એવમુક્તા તતસ્તુષ્ટા જનની તે મહાકપે। ગુહાયાં ત્વાં મહાબાહો પ્રજજ્ઞે પ્લવગર્ષભ
આ રીતે કહેતાં, તારી માતા ખુશ થઈ ગઈ, હે મહાબલી વાનર; ગુફામાં, હે બળવાન ભુજાવાળા વાનરશ્રેષ્ઠ, તારો જન્મ થયો.
અભ્યુત્થિતં તતઃ સૂર્યં બાલો દૃષ્ટ્વા મહાવને। ફલં ચેતિ જિઘૃક્ષુસ્ત્વમુત્પ્લુત્યાભ્યુત્પતો દિવમ્
પછી, મહાવનમાં તું બાળપણમાં ઊગતો સૂર્ય જોઈને, એને ફળ સમજીને પકડવા માટે આકાશમાં ઊંચકાઈ ગયો.
શતાનિ ત્રીણિ ગત્વાથ યોજનાનાં મહાકપે। તેજસા તસ્ય નિર્ધૂતો ન વિષાદં ગતસ્તતઃ
હે મહાકપિ, તું તારી તેજસ્વિતાથી ત્રણસો યોજન દૂર જઈને પણ ક્યારેય થાક્યો નહીં કે નિરાશ થયો નહીં.
ત્વામપ્યુપગતં તૂર્ણમન્તરિક્ષં મહાકપે। ક્ષિપ્તમિન્દ્રેણ તે વજ્રં કોપાવિષ્ટેન તેજસા
જ્યારે તું ઝડપથી આકાશમાં પહોંચ્યો, ત્યારે ક્રોધથી ભરેલા અને તેજસ્વી ઇન્દ્રે તારા પર વજ્ર ફેંક્યો.
તદા શૈલાગ્રશિખરે વામો હનુરભજ્યત। તતો હિ નામધેયં તે હનુમાનિતિ કીર્તિતમ્
પછી, પર્વતની ચોટી પર, તારો ડાબો ગાલ તૂટી ગયો હતો; એથી તને 'હનુમાન' નામ મળ્યું અને તું એ નામથી પ્રસિદ્ધ થયો.
તતસ્ત્વાં નિહતં દૃષ્ટ્વા વાયુર્ગન્ધવહઃ સ્વયમ્। ત્રૈલોક્યં ભૃશસંક્રુદ્ધો ન વવૌ વૈ પ્રભઞ્જનઃ
પછી, જ્યારે પવનદેવે તને આઘાત પામેલો જોયો, ત્યારે તેઓ અત્યંત ક્રોધિત થયા અને ત્રણેય લોકમાં પવન બંધ કરી દીધો.
સમ્ભ્રાન્તાશ્ચ સુરાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યે ક્ષુભિતે સતિ। પ્રસાદયન્તિ સંક્રુદ્ધં મારુતં ભુવનેશ્વરાઃ
ત્રણેય લોકમાં ઉથલપાથલ થતાં બધા દેવતાઓ ગભરાઈ ગયા; જગતના સ્વામીઓએ ક્રોધિત પવનદેવને શાંત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
પ્રસાદિતે ચ પવને બ્રહ્મા તુભ્યં વરં દદૌ। અશસ્ત્રવધ્યતાં તાત સમરે સત્યવિક્રમ
પવનદેવ શાંત થયા પછી, બ્રહ્માજીએ તને આશીર્વાદ આપ્યો: 'પુત્ર, તું યુદ્ધમાં કોઈ શસ્ત્રથી મરશે નહીં.'
વજ્રસ્ય ચ નિપાતેન વિરુજં ત્વાં સમીક્ષ્ય ચ। સહસ્રનેત્રઃ પ્રીતાત્મા દદૌ તે વરમુત્તમમ્
અને જ્યારે ઇન્દ્રે જોયું કે વજ્રના ઘા છતાં તને કોઈ ઇજા થઈ નથી, ત્યારે સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્ર આનંદિત થઈને તને ઉત્તમ વરદાન આપ્યું.
સ્વચ્છન્દતશ્ચ મરણં તવ સ્યાદિતિ વૈ પ્રભો। સ ત્વં કેસરિણઃ પુત્રઃ ક્ષેત્રજો ભીમવિક્રમઃ
'પુત્ર, તારી મરણ ઈચ્છા માત્ર તારી ઈચ્છાથી જ થશે.' એ રીતે, તું કેસરિનો પુત્ર છે, ક્ષેત્રમાં જન્મેલો અને ભયાનક પરાક્રમ ધરાવનારો છે.
