હનૂમાંસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધસ્ત્રિંશદ્ યોજનમાયતઃ। ચકાર સુરસા વક્ત્રં ચત્વારિંશત્ તથોચ્છ્રિતમ્
પછી ગુસ્સે થયેલા હનુમાન ત્રીસ યોજન લાંબા થયા; સુરસાએ પોતાનું મોઢું ચાલીસ યોજન પહોળું કરી દીધું.
બભૂવ હનુમાન્ વીરઃ પઞ્ચાશદ્ યોજનોચ્છ્રિતઃ। ચકાર સુરસા વક્ત્રં ષષ્ટિં યોજનમુચ્છ્રિતમ્
વીર હનુમાન પચાસ યોજન ઊંચા થયા અને સુરસાએ પોતાનું મોઢું સાઠ યોજન પહોળું કરી દીધું.
તદૈવ હનુમાન્ વીરઃ સપ્તતિં યોજનોચ્છ્રિતઃ। ચકાર સુરસા વક્ત્રમશીતિં યોજનોચ્છ્રિતમ્
ત્યારે જ વીર હનુમાન સિત્તેર યોજન ઊંચા થયા અને સુરસાએ પોતાનું મોઢું એંસી યોજન પહોળું કરી દીધું.
હનૂમાનનલપ્રખ્યો નવતિં યોજનોચ્છ્રિતઃ। ચકાર સુરસા વક્ત્રં શતયોજનમાયતમ્
અગ્નિ સમાન તેજ ધરાવતા હનુમાન નવ્વદ યોજન ઊંચા થયા અને સુરસાએ પોતાનું મોઢું સો યોજન લાંબું કરી દીધું.
તદ્ દૃષ્ટ્વા વ્યાદિતં ત્વાસ્યં વાયુપુત્રઃ સ બુદ્ધિમાન્। દીર્ઘજિહ્વં સુરસયા સુભીમં નરકોપમમ્
સુરસાએ પોતાનું મોટું, લાંબી જીભવાળું અને ભયાનક, નરક જેવું મોઢું ખોલ્યું હતું; એ જોઈને બુદ્ધિશાળી પવનપુત્ર હનુમાને વિચાર કર્યો.
સ સંક્ષિપ્યાત્મનઃ કાયં જીમૂત ઇવ મારુતિઃ। તસ્મિન્ મુહૂર્તે હનુમાન્ બભૂવાઙ્ગુષ્ઠમાત્રકઃ
પછી પવનપુત્ર હનુમાને પોતાનું શરીર વાદળ જેવું સંકોચી લીધું અને એક ક્ષણે જ અંગૂઠા જેટલા નાના થઈ ગયા.
સોઽભિપદ્યાથ તદ્વક્ત્રં નિષ્પત્ય ચ મહાબલઃ। અન્તરિક્ષે સ્થિતઃ શ્રીમાનિદં વચનમબ્રવીત્
પછી મહાબલી અને તેજસ્વી હનુમાન એ મોઢામાં પ્રવેશ્યા અને તરત બહાર આવી ગયા; આકાશમાં ઊભા રહી એમણે કહ્યું:
પ્રવિષ્ટોઽસ્મિ હિ તે વક્ત્રં દાક્ષાયણિ નમોઽસ્તુતે। ગમિષ્યે યત્ર વૈદેહી સત્યશ્ચાસીદ્ વરસ્તવ
'હું તો તમારા મોઢામાં પ્રવેશી ગયો છું, હે દક્ષકન્યા, તમને વંદન! હવે હું વૈદેહી જ્યાં છે ત્યાં જઈશ, તમારો વર સાચો રહ્યો.'
તં દૃષ્ટ્વા વદનાન્મુક્તં ચન્દ્રં રાહુમુખાદિવ। અબ્રવીત્ સુરસા દેવી સ્વેન રૂપેણ વાનરમ્
જ્યારે સુરસાએ હનુમાનને પોતાના મોઢામાંથી બહાર આવતાં જોયા, એ રીતે જાણે રાહુના મોઢામાંથી ચાંદ્રમાની મુક્તિ થાય, ત્યારે સુરસા દેવીએ પોતાના સ્વરૂપમાં વાનર હનુમાનને કહ્યું:
અર્થસિદ્ધ્યૈ હરિશ્રેષ્ઠ ગચ્છ સૌમ્ય યથાસુખમ્। સમાનય ચ વૈદેહીં રાઘવેણ મહાત્મના
'હે વાનરશ્રેષ્ઠ, હે સૌમ્ય, તું પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે કાર્યસિદ્ધિ માટે જા. વૈદેહીને મહાત્મા રાઘવ પાસે લઈ આવ.'
