ત્વમિહાસુરસઙ્ઘાનાં દેવરાજ્ઞા મહાત્મના। પાતાલનિલયાનાં હિ પરિઘઃ સંનિવેશિતઃ
અહીં, મહાન આત્મા દેવરાજે તને પાતાળમાં વસતા અસુરોના ટોળાં માટે અવરોધરૂપ રાખ્યો છે.
ત્વમેષાં જ્ઞાતવીર્યાણાં પુનરેવોત્પતિષ્યતામ્। પાતાલસ્યાપ્રમેયસ્ય દ્વારમાવૃત્ય તિષ્ઠસિ
તારા પરાક્રમની જાણકારી બધાને છે, અને તું પાતાળના અનંત દ્વારને રોકી ઊભો છે, જેથી તેઓ ફરીથી બહાર આવી ન શકે.
તિર્યગૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ શક્તિસ્તે શૈલ વર્ધિતુમ્। તસ્માત્ સંચોદયામિ ત્વામુત્તિષ્ઠ ગિરિસત્તમ
હે પર્વત, તારી શક્તિ ચારે તરફ, ઉપર અને નીચે સુધી વિસ્તરે છે. તેથી, હે શ્રેષ્ઠ પર્વત, હું તને ઉઠવા માટે પ્રેરણા આપું છું.
સ એષ કપિશાર્દૂલસ્ત્વામુપર્યેતિ વીર્યવાન્। હનૂમાન્ રામકાર્યાર્થી ભીમકર્મા ખમાપ્લુતઃ
રામના કાર્ય માટે આકાશમાં ઉડી રહેલો પરાક્રમી હનુમાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, હવે તારી નજીક આવી રહ્યો છે.
અસ્ય સાહ્યં મયા કાર્યમિક્ષ્વાકુકુલવર્તિનઃ। મમ ઇક્ષ્વાકવઃ પૂજ્યાઃ પરં પૂજ્યતમાસ્તવ
હું ઇક્ષ્વાકુ વંશના ધારક હનુમાનની મદદ કરવી મારી ફરજ છે. ઇક્ષ્વાકુઓ મારા માટે પૂજ્ય છે અને તારા માટે પણ સર્વોપરી પૂજ્ય છે.
કુરુ સાચિવ્યમસ્માકં ન નઃ કાર્યમતિક્રમેત્। કર્તવ્યમકૃતં કાર્યં સતાં મન્યુમુદીરયેત્
તમે અમને મદદ કરો જેથી અમારું કાર્ય અટકે નહીં. કારણ કે, કરવાનું કાર્ય ન કરવું સજ્જનોના મનમાં ગુસ્સો પેદા કરે છે.
સલિલાદૂર્ધ્વમુત્તિષ્ઠ તિષ્ઠત્વેષ કપિસ્ત્વયિ। અસ્માકમતિથિશ્ચૈવ પૂજ્યશ્ચ પ્લવતાં વરઃ
પાણીમાંથી ઉપર ઊઠી ને આ વાનરને ઊભા રહેવા દે; એ અમારો મહેમાન છે અને કૂદકાં મારનારા બધામાં શ્રેષ્ઠ છે, એનું સન્માન કરવું જોઈએ.
ચામીકરમહાનાભ દેવગન્ધર્વસેવિત। હનૂમાઁસ્ત્વયિ વિશ્રાન્તસ્તતઃ શેષં ગમિષ્યતિ
હે મેણાક, તારા સુવર્ણ શિખરો પર દેવો અને ગંધર્વો સેવા કરે છે, હવે હનુમાન તારા પર આરામ કરે અને પછી પોતાનો માર્ગ ચાલુ રાખે.
કાકુત્સ્થસ્યાનૃશંસ્યં ચ મૈથિલ્યાશ્ચ વિવાસનમ્। શ્રમં ચ પ્લવગેન્દ્રસ્ય સમીક્ષ્યોત્થાતુમર્હસિ
કકુત્સ્થની દયાળુતા, સીતાજીનું વનવાસ અને વાનરરાજનો થાક વિચારી, તારે ઊભા થવું જ યોગ્ય છે.
હિરણ્યગર્ભો મૈનાકો નિશમ્ય લવણામ્ભસઃ। ઉત્પપાત જલાત્ તૂર્ણં મહાદ્રુમલતાવૃતઃ
આ સાંભળી, સુવર્ણ શિખરો ધરાવતો મેણાક પર્વત, મોટા વૃક્ષો અને લતાવાળો, તરત જ ખારા પાણીમાંથી ઝડપથી ઉપર ઊઠ્યો.
