દુહિતા વાનરેન્દ્રસ્ય કુઞ્જરસ્ય મહાત્મનઃ। માનુષં વિગ્રહં કૃત્વા રૂપયૌવનશાલિની
એ મહાત્મા વાનરરાજ કુઞ્જરાની દીકરી હતી અને માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, સુંદરતા અને યુવાનીથી તેજસ્વી લાગતી હતી.
વિચિત્રમાલ્યાભરણા કદાચિત્ ક્ષૌમધારિણી। અચરત્ પર્વતસ્યાગ્રે પ્રાવૃડમ્બુદસંનિભે
ક્યારેક એ અદભૂત ફૂલોની વણાવેલી માળા અને આભૂષણોથી સજ્જ, નાજુક વસ્ત્ર પહેરી, પર્વતની ટોચ પર મેઘ જેવી ફરતી હતી.
તસ્યા વસ્ત્રં વિશાલાક્ષ્યાઃ પીતં રક્તદશં શુભમ્। સ્થિતાયાઃ પર્વતસ્યાગ્રે મારુતોઽપાહરચ્છનૈઃ
પર્વતની ટોચ પર ઊભેલી એ વિશાળનેત્રવાળી સ્ત્રીનું પીળું અને લાલ ડાઘવાળું સુંદર વસ્ત્ર ધીમે ધીમે પવન ઉડી લઈ ગયો.
સ દદર્શ તતસ્તસ્યા વૃત્તાવૂરૂ સુસંહતૌ। સ્તનૌ ચ પીનૌ સહિતૌ સુજાતં ચારુ ચાનનમ્
પછી પવનદેવએ એના ગોળ અને સુમેળવાળા જાંઘ, ભરાવદાર અને સુંદર સ્તન અને સુંદર, સુમેળવાળું ચહેરું જોયું.
તાં બલાદાયતશ્રોણીં તનુમધ્યાં યશસ્વિનીમ્। દૃષ્ટ્વૈવ શુભસર્વાઙ્ગીં પવનઃ કામમોહિતઃ
પવનદેવએ એના પહોળા કટિ, પાતળી કમર અને સર્વાંગી સુંદરતા જોઈને, કામભાવથી મોહિત થઈ ગયો.
સ તાં ભુજાભ્યાં દીર્ઘાભ્યાં પર્યષ્વજત મારુતઃ। મન્મથાવિષ્ટસર્વાઙ્ગો ગતાત્મા તામનિન્દિતામ્
કામથી ભરાયેલા પવનદેવએ પોતાની લાંબી બાહુઓથી નિર્દોષ એ સ્ત્રીને બળપૂર્વક વળગી લીધા.
સા તુ તત્રૈવ સમ્ભ્રાન્તા સુવ્રતા વાક્યમબ્રવીત્। એકપત્નીવ્રતમિદં કો નાશયિતુમિચ્છતિ
એ સમયે, ભયભીત અને પતિવ્રતા એ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'મારા એકપતિવ્રતને કોણ તોડવા માંગે છે?'
અઞ્જનાયા વચઃ શ્રુત્વા મારુતઃ પ્રત્યભાષત। ન ત્વાં હિંસામિ સુશ્રોણિ મા ભૂત્ તે મનસો ભયમ્
અંજના ના શબ્દો સાંભળી પવનદેવ બોલ્યા: 'હે સુંદર કટિવાળી, મેં તને કોઈ નુકસાન કર્યું નથી; તારા મનમાં કોઈ ભય ન રાખ.'
મનસાસ્મિ ગતો યત્ ત્વાં પરિષ્વજ્ય યશસ્વિનિ। વીર્યવાન્ બુદ્ધિસમ્પન્નસ્તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ
'મારે મનથી જ તને વળગી રહ્યો છું, હે યશસ્વિની; તારો પુત્ર બળવાન અને બુદ્ધિશાળી થશે.'
મહાસત્ત્વો મહાતેજા મહાબલપરાક્રમઃ। લઙ્ઘને પ્લવને ચૈવ ભવિષ્યતિ મયા સમઃ
'એમાં મહાન મનોબળ, તેજ અને અપરંપાર બળ અને પરાક્રમ હશે; ઉછાળવામાં અને ઉડવામાં એ મારી સરખામણી કરશે.'
એવમુક્તા તતસ્તુષ્ટા જનની તે મહાકપે। ગુહાયાં ત્વાં મહાબાહો પ્રજજ્ઞે પ્લવગર્ષભ
આ રીતે કહેતાં, તારી માતા ખુશ થઈ ગઈ, હે મહાબલી વાનર; ગુફામાં, હે બળવાન ભુજાવાળા વાનરશ્રેષ્ઠ, તારો જન્મ થયો.
