દુષ્કરં નિષ્પ્રતિદ્વન્દ્વં ચિકીર્ષન્ કર્મ વાનરઃ। સમુદગ્રશિરોગ્રીવો ગવાં પતિરિવાબભૌ
અસાધ્ય અને બેનમૂના કાર્ય કરવા ઇચ્છનારો એ વાનર, ઊંચું માથું અને ગળું ધરાવતો, ગાયોના રાજા જેવો દેખાતો હતો.
અથ વૈદૂર્યવર્ણેષુ શાદ્વલેષુ મહાબલઃ। ધીરઃ સલિલકલ્પેષુ વિચચાર યથાસુખમ્
પછી એ મહાબલી અને ધીર વાનરે વૈડૂર્યમણિ જેવી લીલીછમન અને પાણી જેવી જગ્યા પર આનંદથી ફર્યો.
દ્વિજાન્ વિત્રાસયન્ ધીમાનુરસા પાદપાન્ હરન્। મૃગાંશ્ચ સુબહૂન્ નિઘ્નન્ પ્રવૃદ્ધ ઇવ કેસરી
પક્ષીઓને ઉડાડી, છાતીથી વૃક્ષો તોડી અને અનેક પ્રાણીઓનો સંહાર કરી, એ બુદ્ધિશાળી વાનર વધેલા સિંહ જેવો ચાલતો હતો.
નીલલોહિતમાઞ્જિષ્ઠપદ્મવર્ણૈઃ સિતાસિતૈઃ। સ્વભાવસિદ્ધૈર્વિમલૈર્ધાતુભિઃ સમલંકૃતમ્
પર્વત પર નીલા, લાલ, માંજીષ્ઠા અને કમળ જેવા રંગના, સફેદ અને કાળા, કુદરતી અને નિર્મળ ધાતુઓથી શોભા પામી હતી.
કામરૂપિભિરાવિષ્ટમભીક્ષ્ણં સપરિચ્છદૈઃ। યક્ષકિંનરગન્ધર્વૈર્દેવકલ્પૈઃ સપન્નગૈઃ
તે પર્વત પર રૂપ બદલી શકનારા યક્ષ, કિન્નર, ગંધર્વ, દેવતાસમાન અને સાપો પોતાના પરિવાર સાથે સતત વસતા હતા.
સ તસ્ય ગિરિવર્યસ્ય તલે નાગવરાયુતે। તિષ્ઠન્ કપિવરસ્તત્ર હ્રદે નાગ ઇવાબભૌ
એ પર્વતના તળિયે, શ્રેષ્ઠ નાગોથી ઘેરાયેલા, વાનરશ્રેષ્ઠ ત્યાં ઊભો રહ્યો, જેમ કે હ્રદમાં મહાન સાપ હોય તેમ.
સ સૂર્યાય મહેન્દ્રાય પવનાય સ્વયમ્ભુવે। ભૂતેભ્યશ્ચાઞ્જલિં કૃત્વા ચકાર ગમને મતિમ્
તે વાનરે સૂર્ય, મહેન્દ્ર, પવનદેવ, સ્વયંભૂ અને પાંચ તત્વોને હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો અને પછી મનમાં પ્રસ્થાન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
અઞ્જલિં પ્રાઙ્મુખં કુર્વન્ પવનાયાત્મયોનયે। તતો હિ વવૃધે ગન્તું દક્ષિણો દક્ષિણાં દિશમ્
પવનદેવ અને બ્રહ્માજી તરફ પૂર્વ દિશામાં મોઢું કરીને, હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યા પછી, તે દક્ષિણ દિશામાં જવા માટે તૈયાર થયો.
પ્લવગપ્રવરૈર્દૃષ્ટઃ પ્લવને કૃતનિશ્ચયઃ। વવૃધે રામવૃદ્ધ્યર્થં સમુદ્ર ઇવ પર્વસુ
જ્યારે શ્રેષ્ઠ વાનરો એના તરફ જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે રામના કાર્ય માટે કૂદકો મારવાનો નિશ્ચય કરીને એ વાનર પોતાનું શરીર મોટું કરવા લાગ્યો, જેમ કે સમુદ્ર જ્વારના સમયે ફેલાય છે.
નિષ્પ્રમાણશરીરઃ સઁલ્લિલઙ્ઘયિષુરર્ણવમ્। બાહુભ્યાં પીડયામાસ ચરણાભ્યાં ચ પર્વતમ્
તે વાનરનું શરીર અપરિમિત થઈ ગયું, એક જ કૂદકે સમુદ્ર પાર કરવા ઇચ્છતો, એણે પોતાના હાથ અને પગથી પર્વતને દબાવ્યો.
