સ તત્ પ્રહર્ષમલભદ્ વિપુલં પર્વતોત્તમઃ। દેવતાનાં પતિં દૃષ્ટ્વા પરિતુષ્ટં શતક્રતુમ્
પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એ પર્વતને, દેવતાઓના રાજા, સંપૂર્ણ પ્રસન્ન થયેલા ઈન્દ્રને જોઈને, ખૂબ આનંદ થયો.
સ વૈ દત્તવરઃ શૈલો બભૂવાવસ્થિતસ્તદા। હનૂમાંશ્ચ મુહૂર્તેન વ્યતિચક્રામ સાગરમ્
એ પર્વત, વરદાન પામી, ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો; અને હનુમાનજી એક ક્ષણમાં જ સમુદ્ર પાર કરી ગયા.
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। અબ્રુવન્ સૂર્યસંકાશાં સુરસાં નાગમાતરમ્
પછી દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહાન ઋષિઓએ, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, નાગમાતા સુરસાને કહ્યું.
અયં વાતાત્મજઃ શ્રીમાન્ પ્લવતે સાગરોપરિ। હનૂમાન્ નામ તસ્ય ત્વં મુહૂર્તં વિઘ્નમાચર
આ પવનપુત્ર, હનુમાન નામે, સમુદ્ર ઉપરથી જઈ રહ્યો છે; તું થોડા સમય માટે તેને અવરોધ ઉભો કર.
રાક્ષસં રૂપમાસ્થાય સુઘોરં પર્વતોપમમ્। દંષ્ટ્રાકરાલં પિઙ્ગાક્ષં વક્ત્રં કૃત્વા નભઃસ્પૃશમ્
તુ ભયાનક અને પર્વત જેટલી વિશાળ રાક્ષસીની આકૃતિ ધારણ કર, ભયાનક દાંત, પીળા નેત્ર અને આકાશને સ્પર્શતું મોટું મોઢું રાખ.
બલમિચ્છામહે જ્ઞાતું ભૂયશ્ચાસ્ય પરાક્રમમ્। ત્વાં વિજેષ્યત્યુપાયેન વિષાદં વા ગમિષ્યતિ
અમે તેનો બળ અને વધુ પરાક્રમ જાણવું ઈચ્છીએ છીએ; તે કોઈ ઉપાયથી તને જીતશે અથવા તો નિરાશ થઈ જશે.
એવમુક્તા તુ સા દેવી દૈવતૈરભિસત્કૃતા। સમુદ્રમધ્યે સુરસા બિભ્રતી રાક્ષસં વપુઃ
આ રીતે દેવતાઓએ કહ્યું ત્યારે, તેમનો સન્માન મેળવનારી એ દેવી સુરસા, સમુદ્રના મધ્યમાં રાક્ષસી સ્વરૂપ ધારણ કરી.
વિકૃતં ચ વિરૂપં ચ સર્વસ્ય ચ ભયાવહમ્। પ્લવમાનં હનૂમન્તમાવૃત્યેદમુવાચ હ
એ વિકૃત અને ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, બધાને ડરાવતી, હનુમાનજીને અવરોધી, એમણે કહ્યું.
મમ ભક્ષ્યઃ પ્રદિષ્ટસ્ત્વમીશ્વરૈર્વાનરર્ષભ। અહં ત્વાં ભક્ષયિષ્યામિ પ્રવિશેદં મમાનનમ્
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, દેવતાઓએ તને મારું ભોજન નિર્ધાર્યું છે; હવે હું તને ખાઈ જઇશ—મારા મોઢામાં પ્રવેશ.
વર એષ પુરા દત્તો મમ ધાત્રેતિ સત્વરા। વ્યાદાય વક્ત્રં વિપુલં સ્થિતા સા મારુતેઃ પુરઃ
મને પૂર્વે સૃષ્ટિકર્તાએ આ વરદાન આપ્યું હતું: 'તુ ઝડપી લે'; એ વિશાળ મોઢું ફાડી, પવનપુત્ર હનુમાન સામે ઊભી રહી.
એવમુક્તઃ સુરસયા પ્રહૃષ્ટવદનોઽબ્રવીત્। રામો દાશરથિર્નામ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વૈદેહ્યા ચાપિ ભાર્યયા
સુરસાએ આવું કહ્યું ત્યારે હનુમાન આનંદથી ચમકતા ચહેરા સાથે બોલ્યા: 'દશરથપુત્ર રામ પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ અને પત્ની વૈદેહી સાથે દંડકવનમાં પ્રવેશ્યા છે.'
