સિંહશાર્દૂલસહિતં મત્તમાતઙ્ગસેવિતમ્। મત્તદ્વિજગણોદ્ઘુષ્ટં સલિલોત્પીડસંકુલમ્
તે પર્વત સિંહ અને વાઘ સાથે, ઉન્મત્ત હાથીઓના ટોળા, ઉલ્લાસભર્યા પક્ષીઓના કલરવથી ગૂંજતો અને પાણીના ઝરણાઓથી ભરેલો હતો.
મહદ્ભિરુચ્છ્રિતં શૃઙ્ગૈર્મહેન્દ્રં સ મહાબલઃ। વિચચાર હરિશ્રેષ્ઠો મહેન્દ્રસમવિક્રમઃ
મહાન શક્તિશાળી અને ઉંચા શિખરો ધરાવતો એ મહેન્દ્રપર્વત પર મહાન વાનર, મહેન્દ્ર સમાન પરાક્રમી, ફરતો રહ્યો.
પાદાભ્યાં પીડિતસ્તેન મહાશૈલો મહાત્મના। રરાસ સિંહાભિહતો મહાન્ મત્ત ઇવ દ્વિપઃ
મહાન આત્માવાળા એ વાનરે પોતાના પગથી પર્વતને દબાવ્યો ત્યારે એ પર્વત સિંહના ઘા ખાધેલા ઉન્મત્ત હાથી જેવી ગર્જના કરવા લાગ્યો.
મુમોચ સલિલોત્પીડાન્ વિપ્રકીર્ણશિલોચ્ચયઃ। વિત્રસ્તમૃગમાતઙ્ગઃ પ્રકમ્પિતમહાદ્રુમઃ
પર્વતમાંથી પાણીના ઝરણા વહેવા લાગ્યા, શિલાઓ છૂટા પડી ગયા, ભયભીત હરણો અને હાથીઓ ભાગી ગયા અને મોટા વૃક્ષો હલાઈ ઉઠ્યા.
નાનાગન્ધર્વમિથુનૈઃ પાનસંસર્ગકર્કશૈઃ। ઉત્પતદ્ભિર્વિહંગૈશ્ચ વિદ્યાધરગણૈરપિ
પર્વત પર વિવિધ ગંધર્વ દંપતિઓ, પાન પીધેલા અને ઉગ્ર, ઉડતા પક્ષીઓ અને વિદ્યા ધરાવનારા દેવતાગણ પણ હતા.
ત્યજ્યમાનમહાસાનુઃ સંનિલીનમહોરગઃ। શૈલશૃઙ્ગશિલોત્પાતસ્તદાભૂત્ સ મહાગિરિઃ
પર્વતની વિશાળ સપાટી છોડી દેવામાં આવી, મહાન સાપો છુપાઈ ગયા, પર્વતના શિખરો અને પથ્થરો ઉખડી ગયા.
નિઃશ્વસદ્ભિસ્તદા તૈસ્તુ ભુજગૈરર્ધનિઃસૃતૈઃ। સપતાક ઇવાભાતિ સ તદા ધરણીધરઃ
ત્યારે તે સાપો અડધા બહાર આવી શ્વાસ લેતા હતા, જેથી પર્વત ધ્વજાવાળા જેવો દેખાતો હતો.
ઋષિભિસ્ત્રાસસમ્ભ્રાન્તૈસ્ત્યજ્યમાનઃ શિલોચ્ચયઃ। સીદન્ મહતિ કાન્તારે સાર્થહીન ઇવાધ્વગઃ
ભયભીત અને ગભરાયેલા ઋષિઓએ પર્વત છોડ્યો, શિલાઓ ધસી પડી, અને એ પર્વત વિશાળ જંગલમાં પોતાના ટોળાથી વિમુખ થયેલા મુસાફર જેવો થતો ગયો.
સ વેગવાન્ વેગસમાહિતાત્મા હરિપ્રવીરઃ પરવીરહન્તા। મનઃ સમાધાય મહાનુભાવો જગામ લઙ્કાં મનસા મનસ્વી
ઝડપી અને એકાગ્ર મનવાળો એ વાનરવીર, દુશ્મનોનો સંહારક, મહાન આત્માવાળો, મન એકાગ્ર કરીને મનમાં જ લંકા તરફ પ્રયાણ કરવા લાગ્યો.
thumb|ધ્યાનશ્લોકઃ શ્રૂયતામ્|center thumb|પ્રથમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે પ્રથમઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડમાં પ્રથમ સર્ગ શરૂ થાય છે.
