ઉવાચ પરિસંહૃષ્ટો જામ્બવાન્ પ્લવગેશ્વરઃ। વીર કેસરિણઃ પુત્ર વેગવન્ મારુતાત્મજ
પછી વાનરરાજા જાંબવંત આનંદથી બોલ્યા: 'હે વીર, હે કેશરીપુત્ર, પવનદેવના તેજસ્વી પુત્ર!'
જ્ઞાતીનાં વિપુલઃ શોકસ્ત્વયા તાત પ્રણાશિતઃ। તવ કલ્યાણરુચયઃ કપિમુખ્યાઃ સમાગતાઃ
હે પ્રિય, તું અમારા બધાના ભારે દુઃખને દૂર કરી દીધું છે; તારા માટે સૌ શુભકાંક્ષી વાનરમુખ્યો અહીં ભેગા થયા છે.
મઙ્ગલાન્યર્થસિદ્ધ્યર્થં કરિષ્યન્તિ સમાહિતાઃ। ઋષીણાં ચ પ્રસાદેન કપિવૃદ્ધમતેન ચ
મુદ્દાની સિદ્ધિ માટે સૌ એકાગ્રતાથી શુભ કાર્ય કરશે; ઋષિઓની કૃપાથી અને વાનરવૃદ્ધોના માર્ગદર્શનથી.
ગુરૂણાં ચ પ્રસાદેન સમ્પ્લવ ત્વં મહાર્ણવમ્। સ્થાસ્યામશ્ચૈકપાદેન યાવદાગમનં તવ
મહાનુભાવોની કૃપાથી તું આ વિશાળ સાગર પાર કરી જા; અને અમે બધા તારા પરત ફર્યા સુધી એક પગે ઊભા રહીશું.
ત્વદ્ગતાનિ ચ સર્વેષાં જીવનાનિ વનૌકસામ્। તતશ્ચ હરિશાર્દૂલસ્તાનુવાચ વનૌકસઃ
અહીંના બધા વનવાસી વાનરોનું જીવન હવે તારા પર નિર્ભર છે; પછી વાનરમુખ્યોમાં વાઘ સમા એ વાનરે સૌને કહ્યું.
કોઽપિ લોકે ન મે વેગં પ્લવને ધારયિષ્યતિ। એતાનીહ નગસ્યાસ્ય શિલાસંકટશાલિનઃ
આ દુનિયામાં કોઈ પણ મારી ઉડાનની ઝડપને રોકી શકશે નહીં; આ પહાડના પથ્થર અને કટકટાળ ભરેલા શિખરો,
શિખરાણિ મહેન્દ્રસ્ય સ્થિરાણિ ચ મહાન્તિ ચ। યેષુ વેગં ગમિષ્યામિ મહેન્દ્રશિખરેષ્વહમ્
મહેન્દ્રપર્વતના મોટા અને મજબૂત શિખરો, એ શિખરો પર હું મારી ઝડપ બતાવીશ.
નાનાદ્રુમવિકીર્ણેષુ ધાતુનિષ્પન્દશોભિષુ। એતાનિ મમ વેગં હિ શિખરાણિ મહાન્તિ ચ
વિવિધ વૃક્ષોથી છવાયેલા અને ધાતુઓની ચમકથી શોભતા આ મહાન શિખરો ખરેખર મારી ઝડપને સહન કરશે.
પ્લવતો ધારયિષ્યન્તિ યોજનાનામિતઃ શતમ્। તતસ્તુ મારુતપ્રખ્યઃ સ હરિર્મારુતાત્મજઃ। આરુરોહ નગશ્રેષ્ઠં મહેન્દ્રમરિમર્દનઃ
હું જ્યારે કૂદું ત્યારે અહીંથી સો યોજન દૂર સુધી આ મહાન શિખરો મારી ઝડપ સહન કરશે. પછી પવન સમાન અને પવનપુત્ર એવા વાનરવીર શત્રુવિનાશક મહેન્દ્રપર્વત પર ચડી ગયો.
વૃતં નાનાવિધૈઃ પુષ્પૈર્મૃગસેવિતશાદ્વલમ્। લતાકુસુમસમ્બાધં નિત્યપુષ્પફલદ્રુમમ્
તે પર્વત વિવિધ પ્રકારના ફૂલોથી ઢંકાયેલો હતો, હરણો ફરતા ચમન, લતાવાળા અને ફૂલો-ફળોથી હમેશા ભરેલા વૃક્ષો વડે શોભતો હતો.
