નિપત્ય મમ શૃઙ્ગેષુ સુખં વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્। રાઘવસ્ય કુલે જાતૈરુદધિઃ પરિવર્ધિતઃ
મારા શિખરો પર ઉતરી આરામથી વિશ્રામ કર અને પછી આગળ જા; રાઘવકુળમાં જન્મેલા લોકોના કારણે દરિયો વધ્યો છે.
સ ત્વાં રામહિતે યુક્તં પ્રત્યર્ચયતિ સાગરઃ। કૃતે ચ પ્રતિકર્તવ્યમેષ ધર્મઃ સનાતનઃ
રામના કાર્યમાં લાગેલો દરિયો તારો સન્માન કરે છે; ઉપકાર માટે ઉપકાર કરવો એ સદા ચાલતો ધર્મ છે.
સોઽયં તત્પ્રતિકારાર્થી ત્વત્તઃ સમ્માનમર્હતિ। ત્વન્નિમિત્તમનેનાહં બહુમાનાત્ પ્રચોદિતઃ
માટે, એ ઉપકારનું ફળ ચૂકવવા માટે તું પણ એનું સન્માન કર; તારા માટે એ મને વિશેષ માન આપી ને અહીં મોકલ્યો છે.
યોજનાનાં શતં ચાપિ કપિરેષ ખમાપ્લુતઃ। તવ સાનુષુ વિશ્રાન્તઃ શેષં પ્રક્રમતામિતિ
આ વાનરે આકાશમાંથી સો યોજનનું અંતર કાપ્યું છે; હવે એ મારા ઢોળાણ પર આરામ કરે અને પછી આગળના માર્ગે જાય.
તિષ્ઠ ત્વં હરિશાર્દૂલ મયિ વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્। તદિદં ગન્ધવત્ સ્વાદુ કન્દમૂલફલં બહુ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, અહીં જ આરામથી બેસો, મારી ઉપર આરામ કરો અને પછી આગળ જાવ. અહીં સુગંધિત અને સ્વાદિષ્ટ કંદ, મૂળ અને ફળ ઘણાં છે.
તદાસ્વાદ્ય હરિશ્રેષ્ઠ વિશ્રાન્તોઽથ ગમિષ્યસિ। અસ્માકમપિ સમ્બન્ધઃ કપિમુખ્ય ત્વયાસ્તિ વૈ। પ્રખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ મહાગુણપરિગ્રહઃ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, આ બધું ચાખી અને આરામ કર્યા પછી પછી જશો. હે વાનરમુખ્ય, અમારો પણ તારી સાથે સંબંધ છે, તું તારી મહાન ગુણોથી ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.
વેગવન્તઃ પ્લવન્તો યે પ્લવગા મારુતાત્મજ। તેષાં મુખ્યતમં મન્યે ત્વામહં કપિકુઞ્જર
હે પવનપુત્ર, જે વાનરો ઝડપી દોડે છે અને ઊંચા કૂદે છે, એમાં હું તને સર્વોપરી માનું છું, હે વાનરમણિ.
અતિથિઃ કિલ પૂજાર્હઃ પ્રાકૃતોઽપિ વિજાનતા। ધર્મં જિજ્ઞાસમાનેન કિં પુનર્યાદૃશો ભવાન્
જાણનારા માટે સામાન્ય અતિથિ પણ સન્માનને લાયક છે, અને જે ધર્મને સમજવા ઈચ્છે છે એ તો ખાસ કરીને. તો પછી તારા જેવા મહાન અતિથિને કેટલું વધારે સન્માન કરવું જોઈએ!
ત્વં હિ દેવવરિષ્ઠસ્ય મારુતસ્ય મહાત્મનઃ। પુત્રસ્તસ્યૈવ વેગેન સદૃશઃ કપિકુઞ્જર
કારણ કે તું દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહાન આત્મા પવનદેવનો પુત્ર છે, હે વાનરમણિ, તું પણ ઝડપમાં એના સમાન છે.
પૂજિતે ત્વયિ ધર્મજ્ઞે પૂજાં પ્રાપ્નોતિ મારુતઃ। તસ્માત્ ત્વં પૂજનીયો મે શૃણુ ચાપ્યત્ર કારણમ્
હે ધર્મજ્ઞ, જયારે તારો સન્માન થાય છે ત્યારે પવનદેવનો પણ સન્માન થાય છે. તેથી તું મારા માટે સન્માનને લાયક છે. આનું કારણ પણ સાંભળ.
