સ સાગરજલં ભિત્ત્વા બભૂવાત્યુચ્છ્રિતસ્તદા। યથા જલધરં ભિત્ત્વા દીપ્તરશ્મિર્દિવાકરઃ
પર્વતે દરિયાના પાણીને ચીરીને એટલો ઊંચો દેહ દેખાડ્યો કે જાણે તેજસ્વી સૂર્ય મેઘોને ભેદી ને બહાર આવે છે.
સ મહાત્મા મુહૂર્તેન પર્વતઃ સલિલાવૃતઃ। દર્શયામાસ શૃઙ્ગાણિ સાગરેણ નિયોજિતઃ
પાણીમાં ઢંકાયેલો એ મહાન પર્વત, દરિયાની આજ્ઞાથી એક પળમાં પોતાના શિખરો દેખાડવા લાગ્યો.
શાતકુમ્ભમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ સકિંનરમહોરગૈઃ। આદિત્યોદયસંકાશૈરુલ્લિખદ્ભિરિવામ્બરમ્
પોળી સોનાથી બનેલા શિખરો પર કિન્નર અને મહાનાગો શોભતા હતા, જે સૂર્યોદય જેવી તેજસ્વી કિરણોથી આકાશને ખંજવાળતા હોય એમ લાગતું હતું.
તસ્ય જામ્બૂનદૈઃ શૃઙ્ગૈઃ પર્વતસ્ય સમુત્થિતૈઃ। આકાશં શસ્ત્રસંકાશમભવત્ કાઞ્ચનપ્રભમ્
જાંબુનદ સોનાથી બનેલા શિખરો ઊભા થતાં, આખું આકાશ શસ્ત્રોની જેમ ચમકતું અને કાંચનપ્રભાથી ઝગમગતું લાગ્યું.
જાતરૂપમયૈઃ શૃઙ્ગૈર્ભ્રાજમાનૈર્મહાપ્રભૈઃ। આદિત્યશતસંકાશઃ સોઽભવદ્ ગિરિસત્તમઃ
શુદ્ધ સોનાના તેજસ્વી અને ઝગમગતા શિખરો સાથે એ શ્રેષ્ઠ પર્વત જાણે સો સૂર્ય એકસાથે ઉગ્યા હોય એમ દેખાતો હતો.
સમુત્થિતમસઙ્ગેન હનૂમાનગ્રતઃ સ્થિતમ્। મધ્યે લવણતોયસ્ય વિઘ્નોઽયમિતિ નિશ્ચિતઃ
હનુમાને અચાનક દરિયાની વચ્ચે ઊભેલો પર્વત જોયો અને વિચાર્યું—'આ તો મારા માર્ગમાં અવરોધ છે.'
સ તમુચ્છ્રિતમત્યર્થં મહાવેગો મહાકપિઃ। ઉરસા પાતયામાસ જીમૂતમિવ મારુતઃ
મહાવીર હનુમાન, પવન જેવી ઝડપથી, પોતાના છાતીથી એ ઊંચા પર્વતને એવી રીતે આઘાત કર્યો જેમ પવન મેઘને ધકેલી નાખે.
સ તદાસાદિતસ્તેન કપિના પર્વતોત્તમઃ। બુદ્ધ્વા તસ્ય હરેર્વેગં જહર્ષ ચ નનાદ ચ
પર્વતને જ્યારે એ વાનરે સ્પર્શ કર્યો, ત્યારે પર્વતે વાનરનું બળ જાણી આનંદ અનુભવ્યો અને ગર્જના કરી.
તમાકાશગતં વીરમાકાશે સમુપસ્થિતઃ। પ્રીતો હૃષ્ટમના વાક્યમબ્રવીત્ પર્વતઃ કપિમ્
આકાશમાં આવતા એ વીરને જોઈને પર્વત ખુશીથી અને આનંદથી ભરાઈ, વાનરને આ રીતે સંબોધન કર્યું.
માનુષં ધારયન્ રૂપમાત્મનઃ શિખરે સ્થિતઃ। દુષ્કરં કૃતવાન્ કર્મ ત્વમિદં વાનરોત્તમ
પર્વતે માનવરૂપ ધારણ કરીને પોતાના શિખરે ઊભા રહીને કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ વાનર, તું આ અઘરું કાર્ય સારું પૂરું કર્યું છે.'