સિંહશાર્દૂલસહિતં મત્તમાતઙ્ગસેવિતમ્। મત્તદ્વિજગણોદ્ઘુષ્ટં સલિલોત્પીડસંકુલમ્
તે પર્વત સિંહ અને વાઘ સાથે, ઉન્મત્ત હાથીઓના ટોળા, ઉલ્લાસભર્યા પક્ષીઓના કલરવથી ગૂંજતો અને પાણીના ઝરણાઓથી ભરેલો હતો.
મહદ્ભિરુચ્છ્રિતં શૃઙ્ગૈર્મહેન્દ્રં સ મહાબલઃ। વિચચાર હરિશ્રેષ્ઠો મહેન્દ્રસમવિક્રમઃ
મહાન શક્તિશાળી અને ઉંચા શિખરો ધરાવતો એ મહેન્દ્રપર્વત પર મહાન વાનર, મહેન્દ્ર સમાન પરાક્રમી, ફરતો રહ્યો.
પાદાભ્યાં પીડિતસ્તેન મહાશૈલો મહાત્મના। રરાસ સિંહાભિહતો મહાન્ મત્ત ઇવ દ્વિપઃ
મહાન આત્માવાળા એ વાનરે પોતાના પગથી પર્વતને દબાવ્યો ત્યારે એ પર્વત સિંહના ઘા ખાધેલા ઉન્મત્ત હાથી જેવી ગર્જના કરવા લાગ્યો.
મુમોચ સલિલોત્પીડાન્ વિપ્રકીર્ણશિલોચ્ચયઃ। વિત્રસ્તમૃગમાતઙ્ગઃ પ્રકમ્પિતમહાદ્રુમઃ
પર્વતમાંથી પાણીના ઝરણા વહેવા લાગ્યા, શિલાઓ છૂટા પડી ગયા, ભયભીત હરણો અને હાથીઓ ભાગી ગયા અને મોટા વૃક્ષો હલાઈ ઉઠ્યા.
નાનાગન્ધર્વમિથુનૈઃ પાનસંસર્ગકર્કશૈઃ। ઉત્પતદ્ભિર્વિહંગૈશ્ચ વિદ્યાધરગણૈરપિ
પર્વત પર વિવિધ ગંધર્વ દંપતિઓ, પાન પીધેલા અને ઉગ્ર, ઉડતા પક્ષીઓ અને વિદ્યા ધરાવનારા દેવતાગણ પણ હતા.
ત્યજ્યમાનમહાસાનુઃ સંનિલીનમહોરગઃ। શૈલશૃઙ્ગશિલોત્પાતસ્તદાભૂત્ સ મહાગિરિઃ
પર્વતની વિશાળ સપાટી છોડી દેવામાં આવી, મહાન સાપો છુપાઈ ગયા, પર્વતના શિખરો અને પથ્થરો ઉખડી ગયા.
નિઃશ્વસદ્ભિસ્તદા તૈસ્તુ ભુજગૈરર્ધનિઃસૃતૈઃ। સપતાક ઇવાભાતિ સ તદા ધરણીધરઃ
ત્યારે તે સાપો અડધા બહાર આવી શ્વાસ લેતા હતા, જેથી પર્વત ધ્વજાવાળા જેવો દેખાતો હતો.
ઋષિભિસ્ત્રાસસમ્ભ્રાન્તૈસ્ત્યજ્યમાનઃ શિલોચ્ચયઃ। સીદન્ મહતિ કાન્તારે સાર્થહીન ઇવાધ્વગઃ
ભયભીત અને ગભરાયેલા ઋષિઓએ પર્વત છોડ્યો, શિલાઓ ધસી પડી, અને એ પર્વત વિશાળ જંગલમાં પોતાના ટોળાથી વિમુખ થયેલા મુસાફર જેવો થતો ગયો.
સ વેગવાન્ વેગસમાહિતાત્મા હરિપ્રવીરઃ પરવીરહન્તા। મનઃ સમાધાય મહાનુભાવો જગામ લઙ્કાં મનસા મનસ્વી
ઝડપી અને એકાગ્ર મનવાળો એ વાનરવીર, દુશ્મનોનો સંહારક, મહાન આત્માવાળો, મન એકાગ્ર કરીને મનમાં જ લંકા તરફ પ્રયાણ કરવા લાગ્યો.
thumb|ધ્યાનશ્લોકઃ શ્રૂયતામ્|center thumb|પ્રથમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે પ્રથમઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડમાં પ્રથમ સર્ગ શરૂ થાય છે.