પૂર્વં કૃતયુગે તાત પર્વતાઃ પક્ષિણોઽભવન્। તેઽપિ જગ્મુર્દિશઃ સર્વા ગરુડા ઇવ વેગિનઃ
હે પુત્ર, પહેલા કૃતયુગમાં પર્વતોને પણ પાંખો હતી અને એ પર્વતો પક્ષીઓ જેવાં હતા. એ પણ ગરુડ જેવી ઝડપથી સર્વ દિશામાં જતાં.
તતસ્તેષુ પ્રયાતેષુ દેવસઙ્ઘાઃ સહર્ષિભિઃ। ભૂતાનિ ચ ભયં જગ્મુસ્તેષાં પતનશઙ્કયા
જ્યારે એ પર્વતો આવતાં-જતાં, ત્યારે દેવો અને ઋષિઓ સહિત બધા જ જીવોમાં ભય પેદા થયો, એમને લાગ્યું કે પર્વતો પડી જશે.
તતઃ ક્રુદ્ધઃ સહસ્રાક્ષઃ પર્વતાનાં શતક્રતુઃ। પક્ષાંશ્ચિચ્છેદ વજ્રેણ તતઃ શતસહસ્રશઃ
પછી સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્રે ગુસ્સામાં આવીને પોતાના વજ્રથી પર્વતોની પાંખો કાપી નાંખી — એ રીતે હજારો-લાખો પર્વતો પાંખવિહોણા થઈ ગયા.
સ મામુપગતઃ ક્રુદ્ધો વજ્રમુદ્યમ્ય દેવરાટ્। તતોઽહં સહસા ક્ષિપ્તઃ શ્વસનેન મહાત્મના
પછી જ્યારે દેવરાજ ગુસ્સામાં મારી સામે વજ્ર લઈને આવ્યો, ત્યારે મહાન આત્મા પવનદેવે મને તરત જ દૂર ફેંકી દીધો.
અસ્મિઁલ્લવણતોયે ચ પ્રક્ષિપ્તઃ પ્લવગોત્તમ। ગુપ્તપક્ષઃ સમગ્રશ્ચ તવ પિત્રાભિરક્ષિતઃ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, એ રીતે હું આ ખારા દરિયામાં આવી પડ્યો, મારી પાંખો છુપાઈ ગઈ અને આખો શરીર યથાવત રહ્યો, તારા પિતાની રક્ષા હેઠળ.
તતોઽહં માનયામિ ત્વાં માન્યોઽસિ મમ મારુતે। ત્વયા મમૈષ સમ્બન્ધઃ કપિમુખ્ય મહાગુણઃ
એથી હું તારો સન્માન કરું છું, હે પવનપુત્ર, તું મારા માટે માન્ય છે. તારા દ્વારા મારો એ સંબંધ થયો છે, હે ગુણવાન વાનરમુખ્ય.
અસ્મિન્ નેવંગતે કાર્યે સાગરસ્ય મમૈવ ચ। પ્રીતિં પ્રીતમનાઃ કર્તું ત્વમર્હસિ મહામતે
આ કામમાં, જે મારા અને સાગર બંનેના હિતનું છે, હે બુદ્ધિશાળી, તારે આનંદપૂર્વક એવું કરવું જોઈએ કે મને ખુશી મળે.
શ્રમં મોક્ષય પૂજાં ચ ગૃહાણ હરિસત્તમ। પ્રીતિં ચ મમ માન્યસ્ય પ્રીતોઽસ્મિ તવ દર્શનાત્
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારો થાક દૂર કર અને મારું આ સન્માન સ્વીકાર. તું માન્ય છે, તારા દર્શનથી હું પ્રસન્ન થયો છું.
એવમુક્તઃ કપિશ્રેષ્ઠસ્તં નગોત્તમમબ્રવીત્। પ્રીતોઽસ્મિ કૃતમાતિથ્યં મન્યુરેષોઽપનીયતામ્
આ રીતે પર્વતના શ્રેષ્ઠ વાનરે કહ્યું: 'હું પ્રસન્ન છું, તું અતિથ્ય કર્યુ છે. હવે આ રોષ છોડ.'
ત્વરતે કાર્યકાલો મે અહશ્ચાપ્યતિવર્તતે। પ્રતિજ્ઞા ચ મયા દત્તા ન સ્થાતવ્યમિહાન્તરા
મારે કામનો સમય આવી ગયો છે અને દિવસ પણ પસાર થઈ રહ્યો છે. મેં પ્રતિજ્ઞા આપી છે, હવે અહીં વધુ રોકાવું નહીં.
