તત્ તૃતીયં હનુમતો દૃષ્ટ્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્। સાધુસાધ્વિતિ ભૂતાનિ પ્રશશંસુસ્તદા હરિમ્
હનુમાનનું ત્રીજું અને અતિ દુષ્કર કાર્ય જોઈને, બધા જીવોએ 'શાબાશ! શાબાશ!' કહીને હનુમાનની પ્રશંસા કરી.
સ સાગરમનાધૃષ્યમભ્યેત્ય વરુણાલયમ્। જગામાકાશમાવિશ્ય વેગેન ગરુડોપમઃ
હનુમાન સાગર, જેનું અંત નથી, એ વરુણના નિવાસસ્થાન સુધી પહોંચ્યો અને પછી ગરુડ જેવી ઝડપથી આકાશમાં પ્રવેશ્યો.
સેવિતે વારિધારાભિઃ પતગૈશ્ચ નિષેવિતે। ચરિતે કૈશિકાચાર્યૈરૈરાવતનિષેવિતે
એ સ્થળે પાણી ભરેલા વાદળો, પક્ષીઓ, કૈશિક નૃત્યના ગુરુઓ અને ઐરાવત હાથી વારંવાર આવતાં-જતાં હતા.
સિંહકુઞ્જરશાર્દૂલપતગોરગવાહનૈઃ। વિમાનૈઃ સમ્પતદ્ભિશ્ચ વિમલૈઃ સમલંકૃતે
એ જગ્યા સિંહ, હાથી, વાઘ, પક્ષી, સાપ જેવા વાહનો અને સુંદર શોભાયમાન વિમાનોથી શોભાયમાન હતી.
વજ્રાશનિસમસ્પર્શૈઃ પાવકૈરિવ શોભિતે। કૃતપુણ્યૈર્મહાભાગૈઃ સ્વર્ગજિદ્ભિરધિષ્ઠિતે
એ સ્થળ વીજળી જેવી સ્પર્શવાળી અગ્નિ જેવી તેજસ્વી હતી, જ્યાં પુણ્યવાન અને સ્વર્ગ જીતેલા મહાભાગ્યશાળી લોકો વસતા હતા.
વહતા હવ્યમત્યન્તં સેવિતે ચિત્રભાનુના। ગ્રહનક્ષત્રચન્દ્રાર્કતારાગણવિભૂષિતે
એ જગ્યા ચિત્રભાનુ દ્વારા પૂજાયેલી, સૂર્ય દ્વારા પસાર થતી અને ગ્રહો, તારાઓ, ચાંદ્રમા અને સૂર્યથી શોભાયમાન હતી.
મહર્ષિગણગન્ધર્વનાગયક્ષસમાકુલે। વિવિક્તે વિમલે વિશ્વે વિશ્વાવસુનિષેવિતે
એ સ્થળ મહર્ષિ, ગંધર્વ, નાગ અને યક્ષોથી ભરેલું, છતાં શુદ્ધ અને નિર્મળ હતું, જ્યાં બધા વિશ્વાવસુઓ આવતાં-જતાં હતા.
દેવરાજગજાક્રાન્તે ચન્દ્રસૂર્યપથે શિવે। વિતાને જીવલોકસ્ય વિતતે બ્રહ્મનિર્મિતે
એ જગ્યા દેવરાજના ઐરાવત હાથીના પગલાંથી પવિત્ર, ચાંદ્રમાસૂર્યના શુભ માર્ગ પર, જીવલોકના છત્રીરૂપ અને બ્રહ્માએ રચેલી હતી.
બહુશઃ સેવિતે વીરૈર્વિદ્યાધરગણૈર્વૃતે। જગામ વાયુમાર્ગે ચ ગરુત્માનિવ મારુતિઃ
એ જગ્યા વારંવાર વિદ્યા ધરાવનારા વીરોથી ભરેલી હતી. ત્યાં પવનપુત્ર હનુમાન ગરુડની જેમ પવનમાર્ગે આગળ વધ્યો.
હનુમાન્ મેઘજાલાનિ પ્રાકર્ષન્ મારુતો યથા। કાલાગુરુસવર્ણાનિ રક્તપીતસિતાનિ ચ
હનુમાન પવનની જેમ કાળાગુરુ જેવા કાળા, લાલ, પીળા અને સફેદ રંગના વાદળોના સમૂહોને ખેંચતો ગયો.