મારુતસ્યૌરસઃ પુત્રસ્તેજસા ચાપિ તત્સમઃ। ત્વં હિ વાયુસુતો વત્સ પ્લવને ચાપિ તત્સમઃ
તું પવનદેવનો સાચો પુત્ર છે અને તેજમાં પણ એમના જેવો છે; હા પુત્ર, તું પવનદેવનો દીકરો છે અને ઉછાળમાં પણ એમના સમાન છે.
વયમદ્ય ગતપ્રાણા ભવાનસ્માસુ સામ્પ્રતમ્। દાક્ષ્યવિક્રમસમ્પન્નઃ કપિરાજ ઇવાપરઃ
આજે અમારો જીવ તો હવે ગયો, પણ તું હવે અમારી વચ્ચે છે, કૌશલ અને પરાક્રમથી ભરપૂર, જાણે બીજો વાનરરાજા જ.
ત્રિવિક્રમે મયા તાત સશૈલવનકાનના। ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પૃથિવી પરિક્રાન્તા પ્રદક્ષિણમ્
'પુત્ર, ત્રણ પગલાંમાં મેં પોતે પર્વતો, વનો અને કાનનવાળી ધરતીને એકવીસ વખત ફરતી દિશામાં ફર્યો હતો.'
તથા ચૌષધયોઽસ્માભિઃ સંચિતા દેવશાસનાત્। નિર્મથ્યમમૃતં યાભિસ્તદાનીં નો મહદ્બલમ્
'એ જ રીતે, દેવતાઓના આદેશથી અમે ઔષધિઓ એકત્ર કરી હતી, જેના દ્વારા અમૃત ઉત્પન્ન થયું અને ત્યારે અમારે મોટું બળ મળ્યું.'
સ ઇદાનીમહં વૃદ્ધઃ પરિહીનપરાક્રમઃ। સામ્પ્રતં કાલમસ્માકં ભવાન્ સર્વગુણાન્વિતઃ
'હવે હું વૃદ્ધ થયો છું, મારું પરાક્રમ ઘટી ગયું છે; આ સમયે તું સર્વ ગુણોથી યુક્ત અમારા આશ્રય છે.'
તદ્ વિજૃમ્ભસ્વ વિક્રાન્ત પ્લવતામુત્તમો હ્યસિ। ત્વદ્વીર્યં દ્રષ્ટુકામા હિ સર્વા વાનરવાહિની
હવે તું તારો પરાક્રમ બતાવ, કેમ કે તું ઉછાળ મારનારા વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે; આખી વાનરસેના તારી શક્તિ જોવા ઈચ્છે છે.
ઉત્તિષ્ઠ હરિશાર્દૂલ લઙ્ઘયસ્વ મહાર્ણવમ્। પરા હિ સર્વભૂતાનાં હનુમન્ યા ગતિસ્તવ
ઉઠ, વાનરશ્રેષ્ઠ, આ મહાસમુદ્રને લાંઘી જા; હનુમાન, તારો માર્ગ તો બધા જીવોથી પણ વધારે છે.
વિષણ્ણા હરયઃ સર્વે હનુમન્ કિમુપેક્ષસે। વિક્રમસ્વ મહાવેગ વિષ્ણુસ્ત્રીન્ વિક્રમાનિવ
બધા વાનરો નિરાશ છે, હનુમાન, તું શા માટે વિલંબ કરે છે? મહા ઝડપથી આગળ વધ, જેમ વિષ્ણુએ ત્રણ પગલાં લીધા હતા.
તતઃ કપીનામૃષભેણ ચોદિતઃ પ્રતીતવેગઃ પવનાત્મજઃ કપિઃ। પ્રહર્ષયંસ્તાં હરિવીરવાહિનીં ચકાર રૂપં મહદાત્મનસ્તદા
પછી, વાનરમુખિયાએ પ્રેરણા આપતાં પવનપુત્ર હનુમાને પોતાનું બળ જાણતો, વાનરવીરોની સેના ખુશ કરી અને પોતાનું વિશાળ રૂપ ધારણ કર્યું.
thumb|સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
ચાલો, સત્તરસમો અધ્યાય સાંભળો.