દુષ્કરં નિષ્પ્રતિદ્વન્દ્વં ચિકીર્ષન્ કર્મ વાનરઃ। સમુદગ્રશિરોગ્રીવો ગવાં પતિરિવાબભૌ
અસાધ્ય અને બેનમૂના કાર્ય કરવા ઇચ્છનારો એ વાનર, ઊંચું માથું અને ગળું ધરાવતો, ગાયોના રાજા જેવો દેખાતો હતો.
અથ વૈદૂર્યવર્ણેષુ શાદ્વલેષુ મહાબલઃ। ધીરઃ સલિલકલ્પેષુ વિચચાર યથાસુખમ્
પછી એ મહાબલી અને ધીર વાનરે વૈડૂર્યમણિ જેવી લીલીછમન અને પાણી જેવી જગ્યા પર આનંદથી ફર્યો.
દ્વિજાન્ વિત્રાસયન્ ધીમાનુરસા પાદપાન્ હરન્। મૃગાંશ્ચ સુબહૂન્ નિઘ્નન્ પ્રવૃદ્ધ ઇવ કેસરી
પક્ષીઓને ઉડાડી, છાતીથી વૃક્ષો તોડી અને અનેક પ્રાણીઓનો સંહાર કરી, એ બુદ્ધિશાળી વાનર વધેલા સિંહ જેવો ચાલતો હતો.
નીલલોહિતમાઞ્જિષ્ઠપદ્મવર્ણૈઃ સિતાસિતૈઃ। સ્વભાવસિદ્ધૈર્વિમલૈર્ધાતુભિઃ સમલંકૃતમ્
પર્વત પર નીલા, લાલ, માંજીષ્ઠા અને કમળ જેવા રંગના, સફેદ અને કાળા, કુદરતી અને નિર્મળ ધાતુઓથી શોભા પામી હતી.
કામરૂપિભિરાવિષ્ટમભીક્ષ્ણં સપરિચ્છદૈઃ। યક્ષકિંનરગન્ધર્વૈર્દેવકલ્પૈઃ સપન્નગૈઃ
તે પર્વત પર રૂપ બદલી શકનારા યક્ષ, કિન્નર, ગંધર્વ, દેવતાસમાન અને સાપો પોતાના પરિવાર સાથે સતત વસતા હતા.
સ તસ્ય ગિરિવર્યસ્ય તલે નાગવરાયુતે। તિષ્ઠન્ કપિવરસ્તત્ર હ્રદે નાગ ઇવાબભૌ
એ પર્વતના તળિયે, શ્રેષ્ઠ નાગોથી ઘેરાયેલા, વાનરશ્રેષ્ઠ ત્યાં ઊભો રહ્યો, જેમ કે હ્રદમાં મહાન સાપ હોય તેમ.
સ સૂર્યાય મહેન્દ્રાય પવનાય સ્વયમ્ભુવે। ભૂતેભ્યશ્ચાઞ્જલિં કૃત્વા ચકાર ગમને મતિમ્
તે વાનરે સૂર્ય, મહેન્દ્ર, પવનદેવ, સ્વયંભૂ અને પાંચ તત્વોને હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો અને પછી મનમાં પ્રસ્થાન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
અઞ્જલિં પ્રાઙ્મુખં કુર્વન્ પવનાયાત્મયોનયે। તતો હિ વવૃધે ગન્તું દક્ષિણો દક્ષિણાં દિશમ્
પવનદેવ અને બ્રહ્માજી તરફ પૂર્વ દિશામાં મોઢું કરીને, હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યા પછી, તે દક્ષિણ દિશામાં જવા માટે તૈયાર થયો.
પ્લવગપ્રવરૈર્દૃષ્ટઃ પ્લવને કૃતનિશ્ચયઃ। વવૃધે રામવૃદ્ધ્યર્થં સમુદ્ર ઇવ પર્વસુ
જ્યારે શ્રેષ્ઠ વાનરો એના તરફ જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે રામના કાર્ય માટે કૂદકો મારવાનો નિશ્ચય કરીને એ વાનર પોતાનું શરીર મોટું કરવા લાગ્યો, જેમ કે સમુદ્ર જ્વારના સમયે ફેલાય છે.
નિષ્પ્રમાણશરીરઃ સઁલ્લિલઙ્ઘયિષુરર્ણવમ્। બાહુભ્યાં પીડયામાસ ચરણાભ્યાં ચ પર્વતમ્
તે વાનરનું શરીર અપરિમિત થઈ ગયું, એક જ કૂદકે સમુદ્ર પાર કરવા ઇચ્છતો, એણે પોતાના હાથ અને પગથી પર્વતને દબાવ્યો.