કપિના કૃષ્યમાણાનિ મહાભ્રાણિ ચકાશિરે। પ્રવિશન્નભ્રજાલાનિ નિષ્પતંશ્ચ પુનઃ પુનઃ
વાનર હનુમાન દ્વારા ખેંચાતા મોટા વાદળો તેજસ્વી લાગતાં, જ્યારે તે વારંવાર વાદળોના જૂથમાં પ્રવેશતો અને બહાર નીકળતો.
પ્રાવૃષીન્દુરિવાભાતિ નિષ્પતન્ પ્રવિશંસ્તદા। પ્રદૃશ્યમાનઃ સર્વત્ર હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
એ સમયે પવનપુત્ર હનુમાન સર્વત્ર દેખાતો હતો, જાણે શરદપૂનમનો ચાંદ્રમો વાદળોમાંથી બહાર આવે અને પાછો જાય એમ.
ભેજેઽમ્બરં નિરાલમ્બં પક્ષયુક્ત ઇવાદ્રિરાટ્। પ્લવમાનં તુ તં દૃષ્ટ્વા સિંહિકા નામ રાક્ષસી
હનુમાન પાંખો ધરાવતો પર્વત જેવો નિરાધાર આકાશમાં પહોંચી ગયો. ત્યારે એક સિંહિકા નામની રાક્ષસી એ હનુમાનને તણાતો જોઈ.
મનસા ચિન્તયામાસ પ્રવૃદ્ધા કામરૂપિણી। અદ્ય દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય ભવિષ્યામ્યહમાશિતા
મહાન શક્તિશાળી, ઇચ્છારૂપ ધારણ કરી શકનારી સિંહિકાએ મનમાં વિચાર્યું: 'આજે બહુ લાંબા સમય પછી મને ભોજન મળશે.'
ઇદં મમ મહાસત્ત્વં ચિરસ્ય વશમાગતમ્। ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા ચ્છાયામસ્ય સમાક્ષિપત્
'આ મહાન પ્રાણી આખરે મારા વશમાં આવ્યું છે,' એમ વિચારીને તેણે હનુમાનની છાંયાને પકડી લીધી.
છાયાયાં ગૃહ્યમાણાયાં ચિન્તયામાસ વાનરઃ। સમાક્ષિપ્તોઽસ્મિ સહસા પઙ્ગૂકૃતપરાક્રમઃ
જ્યારે તેની છાંયા પકડાઈ રહી હતી, ત્યારે વાનર હનુમાને વિચાર્યું: 'હું અચાનક પકડી પડાયો છું, મારી તાકાત નિષ્ક્રિય થઈ ગઈ છે.'
પ્રતિલોમેન વાતેન મહાનૌરિવ સાગરે। તિર્યગૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ વીક્ષમાણસ્તદા કપિઃ
મહાસાગરમાં પવન વિરુદ્ધ દોડતી મોટી નાવ જેવી, વાનર એ સમયે ચારે તરફ, ઉપર અને નીચે જોઈ રહ્યો હતો.
દદર્શ સ મહાસત્ત્વમુત્થિતં લવણામ્ભસિ। તદ્ દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ મારુતિર્વિકૃતાનનામ્
પવનપુત્ર હનુમાન એ ખારું પાણીમાં ઊભેલી એ મહાન શક્તિને જોયા પછી વિચારમાં પડ્યો.
કપિરાજ્ઞા યથાખ્યાતં સત્ત્વમદ્ભુતદર્શનમ્। છાયાગ્રાહિ મહાવીર્યં તદિદં નાત્ર સંશયઃ
જેવી રીતે વાનરરાજે કહ્યું હતું, એ અદ્ભુત રૂપવાળી, મોટી છાંયાં પકડનારી શક્તિ એ જ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
સ તાં બુદ્ધ્વાર્થતત્ત્વેન સિંહિકાં મતિમાન્ કપિઃ। વ્યવર્ધત મહાકાયઃ પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ
સાવધાન હનુમાન એ સિંહિકા ને સાચી રીતે ઓળખી અને પછી પોતાનું શરીર વરસાદના મેઘ જેવા વિશાળ કરી લીધું.
તસ્ય સા કાયમુદ્વીક્ષ્ય વર્ધમાનં મહાકપેઃ। વક્ત્રં પ્રસારયામાસ પાતાલામ્બરસંનિભમ્
મહાન વાનરનું શરીર વધતું જોઈ, એ સ્ત્રીએ પોતાનું મુખ આકાશ અને પાતાળ જેટલું વિશાળ કરી દીધું.
