓથી શોભાયમાન, સોનાની જેમ ચમકતા થાંભલાં અને શુદ્ધ સોનાની જાળીથી સજ્જ, તે શહેર ગંધર્વોના શહેર જેવી લાગતી હતી.
સપ્તભૌમાષ્ટભૌમૈશ્ચ સ દદર્શ મહાપુરીમ્। તલૈઃ સ્ફટિકસંકીર્ણૈઃ કાર્તસ્વરવિભૂષિતૈઃ
તે મહાનગરમાં સાત અને આઠ માળવાળા મહેલો હતા, જેમના તળા સ્ફટિકથી જડિત અને સોનાથી શોભિત હતા.
વૈદૂર્યમણિચિત્રૈશ્ચ મુક્તાજાલવિભૂષિતૈઃ। તૈસ્તૈઃ શુશુભિરે તાનિ ભવનાન્યત્ર રક્ષસામ્
વૈદૂર્યમણિની સુંદર નકશીઓ અને મુક્તાની માળાથી સજ્જ, રાક્ષસોના એ ભવનો વિવિધ રીતે ઝગમગતા હતા.
કાઞ્ચનાનિ વિચિત્રાણિ તોરણાનિ ચ રક્ષસામ્। લંકામુદ્યોતયામાસુઃ સર્વતઃ સમલંકૃતામ્
રાક્ષસોના વિચિત્ર સોનાના તોરણો ચારેય બાજુથી લંકાને પ્રકાશિત કરતા અને આખું શહેર શોભાવતું હતું.
અચિન્ત્યામદ્ભુતાકારાં દૃષ્ટ્વા લંકાં મહાકપિઃ। આસીદ્ વિષણ્ણો હૃષ્ટશ્ચ વૈદેહ્યા દર્શનોત્સુકઃ
અકલ્પનીય અને અદ્ભુત સ્વરૂપવાળી લંકાને જોઈને મહાવાનર હનુમાન વૈદેહીનું દર્શન કરવા આતુર હતો, અને એના મનમાં એક સાથે ઉદાસીનતા અને આનંદ બંને લાગણીઓ આવી.
સ પાણ્ડુરાવિદ્ધવિમાનમાલિનીં મહાર્હજામ્બૂનદજાલતોરણામ્। યશસ્વિનીં રાવણબાહુપાલિતાં ક્ષપાચરૈર્ભીમબલૈઃ સુપાલિતામ્
તે શહેરમાં સફેદ મિનારોવાળા મહેલો, કિંમતી સોનાના તોરણો, પ્રસિદ્ધિ અને રાવણના બળથી રક્ષિત, અને ભયાનક શક્તિશાળી રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસો દ્વારા સારી રીતે સુરક્ષિત હતું.
ચન્દ્રોઽપિ સાચિવ્યમિવાસ્ય કુર્વં- સ્તારાગણૈર્મધ્યગતો વિરાજન્। જ્યોત્સ્નાવિતાનેન વિતત્ય લોકા- નુત્તિષ્ઠતેઽનેકસહસ્રરશ્મિઃ
ચાંદ્રમા પણ તારાઓ વચ્ચે ઝગમગતો, જાણે એ શહેરનો સાથી બન્યો હોય, અનેક હજાર કિરણો સાથે ઊગીને, જગત પર ચાંદનીનો પડછાયો પાથરી રહ્યો હતો.
શઙ્ખપ્રભં ક્ષીરમૃણાલવર્ણ- મુદ્ગચ્છમાનં વ્યવભાસમાનમ્। દદર્શ ચન્દ્રં સ કપિપ્રવીરઃ પોપ્લૂયમાનં સરસીવ હંસમ્
વાંદરાઓમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાને ચાંદ્રમાને જોયો, જે શંખ જેવી ઝગમગતી, દૂધ અથવા કમળની તંતુ જેવી સફેદ, ઉગતી અને તેજસ્વી હતી, જાણે હંસ સરોવરમાંથી ઊડી રહ્યો હોય.
thumb|તૃતીયઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે તૃતીયઃ સર્ગઃ ॥૫-
આ હવે ત્રીજું અધ્યાય સાંભળો.