સ ચચાલાચલશ્ચાશુ મુહૂર્તં કપિપીડિતઃ। તરૂણાં પુષ્પિતાગ્રાણાં સર્વં પુષ્પમશાતયત્
એ વાનરે પર્વતને દબાવતાં, પર્વત તરત જ થરથરી ઉઠ્યો અને ફૂલોથી ભરેલા વૃક્ષોના ટોચ પરથી બધાં ફૂલ જમીન પર છૂટી પડ્યાં.
તેન પાદપમુક્તેન પુષ્પૌઘેણ સુગન્ધિના। સર્વતઃ સંવૃતઃ શૈલો બભૌ પુષ્પમયો યથા
વૃક્ષો પરથી છૂટેલા સુગંધિત ફૂલોની વરસાદથી ચારેય બાજુ ઢંકાઈ ગયેલો એ પર્વત એવું લાગતું હતું કે જાણે આખો ફૂલોથી જ બનેલો હોય.
તેન ચોત્તમવીર્યેણ પીડ્યમાનઃ સ પર્વતઃ। સલિલં સમ્પ્રસુસ્રાવ મદમત્ત ઇવ દ્વિપઃ
અતિશય બળવાન વાનરે દબાવતાં એ પર્વતમાંથી પાણી વહેવા લાગ્યું, જાણે મસ્ત હાથીમાંથી માદ વહે છે.
પીડ્યમાનસ્તુ બલિના મહેન્દ્રસ્તેન પર્વતઃ। રીતીર્નિર્વર્તયામાસ કાઞ્ચનાઞ્જનરાજતીઃ
બળવાન વાનરથી દબાયેલા મહેન્દ્ર પર્વતે સુવર્ણ, કાજળ અને ચાંદીની નદીઓ વહાવી.
મુમોચ ચ શિલાઃ શૈલો વિશાલાઃ સમનઃશિલાઃ। મધ્યમેનાર્ચિષા જુષ્ટો ધૂમરાજીરિવાનલઃ
એ પર્વતે વિશાળ અને સમાન આકારની પથ્થરો છોડ્યા અને મધ્યમાં જ્યોતથી શોભતો, ધૂમ્રરેખાવાળો અગ્નિ જેવો દેખાતો હતો.
હરિણા પીડ્યમાનેન પીડ્યમાનાનિ સર્વતઃ। ગુહાવિષ્ટાનિ સત્ત્વાનિ વિનેદુર્વિકૃતૈઃ સ્વરૈઃ
વાનર દ્વારા દબાવાતા, પર્વતની ગુફાઓમાં રહેલા બધા પ્રાણીઓ ચોંકાવનારા અવાજે રડવા લાગ્યા.
સ મહાન્ સત્ત્વસન્નાદઃ શૈલપીડાનિમિત્તજઃ। પૃથિવીં પૂરયામાસ દિશશ્ચોપવનાનિ ચ
પર્વત દબાવવાથી થયેલો એ પ્રાણીઓનો મોટો ગુંજાર, આખી ધરતી, દિશાઓ અને વનપ્રાંતોમાં વ્યાપી ગયો.
શિરોભિઃ પૃથુભિર્નાગા વ્યક્તસ્વસ્તિકલક્ષણૈઃ। વમન્તઃ પાવકં ઘોરં દદંશુર્દશનૈઃ શિલાઃ
પહોળા માથાવાળા, સ્વસ્તિક ચિહ્નથી યુક્ત અજગરોએ ભયાનક અગ્નિ ઉગાળ્યો અને પોતાના દાંતથી પથ્થરો કાપવા લાગ્યા.
તાસ્તદા સવિષૈર્દષ્ટાઃ કુપિતૈસ્તૈર્મહાશિલાઃ। જજ્વલુઃ પાવકોદ્દીપ્તા બિભિદુશ્ચ સહસ્રધા
જ્યારે એ ક્રોધિત અને ઝેરી અજગરોએ મહાન પથ્થરોને દાંતી લીધા, ત્યારે એ પથ્થરો અગ્નિથી ધધકવા લાગ્યા અને હજારો ટુકડામાં તૂટી પડ્યા.
યાનિ ત્વૌષધજાલાનિ તસ્મિઞ્જાતાનિ પર્વતે। વિષઘ્નાન્યપિ નાગાનાં ન શેકુઃ શમિતું વિષમ્
એ પર્વત પર ઉગેલી અનેક ઔષધિઓ, જે ઝેરને દુર કરતી હતી, તે પણ એ અજગરોના ઝેરને શાંત કરી શકી નહીં.