સ ચચાલાચલશ્ચાશુ મુહૂર્તં કપિપીડિતઃ। તરૂણાં પુષ્પિતાગ્રાણાં સર્વં પુષ્પમશાતયત્
એ વાનરે પર્વતને દબાવતાં, પર્વત તરત જ થરથરી ઉઠ્યો અને ફૂલોથી ભરેલા વૃક્ષોના ટોચ પરથી બધાં ફૂલ જમીન પર છૂટી પડ્યાં.
તેન પાદપમુક્તેન પુષ્પૌઘેણ સુગન્ધિના। સર્વતઃ સંવૃતઃ શૈલો બભૌ પુષ્પમયો યથા
વૃક્ષો પરથી છૂટેલા સુગંધિત ફૂલોની વરસાદથી ચારેય બાજુ ઢંકાઈ ગયેલો એ પર્વત એવું લાગતું હતું કે જાણે આખો ફૂલોથી જ બનેલો હોય.
તેન ચોત્તમવીર્યેણ પીડ્યમાનઃ સ પર્વતઃ। સલિલં સમ્પ્રસુસ્રાવ મદમત્ત ઇવ દ્વિપઃ
અતિશય બળવાન વાનરે દબાવતાં એ પર્વતમાંથી પાણી વહેવા લાગ્યું, જાણે મસ્ત હાથીમાંથી માદ વહે છે.
પીડ્યમાનસ્તુ બલિના મહેન્દ્રસ્તેન પર્વતઃ। રીતીર્નિર્વર્તયામાસ કાઞ્ચનાઞ્જનરાજતીઃ
બળવાન વાનરથી દબાયેલા મહેન્દ્ર પર્વતે સુવર્ણ, કાજળ અને ચાંદીની નદીઓ વહાવી.
મુમોચ ચ શિલાઃ શૈલો વિશાલાઃ સમનઃશિલાઃ। મધ્યમેનાર્ચિષા જુષ્ટો ધૂમરાજીરિવાનલઃ
એ પર્વતે વિશાળ અને સમાન આકારની પથ્થરો છોડ્યા અને મધ્યમાં જ્યોતથી શોભતો, ધૂમ્રરેખાવાળો અગ્નિ જેવો દેખાતો હતો.
હરિણા પીડ્યમાનેન પીડ્યમાનાનિ સર્વતઃ। ગુહાવિષ્ટાનિ સત્ત્વાનિ વિનેદુર્વિકૃતૈઃ સ્વરૈઃ
વાનર દ્વારા દબાવાતા, પર્વતની ગુફાઓમાં રહેલા બધા પ્રાણીઓ ચોંકાવનારા અવાજે રડવા લાગ્યા.
સ મહાન્ સત્ત્વસન્નાદઃ શૈલપીડાનિમિત્તજઃ। પૃથિવીં પૂરયામાસ દિશશ્ચોપવનાનિ ચ
પર્વત દબાવવાથી થયેલો એ પ્રાણીઓનો મોટો ગુંજાર, આખી ધરતી, દિશાઓ અને વનપ્રાંતોમાં વ્યાપી ગયો.
શિરોભિઃ પૃથુભિર્નાગા વ્યક્તસ્વસ્તિકલક્ષણૈઃ। વમન્તઃ પાવકં ઘોરં દદંશુર્દશનૈઃ શિલાઃ
પહોળા માથાવાળા, સ્વસ્તિક ચિહ્નથી યુક્ત અજગરોએ ભયાનક અગ્નિ ઉગાળ્યો અને પોતાના દાંતથી પથ્થરો કાપવા લાગ્યા.
તાસ્તદા સવિષૈર્દષ્ટાઃ કુપિતૈસ્તૈર્મહાશિલાઃ। જજ્વલુઃ પાવકોદ્દીપ્તા બિભિદુશ્ચ સહસ્રધા
જ્યારે એ ક્રોધિત અને ઝેરી અજગરોએ મહાન પથ્થરોને દાંતી લીધા, ત્યારે એ પથ્થરો અગ્નિથી ધધકવા લાગ્યા અને હજારો ટુકડામાં તૂટી પડ્યા.
યાનિ ત્વૌષધજાલાનિ તસ્મિઞ્જાતાનિ પર્વતે। વિષઘ્નાન્યપિ નાગાનાં ન શેકુઃ શમિતું વિષમ્
એ પર્વત પર ઉગેલી અનેક ઔષધિઓ, જે ઝેરને દુર કરતી હતી, તે પણ એ અજગરોના ઝેરને શાંત કરી શકી નહીં.