નિપત્ય મમ શૃઙ્ગેષુ સુખં વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્। રાઘવસ્ય કુલે જાતૈરુદધિઃ પરિવર્ધિતઃ
મારા શિખરો પર ઉતરી આરામથી વિશ્રામ કર અને પછી આગળ જા; રાઘવકુળમાં જન્મેલા લોકોના કારણે દરિયો વધ્યો છે.
સ ત્વાં રામહિતે યુક્તં પ્રત્યર્ચયતિ સાગરઃ। કૃતે ચ પ્રતિકર્તવ્યમેષ ધર્મઃ સનાતનઃ
રામના કાર્યમાં લાગેલો દરિયો તારો સન્માન કરે છે; ઉપકાર માટે ઉપકાર કરવો એ સદા ચાલતો ધર્મ છે.
સોઽયં તત્પ્રતિકારાર્થી ત્વત્તઃ સમ્માનમર્હતિ। ત્વન્નિમિત્તમનેનાહં બહુમાનાત્ પ્રચોદિતઃ
માટે, એ ઉપકારનું ફળ ચૂકવવા માટે તું પણ એનું સન્માન કર; તારા માટે એ મને વિશેષ માન આપી ને અહીં મોકલ્યો છે.
યોજનાનાં શતં ચાપિ કપિરેષ ખમાપ્લુતઃ। તવ સાનુષુ વિશ્રાન્તઃ શેષં પ્રક્રમતામિતિ
આ વાનરે આકાશમાંથી સો યોજનનું અંતર કાપ્યું છે; હવે એ મારા ઢોળાણ પર આરામ કરે અને પછી આગળના માર્ગે જાય.
તિષ્ઠ ત્વં હરિશાર્દૂલ મયિ વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્। તદિદં ગન્ધવત્ સ્વાદુ કન્દમૂલફલં બહુ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, અહીં જ આરામથી બેસો, મારી ઉપર આરામ કરો અને પછી આગળ જાવ. અહીં સુગંધિત અને સ્વાદિષ્ટ કંદ, મૂળ અને ફળ ઘણાં છે.
તદાસ્વાદ્ય હરિશ્રેષ્ઠ વિશ્રાન્તોઽથ ગમિષ્યસિ। અસ્માકમપિ સમ્બન્ધઃ કપિમુખ્ય ત્વયાસ્તિ વૈ। પ્રખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ મહાગુણપરિગ્રહઃ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, આ બધું ચાખી અને આરામ કર્યા પછી પછી જશો. હે વાનરમુખ્ય, અમારો પણ તારી સાથે સંબંધ છે, તું તારી મહાન ગુણોથી ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.
વેગવન્તઃ પ્લવન્તો યે પ્લવગા મારુતાત્મજ। તેષાં મુખ્યતમં મન્યે ત્વામહં કપિકુઞ્જર
હે પવનપુત્ર, જે વાનરો ઝડપી દોડે છે અને ઊંચા કૂદે છે, એમાં હું તને સર્વોપરી માનું છું, હે વાનરમણિ.
અતિથિઃ કિલ પૂજાર્હઃ પ્રાકૃતોઽપિ વિજાનતા। ધર્મં જિજ્ઞાસમાનેન કિં પુનર્યાદૃશો ભવાન્
જાણનારા માટે સામાન્ય અતિથિ પણ સન્માનને લાયક છે, અને જે ધર્મને સમજવા ઈચ્છે છે એ તો ખાસ કરીને. તો પછી તારા જેવા મહાન અતિથિને કેટલું વધારે સન્માન કરવું જોઈએ!
ત્વં હિ દેવવરિષ્ઠસ્ય મારુતસ્ય મહાત્મનઃ। પુત્રસ્તસ્યૈવ વેગેન સદૃશઃ કપિકુઞ્જર
કારણ કે તું દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહાન આત્મા પવનદેવનો પુત્ર છે, હે વાનરમણિ, તું પણ ઝડપમાં એના સમાન છે.
પૂજિતે ત્વયિ ધર્મજ્ઞે પૂજાં પ્રાપ્નોતિ મારુતઃ। તસ્માત્ ત્વં પૂજનીયો મે શૃણુ ચાપ્યત્ર કારણમ્
હે ધર્મજ્ઞ, જયારે તારો સન્માન થાય છે ત્યારે પવનદેવનો પણ સન્માન થાય છે. તેથી તું મારા માટે સન્માનને લાયક છે. આનું કારણ પણ સાંભળ.