તં દૃષ્ટ્વા જૃમ્ભમાણં તે ક્રમિતું શતયોજનમ્। વેગેનાપૂર્યમાણં ચ સહસા વાનરોત્તમમ્
જ્યારે બધાએ જોયું કે હનુમાન વિશાળ થવા લાગ્યો, શતયોજન દૂર જવા તૈયાર થયો અને ઝડપથી આખું આકાશ ભરાઈ ગયું, ત્યારે—
સહસા શોકમુત્સૃજ્ય પ્રહર્ષેણ સમન્વિતાઃ। વિનેદુસ્તુષ્ટુવુશ્ચાપિ હનૂમન્તં મહાબલમ્
તેઓ અચાનક દુઃખ ભૂલી ગયા, આનંદથી ભરાઈ ગયા અને મહાબલી હનુમાનની જયઘોષા કરી, તેની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.
પ્રહૃષ્ટા વિસ્મિતાશ્ચાપિ તે વીક્ષન્તે સમન્તતઃ। ત્રિવિક્રમં કૃતોત્સાહં નારાયણમિવ પ્રજાઃ
હર્ષથી અને આશ્ચર્યથી ભરાયેલા વાનરોએ ચારેય બાજુથી ત્રિવિક્રમ જેવો ઉત્સાહી હનુમાનને જોયો, જેમ લોકો નારાયણને નિહાળે છે.
સંસ્તૂયમાનો હનુમાન્ વ્યવર્ધત મહાબલઃ। સમાવિદ્ધ્ય ચ લાઙ્ગૂલં હર્ષાદ્ બલમુપેયિવાન્
બધા તરફથી વખાણાતા મહાબલી હનુમાન આનંદમાં આવીને મોટાં થયા; તેમણે પોતાનું પૂંછ વાળી અને આનંદથી વધુ શક્તિ મેળવી.
તસ્ય સંસ્તૂયમાનસ્ય વૃદ્ધૈર્વાનરપુઙ્ગવૈઃ। તેજસાઽઽપૂર્યમાણસ્ય રૂપમાસીદનુત્તમમ્
વૃદ્ધ વાનરપ્રમુખો હનુમાનની પ્રશંસા કરતા, ત્યારે તેમની કાંતિથી ભરેલી દેહરચના અદ્વિતીય બની ગઈ.
યથા વિજૃમ્ભતે સિંહો વિવૃતે ગિરિગહ્વરે। મારુતસ્યૌરસઃ પુત્રસ્તથા સમ્પ્રતિ જૃમ્ભતે
જેમ ખૂલી ગયેલી પહાડની ગુફામાં સિંહ ફેલાય છે, એમ પવનપુત્ર હનુમાન પણ હવે પોતે ફેલાઈ રહ્યા છે.
અશોભત મુખં તસ્ય જૃમ્ભમાણસ્ય ધીમતઃ। અમ્બરીષોપમં દીપ્તં વિધૂમ ઇવ પાવકઃ
વિદ્વાન હનુમાન જ્યારે ફેલાઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમનું ચહેરું અમરીષ જેવું તેજસ્વી અને ધૂમરહિત અગ્નિ જેવું ઝળહળતું લાગતું હતું.
હરીણામુત્થિતો મધ્યાત્ સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ। અભિવાદ્ય હરીન્ વૃદ્ધાન્ હનૂમાનિદમબ્રવીત્
મધ્યમાં ઊભેલા, આનંદથી રોમાચિત થયેલા હનુમાને વૃદ્ધ વાનરોને વંદન કરીને એમને કહ્યું:
આરુજન્ પર્વતાગ્રાણિ હુતાશનસખોઽનિલઃ। બલવાનપ્રમેયશ્ચ વાયુરાકાશગોચરઃ
પવન, જે અગ્નિનો મિત્ર છે, શક્તિશાળી અને અપરિમિત છે, તે પર્વતોની ટોચ પર ચડે છે અને આકાશમાં વિહરે છે.
તસ્યાહં શીઘ્રવેગસ્ય શીઘ્રગસ્ય મહાત્મનઃ। મારુતસ્યૌરસઃ પુત્રઃ પ્લવનેનાસ્મિ તત્સમઃ
હું એ ઝડપી અને મહાન પવનનો પૌત્ર છું; ઉછાળમાં હું પણ એમની બરાબરી કરી શકું છું.