ભિદ્યતેઽયં ગિરિર્ભૂતૈરિતિ મત્વા તપસ્વિનઃ। ત્રસ્તા વિદ્યાધરાસ્તસ્માદુત્પેતુઃ સ્ત્રીગણૈઃ સહ
'આ પર્વત કોઈ અજાણી શક્તિથી તૂટી રહ્યો છે' એમ માની, ભયભીત તપસ્વીઓ સ્ત્રીઓના સમૂહ સાથે ત્યાંથી ઊડી ગયા.
પાનભૂમિગતં હિત્વા હૈમમાસવભાજનમ્। પાત્રાણિ ચ મહાર્હાણિ કરકાંશ્ચ હિરણ્મયાન્
પાનપાનાં મેદાન પર પડેલા સોનાના માદિરાના વાસણો, કિંમતી પાત્રો અને સોનાના ગિલાસો એમ બધું છોડી દીધું.
લેહ્યાનુચ્ચાવચાન્ ભક્ષ્યાન્ માંસાનિ વિવિધાનિ ચ। આર્ષભાણિ ચ ચર્માણિ ખડ્ગાંશ્ચ કનકત્સરૂન્
વિવિધ પ્રકારની મીઠાઈઓ, ભોજન, વિવિધ માંસ, વાછરડાના ચામડા અને સોનાની માથાવાળી તલવાર પણ છોડી દીધી.
કૃતકણ્ઠગુણાઃ ક્ષીબા રક્તમાલ્યાનુલેપનાઃ। રક્તાક્ષાઃ પુષ્કરાક્ષાશ્ચ ગગનં પ્રતિપેદિરે
ગળામાં સુંદર હાર પહેરેલા, નશામાં ચૂર, લાલ ફૂલો અને સુગંધિત લિપનથી શોભતા, લાલ આંખવાળા અને કમળ જેવી આંખવાળી એ સ્ત્રીઓ આકાશમાં ઉડી ગઈ.
હારનૂપુરકેયૂરપારિહાર્યધરાઃ સ્ત્રિયઃ। વિસ્મિતાઃ સસ્મિતાસ્તસ્થુરાકાશે રમણૌઃ સહ
હાર, પાયલ, કંગન અને અન્ય આભૂષણો પહેરેલી સ્ત્રીઓ, પોતાના પ્રિયજન સાથે આકાશમાં આશ્ચર્યથી અને હળવી સ્મિત સાથે ઊભી રહી.
દર્શયન્તો મહાવિદ્યાં વિદ્યાધરમહર્ષયઃ। સહિતાસ્તસ્થુરાકાશે વીક્ષાંચક્રુશ્ચ પર્વતમ્
વિદ્યા ધરાવનારા મહર્ષિઓએ પોતાની મહાન શક્તિ બતાવી, એકસાથે આકાશમાં ઊભા રહી પર્વત તરફ નજર કરી.
શુશ્રુવુશ્ચ તદા શબ્દમૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્। ચારણાનાં ચ સિદ્ધાનાં સ્થિતાનાં વિમલેઽમ્બરે
ત્યારે તેમણે શુદ્ધ મનવાળા ઋષિઓ, તેમજ ચરણો અને સિદ્ધો, જે નિર્મળ આકાશમાં ઊભા હતા, તેમનો અવાજ સાંભળ્યો.
એષ પર્વતસંકાશો હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ। તિતીર્ષતિ મહાવેગઃ સમુદ્રં વરુણાલયમ્
આ પર્વત જેવો, પવનપુત્ર હનુમાન, ભારે જોરથી, સમુદ્ર એટલે કે વરુણનું નિવાસ સ્થાન, પાર કરવા ઉત્સુક છે.
રામાર્થં વાનરાર્થં ચ ચિકીર્ષન્ કર્મ દુષ્કરમ્। સમુદ્રસ્ય પરં પારં દુષ્પ્રાપં પ્રાપ્તુમિચ્છતિ
રામ અને વાનરોના હિત માટે અઘરું કાર્ય કરવા ઇચ્છે છે, અને તે દુર્લભ એવા સમુદ્રના પાર પહોંચવા માંગે છે.
ઇતિ વિદ્યાધરા વાચઃ શ્રુત્વા તેષાં તપસ્વિનામ્। તમપ્રમેયં દદૃશુઃ પર્વતે વાનરર્ષભમ્
વિદ્યાધર અને તપસ્વીઓના શબ્દો સાંભળી, તેમણે પર્વત પર那个 અપરિમિત વાનરપ્રમુખને જોયો.