તત્ તૃતીયં હનુમતો દૃષ્ટ્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્। સાધુસાધ્વિતિ ભૂતાનિ પ્રશશંસુસ્તદા હરિમ્
હનુમાનનું ત્રીજું અને અતિ દુષ્કર કાર્ય જોઈને, બધા જીવોએ 'શાબાશ! શાબાશ!' કહીને હનુમાનની પ્રશંસા કરી.
સ સાગરમનાધૃષ્યમભ્યેત્ય વરુણાલયમ્। જગામાકાશમાવિશ્ય વેગેન ગરુડોપમઃ
હનુમાન સાગર, જેનું અંત નથી, એ વરુણના નિવાસસ્થાન સુધી પહોંચ્યો અને પછી ગરુડ જેવી ઝડપથી આકાશમાં પ્રવેશ્યો.
સેવિતે વારિધારાભિઃ પતગૈશ્ચ નિષેવિતે। ચરિતે કૈશિકાચાર્યૈરૈરાવતનિષેવિતે
એ સ્થળે પાણી ભરેલા વાદળો, પક્ષીઓ, કૈશિક નૃત્યના ગુરુઓ અને ઐરાવત હાથી વારંવાર આવતાં-જતાં હતા.
સિંહકુઞ્જરશાર્દૂલપતગોરગવાહનૈઃ। વિમાનૈઃ સમ્પતદ્ભિશ્ચ વિમલૈઃ સમલંકૃતે
એ જગ્યા સિંહ, હાથી, વાઘ, પક્ષી, સાપ જેવા વાહનો અને સુંદર શોભાયમાન વિમાનોથી શોભાયમાન હતી.
વજ્રાશનિસમસ્પર્શૈઃ પાવકૈરિવ શોભિતે। કૃતપુણ્યૈર્મહાભાગૈઃ સ્વર્ગજિદ્ભિરધિષ્ઠિતે
એ સ્થળ વીજળી જેવી સ્પર્શવાળી અગ્નિ જેવી તેજસ્વી હતી, જ્યાં પુણ્યવાન અને સ્વર્ગ જીતેલા મહાભાગ્યશાળી લોકો વસતા હતા.
વહતા હવ્યમત્યન્તં સેવિતે ચિત્રભાનુના। ગ્રહનક્ષત્રચન્દ્રાર્કતારાગણવિભૂષિતે
એ જગ્યા ચિત્રભાનુ દ્વારા પૂજાયેલી, સૂર્ય દ્વારા પસાર થતી અને ગ્રહો, તારાઓ, ચાંદ્રમા અને સૂર્યથી શોભાયમાન હતી.
મહર્ષિગણગન્ધર્વનાગયક્ષસમાકુલે। વિવિક્તે વિમલે વિશ્વે વિશ્વાવસુનિષેવિતે
એ સ્થળ મહર્ષિ, ગંધર્વ, નાગ અને યક્ષોથી ભરેલું, છતાં શુદ્ધ અને નિર્મળ હતું, જ્યાં બધા વિશ્વાવસુઓ આવતાં-જતાં હતા.
દેવરાજગજાક્રાન્તે ચન્દ્રસૂર્યપથે શિવે। વિતાને જીવલોકસ્ય વિતતે બ્રહ્મનિર્મિતે
એ જગ્યા દેવરાજના ઐરાવત હાથીના પગલાંથી પવિત્ર, ચાંદ્રમાસૂર્યના શુભ માર્ગ પર, જીવલોકના છત્રીરૂપ અને બ્રહ્માએ રચેલી હતી.
બહુશઃ સેવિતે વીરૈર્વિદ્યાધરગણૈર્વૃતે। જગામ વાયુમાર્ગે ચ ગરુત્માનિવ મારુતિઃ
એ જગ્યા વારંવાર વિદ્યા ધરાવનારા વીરોથી ભરેલી હતી. ત્યાં પવનપુત્ર હનુમાન ગરુડની જેમ પવનમાર્ગે આગળ વધ્યો.