પૂર્વં કૃતયુગે તાત પર્વતાઃ પક્ષિણોઽભવન્। તેઽપિ જગ્મુર્દિશઃ સર્વા ગરુડા ઇવ વેગિનઃ
હે પુત્ર, પહેલા કૃતયુગમાં પર્વતોને પણ પાંખો હતી અને એ પર્વતો પક્ષીઓ જેવાં હતા. એ પણ ગરુડ જેવી ઝડપથી સર્વ દિશામાં જતાં.
તતસ્તેષુ પ્રયાતેષુ દેવસઙ્ઘાઃ સહર્ષિભિઃ। ભૂતાનિ ચ ભયં જગ્મુસ્તેષાં પતનશઙ્કયા
જ્યારે એ પર્વતો આવતાં-જતાં, ત્યારે દેવો અને ઋષિઓ સહિત બધા જ જીવોમાં ભય પેદા થયો, એમને લાગ્યું કે પર્વતો પડી જશે.
તતઃ ક્રુદ્ધઃ સહસ્રાક્ષઃ પર્વતાનાં શતક્રતુઃ। પક્ષાંશ્ચિચ્છેદ વજ્રેણ તતઃ શતસહસ્રશઃ
પછી સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્રે ગુસ્સામાં આવીને પોતાના વજ્રથી પર્વતોની પાંખો કાપી નાંખી — એ રીતે હજારો-લાખો પર્વતો પાંખવિહોણા થઈ ગયા.
સ મામુપગતઃ ક્રુદ્ધો વજ્રમુદ્યમ્ય દેવરાટ્। તતોઽહં સહસા ક્ષિપ્તઃ શ્વસનેન મહાત્મના
પછી જ્યારે દેવરાજ ગુસ્સામાં મારી સામે વજ્ર લઈને આવ્યો, ત્યારે મહાન આત્મા પવનદેવે મને તરત જ દૂર ફેંકી દીધો.
અસ્મિઁલ્લવણતોયે ચ પ્રક્ષિપ્તઃ પ્લવગોત્તમ। ગુપ્તપક્ષઃ સમગ્રશ્ચ તવ પિત્રાભિરક્ષિતઃ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, એ રીતે હું આ ખારા દરિયામાં આવી પડ્યો, મારી પાંખો છુપાઈ ગઈ અને આખો શરીર યથાવત રહ્યો, તારા પિતાની રક્ષા હેઠળ.
તતોઽહં માનયામિ ત્વાં માન્યોઽસિ મમ મારુતે। ત્વયા મમૈષ સમ્બન્ધઃ કપિમુખ્ય મહાગુણઃ
એથી હું તારો સન્માન કરું છું, હે પવનપુત્ર, તું મારા માટે માન્ય છે. તારા દ્વારા મારો એ સંબંધ થયો છે, હે ગુણવાન વાનરમુખ્ય.
અસ્મિન્ નેવંગતે કાર્યે સાગરસ્ય મમૈવ ચ। પ્રીતિં પ્રીતમનાઃ કર્તું ત્વમર્હસિ મહામતે
આ કામમાં, જે મારા અને સાગર બંનેના હિતનું છે, હે બુદ્ધિશાળી, તારે આનંદપૂર્વક એવું કરવું જોઈએ કે મને ખુશી મળે.
શ્રમં મોક્ષય પૂજાં ચ ગૃહાણ હરિસત્તમ। પ્રીતિં ચ મમ માન્યસ્ય પ્રીતોઽસ્મિ તવ દર્શનાત્
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારો થાક દૂર કર અને મારું આ સન્માન સ્વીકાર. તું માન્ય છે, તારા દર્શનથી હું પ્રસન્ન થયો છું.
એવમુક્તઃ કપિશ્રેષ્ઠસ્તં નગોત્તમમબ્રવીત્। પ્રીતોઽસ્મિ કૃતમાતિથ્યં મન્યુરેષોઽપનીયતામ્
આ રીતે પર્વતના શ્રેષ્ઠ વાનરે કહ્યું: 'હું પ્રસન્ન છું, તું અતિથ્ય કર્યુ છે. હવે આ રોષ છોડ.'
ત્વરતે કાર્યકાલો મે અહશ્ચાપ્યતિવર્તતે। પ્રતિજ્ઞા ચ મયા દત્તા ન સ્થાતવ્યમિહાન્તરા
મારે કામનો સમય આવી ગયો છે અને દિવસ પણ પસાર થઈ રહ્યો છે. મેં પ્રતિજ્ઞા આપી છે, હવે અહીં વધુ રોકાવું નહીં.