સ સાગરજલં ભિત્ત્વા બભૂવાત્યુચ્છ્રિતસ્તદા। યથા જલધરં ભિત્ત્વા દીપ્તરશ્મિર્દિવાકરઃ
પર્વતે દરિયાના પાણીને ચીરીને એટલો ઊંચો દેહ દેખાડ્યો કે જાણે તેજસ્વી સૂર્ય મેઘોને ભેદી ને બહાર આવે છે.
સ મહાત્મા મુહૂર્તેન પર્વતઃ સલિલાવૃતઃ। દર્શયામાસ શૃઙ્ગાણિ સાગરેણ નિયોજિતઃ
પાણીમાં ઢંકાયેલો એ મહાન પર્વત, દરિયાની આજ્ઞાથી એક પળમાં પોતાના શિખરો દેખાડવા લાગ્યો.
શાતકુમ્ભમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ સકિંનરમહોરગૈઃ। આદિત્યોદયસંકાશૈરુલ્લિખદ્ભિરિવામ્બરમ્
પોળી સોનાથી બનેલા શિખરો પર કિન્નર અને મહાનાગો શોભતા હતા, જે સૂર્યોદય જેવી તેજસ્વી કિરણોથી આકાશને ખંજવાળતા હોય એમ લાગતું હતું.
તસ્ય જામ્બૂનદૈઃ શૃઙ્ગૈઃ પર્વતસ્ય સમુત્થિતૈઃ। આકાશં શસ્ત્રસંકાશમભવત્ કાઞ્ચનપ્રભમ્
જાંબુનદ સોનાથી બનેલા શિખરો ઊભા થતાં, આખું આકાશ શસ્ત્રોની જેમ ચમકતું અને કાંચનપ્રભાથી ઝગમગતું લાગ્યું.
જાતરૂપમયૈઃ શૃઙ્ગૈર્ભ્રાજમાનૈર્મહાપ્રભૈઃ। આદિત્યશતસંકાશઃ સોઽભવદ્ ગિરિસત્તમઃ
શુદ્ધ સોનાના તેજસ્વી અને ઝગમગતા શિખરો સાથે એ શ્રેષ્ઠ પર્વત જાણે સો સૂર્ય એકસાથે ઉગ્યા હોય એમ દેખાતો હતો.
સમુત્થિતમસઙ્ગેન હનૂમાનગ્રતઃ સ્થિતમ્। મધ્યે લવણતોયસ્ય વિઘ્નોઽયમિતિ નિશ્ચિતઃ
હનુમાને અચાનક દરિયાની વચ્ચે ઊભેલો પર્વત જોયો અને વિચાર્યું—'આ તો મારા માર્ગમાં અવરોધ છે.'
સ તમુચ્છ્રિતમત્યર્થં મહાવેગો મહાકપિઃ। ઉરસા પાતયામાસ જીમૂતમિવ મારુતઃ
મહાવીર હનુમાન, પવન જેવી ઝડપથી, પોતાના છાતીથી એ ઊંચા પર્વતને એવી રીતે આઘાત કર્યો જેમ પવન મેઘને ધકેલી નાખે.
સ તદાસાદિતસ્તેન કપિના પર્વતોત્તમઃ। બુદ્ધ્વા તસ્ય હરેર્વેગં જહર્ષ ચ નનાદ ચ
પર્વતને જ્યારે એ વાનરે સ્પર્શ કર્યો, ત્યારે પર્વતે વાનરનું બળ જાણી આનંદ અનુભવ્યો અને ગર્જના કરી.
તમાકાશગતં વીરમાકાશે સમુપસ્થિતઃ। પ્રીતો હૃષ્ટમના વાક્યમબ્રવીત્ પર્વતઃ કપિમ્
આકાશમાં આવતા એ વીરને જોઈને પર્વત ખુશીથી અને આનંદથી ભરાઈ, વાનરને આ રીતે સંબોધન કર્યું.
માનુષં ધારયન્ રૂપમાત્મનઃ શિખરે સ્થિતઃ। દુષ્કરં કૃતવાન્ કર્મ ત્વમિદં વાનરોત્તમ
પર્વતે માનવરૂપ ધારણ કરીને પોતાના શિખરે ઊભા રહીને કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ વાનર, તું આ અઘરું કાર્ય સારું પૂરું કર્યું છે.'