હનુમાન્ મેઘજાલાનિ પ્રાકર્ષન્ મારુતો યથા। કાલાગુરુસવર્ણાનિ રક્તપીતસિતાનિ ચ
હનુમાન પવનની જેમ કાળાગુરુ જેવા કાળા, લાલ, પીળા અને સફેદ રંગના વાદળોના સમૂહોને ખેંચતો ગયો.
કપિના કૃષ્યમાણાનિ મહાભ્રાણિ ચકાશિરે। પ્રવિશન્નભ્રજાલાનિ નિષ્પતંશ્ચ પુનઃ પુનઃ
વાનર હનુમાન દ્વારા ખેંચાતા મોટા વાદળો તેજસ્વી લાગતાં, જ્યારે તે વારંવાર વાદળોના જૂથમાં પ્રવેશતો અને બહાર નીકળતો.
પ્રાવૃષીન્દુરિવાભાતિ નિષ્પતન્ પ્રવિશંસ્તદા। પ્રદૃશ્યમાનઃ સર્વત્ર હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
એ સમયે પવનપુત્ર હનુમાન સર્વત્ર દેખાતો હતો, જાણે શરદપૂનમનો ચાંદ્રમો વાદળોમાંથી બહાર આવે અને પાછો જાય એમ.
ભેજેઽમ્બરં નિરાલમ્બં પક્ષયુક્ત ઇવાદ્રિરાટ્। પ્લવમાનં તુ તં દૃષ્ટ્વા સિંહિકા નામ રાક્ષસી
હનુમાન પાંખો ધરાવતો પર્વત જેવો નિરાધાર આકાશમાં પહોંચી ગયો. ત્યારે એક સિંહિકા નામની રાક્ષસી એ હનુમાનને તણાતો જોઈ.
મનસા ચિન્તયામાસ પ્રવૃદ્ધા કામરૂપિણી। અદ્ય દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય ભવિષ્યામ્યહમાશિતા
મહાન શક્તિશાળી, ઇચ્છારૂપ ધારણ કરી શકનારી સિંહિકાએ મનમાં વિચાર્યું: 'આજે બહુ લાંબા સમય પછી મને ભોજન મળશે.'
ઇદં મમ મહાસત્ત્વં ચિરસ્ય વશમાગતમ્। ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા ચ્છાયામસ્ય સમાક્ષિપત્
'આ મહાન પ્રાણી આખરે મારા વશમાં આવ્યું છે,' એમ વિચારીને તેણે હનુમાનની છાંયાને પકડી લીધી.
છાયાયાં ગૃહ્યમાણાયાં ચિન્તયામાસ વાનરઃ। સમાક્ષિપ્તોઽસ્મિ સહસા પઙ્ગૂકૃતપરાક્રમઃ
જ્યારે તેની છાંયા પકડાઈ રહી હતી, ત્યારે વાનર હનુમાને વિચાર્યું: 'હું અચાનક પકડી પડાયો છું, મારી તાકાત નિષ્ક્રિય થઈ ગઈ છે.'
પ્રતિલોમેન વાતેન મહાનૌરિવ સાગરે। તિર્યગૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ વીક્ષમાણસ્તદા કપિઃ
મહાસાગરમાં પવન વિરુદ્ધ દોડતી મોટી નાવ જેવી, વાનર એ સમયે ચારે તરફ, ઉપર અને નીચે જોઈ રહ્યો હતો.
દદર્શ સ મહાસત્ત્વમુત્થિતં લવણામ્ભસિ। તદ્ દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ મારુતિર્વિકૃતાનનામ્
પવનપુત્ર હનુમાન એ ખારું પાણીમાં ઊભેલી એ મહાન શક્તિને જોયા પછી વિચારમાં પડ્યો.
કપિરાજ્ઞા યથાખ્યાતં સત્ત્વમદ્ભુતદર્શનમ્। છાયાગ્રાહિ મહાવીર્યં તદિદં નાત્ર સંશયઃ
જેવી રીતે વાનરરાજે કહ્યું હતું, એ અદ્ભુત રૂપવાળી, મોટી છાંયાં પકડનારી શક્તિ એ જ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
સ તાં બુદ્ધ્વાર્થતત્ત્વેન સિંહિકાં મતિમાન્ કપિઃ। વ્યવર્ધત મહાકાયઃ પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ
સાવધાન હનુમાન એ સિંહિકા ને સાચી રીતે ઓળખી અને પછી પોતાનું શરીર વરસાદના મેઘ જેવા વિશાળ કરી લીધું.