ઘનરાજીવ ગર્જન્તી વાનરં સમભિદ્રવત્। સ દદર્શ તતસ્તસ્યા વિકૃતં સુમહન્મુખમ્
ઘનઘોર મેઘના ગર્જન જેવી અવાજ સાથે એ વાનર પર તૂટી પડી; ત્યારે હનુમાને તેનું વિકૃત અને વિશાળ મુખ જોયું.
કાયમાત્રં ચ મેધાવી મર્માણિ ચ મહાકપિઃ। સ તસ્યા વિકૃતે વક્ત્રે વજ્રસંહનનઃ કપિઃ
મહાન બુદ્ધિશાળી વાનરે તેના શરીર અને નબળા સ્થળો જોયા; વજ્ર જેવી દઢતા ધરાવતો હનુમાન એ તેના વિકૃત મુખ સામે ઊભો રહ્યો.
સંક્ષિપ્ય મુહુરાત્માનં નિપપાત મહાકપિઃ। આસ્યે તસ્યા નિમજ્જન્તં દદૃશુઃ સિદ્ધચારણાઃ
મહાન વાનરે વારંવાર પોતે સંકોચાઈ, એક ઝંપમાં એના મુખમાં પડી ગયો; સિદ્ધો અને ચારણોએ તેને અંદર ડૂબતો જોયો.
ગ્રસ્યમાનં યથા ચન્દ્રં પૂર્ણં પર્વણિ રાહુણા। તતસ્તસ્યા નખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મર્માણ્યુત્કૃત્ય વાનરઃ
જેમ રાહુ પૂર્ણચંદ્રને ગળી જાય છે, તેમ હનુમાન પણ એના મુખમાં જતો હતો; ત્યારે વાનરે તીક્ષ્ણ નખોથી એના નબળા સ્થાન ફાડી નાખ્યા.
ઉત્પપાતાથ વેગેન મનઃસમ્પાતવિક્રમઃ। તાં તુ દિષ્ટ્યા ચ ધૃત્યા ચ દાક્ષિણ્યેન નિપાત્ય સઃ
પછી હનુમાન મનની ઝડપથી ઉપર ઊડી ગયો; ભાગ્ય, ધૈર્ય અને કુશળતાથી તેણે તેને ધરાશાયી કરી નાખી.
કપિપ્રવીરો વેગેન વવૃધે પુનરાત્મવાન્। હૃતહૃત્સા હનુમતા પપાત વિધુરામ્ભસિ। સ્વયંભુવૈવ હનુમાન્ સૃષ્ટસ્તસ્યા નિપાતને
આપણા પરાક્રમી હનુમાન ફરીથી ઝડપથી મોટો થયો; તેનું હૃદય ફાડી, દુઃખી પાણીમાં પડ્યો; સ્વયંભૂએ હનુમાનને એના વિનાશ માટે જ પેદા કર્યો હતો.
તાં હતાં વાનરેણાશુ પતિતાં વીક્ષ્ય સિંહિકામ્। ભૂતાન્યાકાશચારીણિ તમૂચુઃ પ્લવગોત્તમમ્
તે વાનરે ઝડપથી મારી પાડી અને પડી ગયેલી સિંહિકાને જોઈ, આકાશમાં ફરતા ભૂતો એ વાનરશ્રેષ્ઠને કહ્યું.
ભીમમદ્ય કૃતં કર્મ મહત્સત્ત્વં ત્વયા હતમ્। સાધયાર્થમભિપ્રેતમરિષ્ટં પ્લવતાં વર
આજે ભયાનક કાર્ય થયું છે; તું મહાન શક્તિવાળીને મારી નાખ્યો છે. હવે જે માટે નીકળ્યો છે, તે કાર્ય નિષ્ફળ ન જવા દે, ઉછળનારા શ્રેષ્ઠ.
યસ્ય ત્વેતાનિ ચત્વારિ વાનરેન્દ્ર યથા તવ। ધૃતિર્દૃષ્ટિર્મતિર્દાક્ષ્યં સ કર્મસુ ન સીદતિ
વાનરરાજ, જેમ તારી પાસે ધૈર્ય, દૃષ્ટિ, બુદ્ધિ અને કુશળતા છે, એમ જ જેના પાસે આ ચારે ગુણ હોય, તે ક્યારેય કાર્યમાં હારતો નથી.