ઇત્યુક્ત્વા પાણિના શૈલમાલભ્ય હરિપુઙ્ગવઃ। જગામાકાશમાવિશ્ય વીર્યવાન્ પ્રહસન્નિવ
આવી રીતે કહીને વાનરશ્રેષ્ઠે પર્વતને હાથ લગાડ્યો, પછી આકાશમાં પ્રવેશી શક્તિશાળી અને સ્મિત કરતાં જતા રહ્યા.
સ પર્વતસમુદ્રાભ્યાં બહુમાનાદવેક્ષિતઃ। પૂજિતશ્ચોપપન્નાભિરાશીર્ભિરભિનન્દિતઃ
પર્વત અને સાગરે તેને ખૂબ આદરથી જોયો, યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું અને શુભાશિષા આપી આનંદિત કર્યા.
અથોર્ધ્વં દૂરમાગત્ય હિત્વા શૈલમહાર્ણવૌ। પિતુઃ પન્થાનમાસાદ્ય જગામ વિમલેઽમ્બરે
પછી, હનુમાનજી ઊંચે દૂર સુધી ગયા, પર્વત અને વિશાળ સમુદ્રને પાછળ મૂકી, પિતાજીના માર્ગે પહોંચ્યા અને નિર્મળ આકાશમાં આગળ વધ્યા.
ભૂયશ્ચોર્ધ્વં ગતિં પ્રાપ્ય ગિરિં તમવલોકયન્। વાયુસૂનુર્નિરાલમ્બો જગામ કપિકુઞ્જરઃ
પછી ફરીથી વધુ ઊંચે જઈ, એ પર્વત તરફ જોઈને, પવનપુત્ર હનુમાન, કોઈ આધાર વિના, વાનરવીર તરીકે આગળ વધ્યા.
તદ્ દ્વિતીયં હનુમતો દૃષ્ટ્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્। પ્રશશંસુઃ સુરાઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ
હનુમાનજીનું બીજું અતિ દુષ્કર કાર્ય જોઈને, બધા દેવતાઓ, સિદ્ધો અને મહાન ઋષિઓએ તેમની ખૂબ પ્રશંસા કરી.
દેવતાશ્ચાભવન્ હૃષ્ટાસ્તત્રસ્થાસ્તસ્ય કર્મણા। કાઞ્ચનસ્ય સુનાભસ્ય સહસ્રાક્ષશ્ચ વાસવઃ
ત્યાં હાજર દેવતાઓ હનુમાનજીના કાર્યોથી આનંદિત થયા, જેમાં સુનાભ નામના સુવર્ણનાભી પર્વત અને સહસ્રનેત્ર ઈન્દ્ર પણ હતા.
ઉવાચ વચનં ધીમાન્ પરિતોષાત્ સગદ્ગદમ્। સુનાભં પર્વતશ્રેષ્ઠં સ્વયમેવ શચીપતિઃ
ત્યારે બુદ્ધિશાળી શચીપતિ ઈન્દ્રે આનંદથી ગદગદ થઈને, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સુનાભને પોતે જ 이렇게 કહ્યું.
હિરણ્યનાભ શૈલેન્દ્ર પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તે ભૃશમ્। અભયં તે પ્રયચ્છામિ ગચ્છ સૌમ્ય યથાસુખમ્
હે સુવર્ણનાભી પર્વતરાજ, હું તારા પર ખૂબ પ્રસન્ન છું. હું તને નિર્ભયતા અપું છું; હે સૌમ્ય, તું મનગમતું જા.
સાહ્યં કૃતં તે સુમહદ્ વિશ્રાન્તસ્ય હનૂમતઃ। ક્રમતો યોજનશતં નિર્ભયસ્ય ભયે સતિ
હનુમાનજી અહીં આરામ કરી શક્યા, એમાં તું ખૂબ મોટું સહાય કર્યું છે; ભય વચ્ચે પણ, તું તેમને એક પછી એક પગલાંમાં સો યોજન પાર કરાવ્યા.
રામસ્યૈષ હિતાયૈવ યાતિ દાશરથેઃ કપિઃ। સત્ક્રિયાં કુર્વતા શક્ત્યા તોષિતોઽસ્મિ દૃઢં ત્વયા
આ વાનર માત્ર દશરથપુત્ર રામના હિત માટે જ જાય છે. તું તારી શક્તિથી આ સન્માનપૂર્વક સેવા કરી, તેથી હું તારા પર ખૂબ પ્રસન્ન છું.