અન્યકાર્યવિષક્તસ્ય બદ્ધવૈરસ્ય રાક્ષસૈઃ। તસ્ય સીતા હૃતા ભાર્યા રાવણેન યશસ્વિની
બીજા કામોમાં વ્યસ્ત અને રાક્ષસો સાથે વૈર રાખતા રામની પ્રસિદ્ધ પત્ની સીતાને રાવણે અપહરણ કરી હતી.
તસ્યાઃ સકાશં દૂતોઽહં ગમિષ્યે રામશાસનાત્। કર્તુમર્હસિ રામસ્ય સાહ્યં વિષયવાસિનિ
હું રામના આદેશથી દૂત બનીને સીતાજી પાસે જઈ રહ્યો છું; હે જળમાં રહેતી, રામને મદદ કરવી એ તમારો ધર્મ છે.
અથવા મૈથિલીં દૃષ્ટ્વા રામં ચાક્લિષ્ટકારિણમ્। આગમિષ્યામિ તે વક્ત્રં સત્યં પ્રતિશૃણોમિ તે
નહીંતર, જો હું વૈદેહી અને પવિત્ર કર્મ કરનાર રામને મળીશ, તો પછી પાછો આવીને તમારા મોઢામાં જઈશ; આ વાત હું સાચી કসমથી કહું છું.
એવમુક્તા હનુમતા સુરસા કામરૂપિણી। અબ્રવીન્નાતિવર્તેન્માં કશ્ચિદેષ વરો મમ
હનુમાનના આવા વચન સાંભળીને ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરી શકનારી સુરસા બોલી: 'કોઈ પણ મને પાર કરી શકે નહીં; આ મારો ઈશ્વરદત્ત વર છે.'
તં પ્રયાન્તં સમુદ્વીક્ષ્ય સુરસા વાક્યમબ્રવીત્। બલં જિજ્ઞાસમાના સા નાગમાતા હનૂમતઃ
હનુમાન આગળ વધતા હતા, ત્યારે નાગમાતા સુરસાએ તેમને રોકી, તેમનું બળ અજમાવા માટે કહ્યું:
નિવિશ્ય વદનં મેઽદ્ય ગન્તવ્યં વાનરોત્તમ। વર એષ પુરા દત્તો મમ ધાત્રેતિ સત્વરા
'હે વાનરશ્રેષ્ઠ, આજે તો મારા મોઢામાં પ્રવેશવું પડશે, નહીં તો આગળ જઈ શકશો નહીં; આ વર મને બ્રહ્માએ આપ્યો છે, તેથી જલદી કરો!'
વ્યાદાય વિપુલં વક્ત્રં સ્થિતા સા મારુતેઃપુરઃ। એવમુક્તઃ સુરસયા ક્રુદ્ધો વાનરપુંગવઃ
પછી સુરસાએ મોટું મોઢું ખોલીને પવનપુત્ર હનુમાન સામે ઊભી રહી; સુરસાના આવા વચનથી વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાન ગુસ્સે થયા.
અબ્રવીત્ કુરુ વૈ વક્ત્રં યેન માં વિષહિષ્યસિ। ઇત્યુક્ત્વા સુરસાં ક્રુદ્ધો દશયોજનમાયતામ્
હનુમાન બોલ્યા: 'તમારું મોઢું એટલું મોટું કરો કે તમે મને ગળી શકો!' આવું કહી ગુસ્સામાં સુરસાને કહ્યું અને પોતે દસ યોજન લાંબા થયા.
દશયોજનવિસ્તારો હનૂમાનભવત્ તદા। તં દૃષ્ટ્વા મેઘસંકાશં દશયોજનમાયતમ્। ચકાર સુરસાપ્યાસ્યં વિંશદ્ યોજનમાયતમ્
હનુમાન દસ યોજન પહોળા થયા; મેઘ જેવાં દેખાતા અને દસ યોજન લાંબા હનુમાનને જોઈ સુરસાએ પોતાનું મોઢું વીસ યોજન લાંબું કરી દીધું.
હનૂમાંસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધસ્ત્રિંશદ્ યોજનમાયતઃ। ચકાર સુરસા વક્ત્રં ચત્વારિંશત્ તથોચ્છ્રિતમ્
પછી ગુસ્સે થયેલા હનુમાન ત્રીસ યોજન લાંબા થયા; સુરસાએ પોતાનું મોઢું ચાલીસ યોજન પહોળું કરી દીધું.