સ લમ્બશિખરે લમ્બે લમ્બતોયદસંનિભે। સત્ત્વમાસ્થાય મેધાવી હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ
પવનપુત્ર બુદ્ધિશાળી હનુમાન સુક્ષ્મ રૂપ ધારણ કરીને, લાંબા અને લટકતા મેઘ જેવા ઊંચા શિખરે ઊભા રહ્યા.
નિશિ લંકાં મહાસત્ત્વો વિવેશ કપિકુઞ્જરઃ। રમ્યકાનનતોયાઢ્યાં પુરીં રાવણપાલિતામ્
મહાશક્તિશાળી વાનર હનુમાન રાત્રે લંકામાં પ્રવેશ્યા, જે સુંદર વન અને જળથી ભરપૂર અને રાવણના શાસન હેઠળનું શહેર હતું.
સુપુષ્ટબલસમ્પુષ્ટાં યથૈવ વિટપાવતીમ્। ચારુતોરણનિર્યૂહાં પાણ્ડુરદ્વારતોરણામ્
તે શહેર ખૂબ જ મજબૂત અને સુખાકારીથી ભરેલું હતું, જ્યાં લીલાછમ વૃક્ષો, સુંદર તોરણો અને સફેદ દરવાજા તથા તોરણો શોભતા હતા.
ભુજગાચરિતાં ગુપ્તાં શુભાં ભોગવતીમિવ। તાં સવિદ્યુદ્ઘનાકીર્ણાં જ્યોતિર્ગણનિષેવિતામ્
ભુજગો (સર્પો)ના માર્ગોથી ભરપૂર અને સારી રીતે સુરક્ષિત, એ શહેર ભોગવતીની જેમ તેજસ્વી લાગતું, વીજળીવાળા મેઘોથી ઢંકાયેલું અને તારાઓથી શોભાયમાન હતું.
ચણ્ડમારુતનિર્હ્રાદાં યથા ચાપ્યમરાવતીમ્। શાતકુમ્ભેન મહતા પ્રાકારેણાભિસંવૃતામ્
ભયાનક પવનના ગર્જનાથી ગૂંજતું, જાણે અમરાવતી શહેર હોય, અને વિશાળ શુદ્ધ સોનાની દીવાલથી ઘેરાયેલું હતું.
કિઙ્કિણીજાલઘોષાભિઃ પતાકાભિરલંકૃતામ્। આસાદ્ય સહસા હૃષ્ટઃ પ્રાકારમભિપેદિવાન્
પતાકાઓ અને નાનાં ઘંટડીઓના રણકારથી શોભાયમાન, હનુમાન આનંદથી તરત જ આગળ વધ્યા અને કિલ્લાની દીવાલ ફાંદી.
વિસ્મયાવિષ્ટહૃદયઃ પુરીમાલોક્ય સર્વતઃ। જામ્બૂનદમયૈર્દ્વારૈર્વૈદૂર્યકૃતવેદિકૈઃ
ચારે બાજુથી શહેરને જોઈને, સુવર્ણના દરવાજા અને વૈદૂર્યમણિના ઓટલાંથી હનુમાનનું હૃદય આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું.
વજ્રસ્ફટિકમુક્તાભિર્મણિકુટ્ટિમભૂષિતૈઃ। તપ્તહાટકનિર્યૂહૈ રાજતામલપાણ્ડુરૈઃ
શહેરના ફલોરો વજ્ર, સ્ફટિક અને મુક્તાથી શોભતા હતા, અને ચમકતા શુદ્ધ ચાંદી તથા ગરમ સોનાની ગલીઓથી સજ્જ હતા.
વૈદૂર્યકૃતસોપાનૈઃ સ્ફાટિકાન્તરપાંસુભિઃ। ચારુસંજવનોપેતૈઃ ખમિવોત્પતિતૈઃ શુભૈઃ
વૈદૂર્યમણિના પાંજરાવાળા સોપાન, સ્ફટિકની ધૂળથી ભરેલા પગથિયાં, અને આકાશમાં ઉડી ગયાં હોય એમ સુંદર, ઝડપી રસ્તાઓ હતાં.