દુષ્કરં નિષ્પ્રતિદ્વન્દ્વં ચિકીર્ષન્ કર્મ વાનરઃ। સમુદગ્રશિરોગ્રીવો ગવાં પતિરિવાબભૌ
અસાધ્ય અને બેનમૂના કાર્ય કરવા ઇચ્છનારો એ વાનર, ઊંચું માથું અને ગળું ધરાવતો, ગાયોના રાજા જેવો દેખાતો હતો.
અથ વૈદૂર્યવર્ણેષુ શાદ્વલેષુ મહાબલઃ। ધીરઃ સલિલકલ્પેષુ વિચચાર યથાસુખમ્
પછી એ મહાબલી અને ધીર વાનરે વૈડૂર્યમણિ જેવી લીલીછમન અને પાણી જેવી જગ્યા પર આનંદથી ફર્યો.
દ્વિજાન્ વિત્રાસયન્ ધીમાનુરસા પાદપાન્ હરન્। મૃગાંશ્ચ સુબહૂન્ નિઘ્નન્ પ્રવૃદ્ધ ઇવ કેસરી
પક્ષીઓને ઉડાડી, છાતીથી વૃક્ષો તોડી અને અનેક પ્રાણીઓનો સંહાર કરી, એ બુદ્ધિશાળી વાનર વધેલા સિંહ જેવો ચાલતો હતો.
નીલલોહિતમાઞ્જિષ્ઠપદ્મવર્ણૈઃ સિતાસિતૈઃ। સ્વભાવસિદ્ધૈર્વિમલૈર્ધાતુભિઃ સમલંકૃતમ્
પર્વત પર નીલા, લાલ, માંજીષ્ઠા અને કમળ જેવા રંગના, સફેદ અને કાળા, કુદરતી અને નિર્મળ ધાતુઓથી શોભા પામી હતી.
કામરૂપિભિરાવિષ્ટમભીક્ષ્ણં સપરિચ્છદૈઃ। યક્ષકિંનરગન્ધર્વૈર્દેવકલ્પૈઃ સપન્નગૈઃ
તે પર્વત પર રૂપ બદલી શકનારા યક્ષ, કિન્નર, ગંધર્વ, દેવતાસમાન અને સાપો પોતાના પરિવાર સાથે સતત વસતા હતા.
સ તસ્ય ગિરિવર્યસ્ય તલે નાગવરાયુતે। તિષ્ઠન્ કપિવરસ્તત્ર હ્રદે નાગ ઇવાબભૌ
એ પર્વતના તળિયે, શ્રેષ્ઠ નાગોથી ઘેરાયેલા, વાનરશ્રેષ્ઠ ત્યાં ઊભો રહ્યો, જેમ કે હ્રદમાં મહાન સાપ હોય તેમ.
સ સૂર્યાય મહેન્દ્રાય પવનાય સ્વયમ્ભુવે। ભૂતેભ્યશ્ચાઞ્જલિં કૃત્વા ચકાર ગમને મતિમ્
તે વાનરે સૂર્ય, મહેન્દ્ર, પવનદેવ, સ્વયંભૂ અને પાંચ તત્વોને હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો અને પછી મનમાં પ્રસ્થાન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
અઞ્જલિં પ્રાઙ્મુખં કુર્વન્ પવનાયાત્મયોનયે। તતો હિ વવૃધે ગન્તું દક્ષિણો દક્ષિણાં દિશમ્
પવનદેવ અને બ્રહ્માજી તરફ પૂર્વ દિશામાં મોઢું કરીને, હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યા પછી, તે દક્ષિણ દિશામાં જવા માટે તૈયાર થયો.
પ્લવગપ્રવરૈર્દૃષ્ટઃ પ્લવને કૃતનિશ્ચયઃ। વવૃધે રામવૃદ્ધ્યર્થં સમુદ્ર ઇવ પર્વસુ
જ્યારે શ્રેષ્ઠ વાનરો એના તરફ જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે રામના કાર્ય માટે કૂદકો મારવાનો નિશ્ચય કરીને એ વાનર પોતાનું શરીર મોટું કરવા લાગ્યો, જેમ કે સમુદ્ર જ્વારના સમયે ફેલાય છે.
નિષ્પ્રમાણશરીરઃ સઁલ્લિલઙ્ઘયિષુરર્ણવમ્। બાહુભ્યાં પીડયામાસ ચરણાભ્યાં ચ પર્વતમ્
તે વાનરનું શરીર અપરિમિત થઈ ગયું, એક જ કૂદકે સમુદ્ર પાર કરવા ઇચ્છતો, એણે પોતાના હાથ અને પગથી પર્વતને દબાવ્યો.