બભૂવ હનુમાન્ વીરઃ પઞ્ચાશદ્ યોજનોચ્છ્રિતઃ। ચકાર સુરસા વક્ત્રં ષષ્ટિં યોજનમુચ્છ્રિતમ્
વીર હનુમાન પચાસ યોજન ઊંચા થયા અને સુરસાએ પોતાનું મોઢું સાઠ યોજન પહોળું કરી દીધું.
તદૈવ હનુમાન્ વીરઃ સપ્તતિં યોજનોચ્છ્રિતઃ। ચકાર સુરસા વક્ત્રમશીતિં યોજનોચ્છ્રિતમ્
ત્યારે જ વીર હનુમાન સિત્તેર યોજન ઊંચા થયા અને સુરસાએ પોતાનું મોઢું એંસી યોજન પહોળું કરી દીધું.
હનૂમાનનલપ્રખ્યો નવતિં યોજનોચ્છ્રિતઃ। ચકાર સુરસા વક્ત્રં શતયોજનમાયતમ્
અગ્નિ સમાન તેજ ધરાવતા હનુમાન નવ્વદ યોજન ઊંચા થયા અને સુરસાએ પોતાનું મોઢું સો યોજન લાંબું કરી દીધું.
તદ્ દૃષ્ટ્વા વ્યાદિતં ત્વાસ્યં વાયુપુત્રઃ સ બુદ્ધિમાન્। દીર્ઘજિહ્વં સુરસયા સુભીમં નરકોપમમ્
સુરસાએ પોતાનું મોટું, લાંબી જીભવાળું અને ભયાનક, નરક જેવું મોઢું ખોલ્યું હતું; એ જોઈને બુદ્ધિશાળી પવનપુત્ર હનુમાને વિચાર કર્યો.
સ સંક્ષિપ્યાત્મનઃ કાયં જીમૂત ઇવ મારુતિઃ। તસ્મિન્ મુહૂર્તે હનુમાન્ બભૂવાઙ્ગુષ્ઠમાત્રકઃ
પછી પવનપુત્ર હનુમાને પોતાનું શરીર વાદળ જેવું સંકોચી લીધું અને એક ક્ષણે જ અંગૂઠા જેટલા નાના થઈ ગયા.
સોઽભિપદ્યાથ તદ્વક્ત્રં નિષ્પત્ય ચ મહાબલઃ। અન્તરિક્ષે સ્થિતઃ શ્રીમાનિદં વચનમબ્રવીત્
પછી મહાબલી અને તેજસ્વી હનુમાન એ મોઢામાં પ્રવેશ્યા અને તરત બહાર આવી ગયા; આકાશમાં ઊભા રહી એમણે કહ્યું:
પ્રવિષ્ટોઽસ્મિ હિ તે વક્ત્રં દાક્ષાયણિ નમોઽસ્તુતે। ગમિષ્યે યત્ર વૈદેહી સત્યશ્ચાસીદ્ વરસ્તવ
'હું તો તમારા મોઢામાં પ્રવેશી ગયો છું, હે દક્ષકન્યા, તમને વંદન! હવે હું વૈદેહી જ્યાં છે ત્યાં જઈશ, તમારો વર સાચો રહ્યો.'
તં દૃષ્ટ્વા વદનાન્મુક્તં ચન્દ્રં રાહુમુખાદિવ। અબ્રવીત્ સુરસા દેવી સ્વેન રૂપેણ વાનરમ્
જ્યારે સુરસાએ હનુમાનને પોતાના મોઢામાંથી બહાર આવતાં જોયા, એ રીતે જાણે રાહુના મોઢામાંથી ચાંદ્રમાની મુક્તિ થાય, ત્યારે સુરસા દેવીએ પોતાના સ્વરૂપમાં વાનર હનુમાનને કહ્યું:
અર્થસિદ્ધ્યૈ હરિશ્રેષ્ઠ ગચ્છ સૌમ્ય યથાસુખમ્। સમાનય ચ વૈદેહીં રાઘવેણ મહાત્મના
'હે વાનરશ્રેષ્ઠ, હે સૌમ્ય, તું પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે કાર્યસિદ્ધિ માટે જા. વૈદેહીને મહાત્મા રાઘવ પાસે લઈ આવ.'