નિપત્ય મમ શૃઙ્ગેષુ સુખં વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્। રાઘવસ્ય કુલે જાતૈરુદધિઃ પરિવર્ધિતઃ
મારા શિખરો પર ઉતરી આરામથી વિશ્રામ કર અને પછી આગળ જા; રાઘવકુળમાં જન્મેલા લોકોના કારણે દરિયો વધ્યો છે.
સ ત્વાં રામહિતે યુક્તં પ્રત્યર્ચયતિ સાગરઃ। કૃતે ચ પ્રતિકર્તવ્યમેષ ધર્મઃ સનાતનઃ
રામના કાર્યમાં લાગેલો દરિયો તારો સન્માન કરે છે; ઉપકાર માટે ઉપકાર કરવો એ સદા ચાલતો ધર્મ છે.
સોઽયં તત્પ્રતિકારાર્થી ત્વત્તઃ સમ્માનમર્હતિ। ત્વન્નિમિત્તમનેનાહં બહુમાનાત્ પ્રચોદિતઃ
માટે, એ ઉપકારનું ફળ ચૂકવવા માટે તું પણ એનું સન્માન કર; તારા માટે એ મને વિશેષ માન આપી ને અહીં મોકલ્યો છે.
યોજનાનાં શતં ચાપિ કપિરેષ ખમાપ્લુતઃ। તવ સાનુષુ વિશ્રાન્તઃ શેષં પ્રક્રમતામિતિ
આ વાનરે આકાશમાંથી સો યોજનનું અંતર કાપ્યું છે; હવે એ મારા ઢોળાણ પર આરામ કરે અને પછી આગળના માર્ગે જાય.
તિષ્ઠ ત્વં હરિશાર્દૂલ મયિ વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્। તદિદં ગન્ધવત્ સ્વાદુ કન્દમૂલફલં બહુ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, અહીં જ આરામથી બેસો, મારી ઉપર આરામ કરો અને પછી આગળ જાવ. અહીં સુગંધિત અને સ્વાદિષ્ટ કંદ, મૂળ અને ફળ ઘણાં છે.
તદાસ્વાદ્ય હરિશ્રેષ્ઠ વિશ્રાન્તોઽથ ગમિષ્યસિ। અસ્માકમપિ સમ્બન્ધઃ કપિમુખ્ય ત્વયાસ્તિ વૈ। પ્રખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ મહાગુણપરિગ્રહઃ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, આ બધું ચાખી અને આરામ કર્યા પછી પછી જશો. હે વાનરમુખ્ય, અમારો પણ તારી સાથે સંબંધ છે, તું તારી મહાન ગુણોથી ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.
વેગવન્તઃ પ્લવન્તો યે પ્લવગા મારુતાત્મજ। તેષાં મુખ્યતમં મન્યે ત્વામહં કપિકુઞ્જર
હે પવનપુત્ર, જે વાનરો ઝડપી દોડે છે અને ઊંચા કૂદે છે, એમાં હું તને સર્વોપરી માનું છું, હે વાનરમણિ.
અતિથિઃ કિલ પૂજાર્હઃ પ્રાકૃતોઽપિ વિજાનતા। ધર્મં જિજ્ઞાસમાનેન કિં પુનર્યાદૃશો ભવાન્
જાણનારા માટે સામાન્ય અતિથિ પણ સન્માનને લાયક છે, અને જે ધર્મને સમજવા ઈચ્છે છે એ તો ખાસ કરીને. તો પછી તારા જેવા મહાન અતિથિને કેટલું વધારે સન્માન કરવું જોઈએ!
ત્વં હિ દેવવરિષ્ઠસ્ય મારુતસ્ય મહાત્મનઃ। પુત્રસ્તસ્યૈવ વેગેન સદૃશઃ કપિકુઞ્જર
કારણ કે તું દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહાન આત્મા પવનદેવનો પુત્ર છે, હે વાનરમણિ, તું પણ ઝડપમાં એના સમાન છે.
પૂજિતે ત્વયિ ધર્મજ્ઞે પૂજાં પ્રાપ્નોતિ મારુતઃ। તસ્માત્ ત્વં પૂજનીયો મે શૃણુ ચાપ્યત્ર કારણમ્
હે ધર્મજ્ઞ, જયારે તારો સન્માન થાય છે ત્યારે પવનદેવનો પણ સન્માન થાય છે. તેથી તું મારા માટે સન્માનને લાયક છે. આનું કારણ પણ સાંભળ.