અભ્યુત્થિતં તતઃ સૂર્યં બાલો દૃષ્ટ્વા મહાવને। ફલં ચેતિ જિઘૃક્ષુસ્ત્વમુત્પ્લુત્યાભ્યુત્પતો દિવમ્
પછી, મહાવનમાં તું બાળપણમાં ઊગતો સૂર્ય જોઈને, એને ફળ સમજીને પકડવા માટે આકાશમાં ઊંચકાઈ ગયો.
શતાનિ ત્રીણિ ગત્વાથ યોજનાનાં મહાકપે। તેજસા તસ્ય નિર્ધૂતો ન વિષાદં ગતસ્તતઃ
હે મહાકપિ, તું તારી તેજસ્વિતાથી ત્રણસો યોજન દૂર જઈને પણ ક્યારેય થાક્યો નહીં કે નિરાશ થયો નહીં.
ત્વામપ્યુપગતં તૂર્ણમન્તરિક્ષં મહાકપે। ક્ષિપ્તમિન્દ્રેણ તે વજ્રં કોપાવિષ્ટેન તેજસા
જ્યારે તું ઝડપથી આકાશમાં પહોંચ્યો, ત્યારે ક્રોધથી ભરેલા અને તેજસ્વી ઇન્દ્રે તારા પર વજ્ર ફેંક્યો.
તદા શૈલાગ્રશિખરે વામો હનુરભજ્યત। તતો હિ નામધેયં તે હનુમાનિતિ કીર્તિતમ્
પછી, પર્વતની ચોટી પર, તારો ડાબો ગાલ તૂટી ગયો હતો; એથી તને 'હનુમાન' નામ મળ્યું અને તું એ નામથી પ્રસિદ્ધ થયો.
તતસ્ત્વાં નિહતં દૃષ્ટ્વા વાયુર્ગન્ધવહઃ સ્વયમ્। ત્રૈલોક્યં ભૃશસંક્રુદ્ધો ન વવૌ વૈ પ્રભઞ્જનઃ
પછી, જ્યારે પવનદેવે તને આઘાત પામેલો જોયો, ત્યારે તેઓ અત્યંત ક્રોધિત થયા અને ત્રણેય લોકમાં પવન બંધ કરી દીધો.
સમ્ભ્રાન્તાશ્ચ સુરાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યે ક્ષુભિતે સતિ। પ્રસાદયન્તિ સંક્રુદ્ધં મારુતં ભુવનેશ્વરાઃ
ત્રણેય લોકમાં ઉથલપાથલ થતાં બધા દેવતાઓ ગભરાઈ ગયા; જગતના સ્વામીઓએ ક્રોધિત પવનદેવને શાંત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
પ્રસાદિતે ચ પવને બ્રહ્મા તુભ્યં વરં દદૌ। અશસ્ત્રવધ્યતાં તાત સમરે સત્યવિક્રમ
પવનદેવ શાંત થયા પછી, બ્રહ્માજીએ તને આશીર્વાદ આપ્યો: 'પુત્ર, તું યુદ્ધમાં કોઈ શસ્ત્રથી મરશે નહીં.'
વજ્રસ્ય ચ નિપાતેન વિરુજં ત્વાં સમીક્ષ્ય ચ। સહસ્રનેત્રઃ પ્રીતાત્મા દદૌ તે વરમુત્તમમ્
અને જ્યારે ઇન્દ્રે જોયું કે વજ્રના ઘા છતાં તને કોઈ ઇજા થઈ નથી, ત્યારે સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્ર આનંદિત થઈને તને ઉત્તમ વરદાન આપ્યું.
સ્વચ્છન્દતશ્ચ મરણં તવ સ્યાદિતિ વૈ પ્રભો। સ ત્વં કેસરિણઃ પુત્રઃ ક્ષેત્રજો ભીમવિક્રમઃ
'પુત્ર, તારી મરણ ઈચ્છા માત્ર તારી ઈચ્છાથી જ થશે.' એ રીતે, તું કેસરિનો પુત્ર છે, ક્ષેત્રમાં જન્મેલો અને ભયાનક પરાક્રમ ધરાવનારો છે.
મારુતસ્યૌરસઃ પુત્રસ્તેજસા ચાપિ તત્સમઃ। ત્વં હિ વાયુસુતો વત્સ પ્લવને ચાપિ તત્સમઃ
તું પવનદેવનો સાચો પુત્ર છે અને તેજમાં પણ એમના જેવો છે; હા પુત્ર, તું પવનદેવનો દીકરો છે અને ઉછાળમાં પણ એમના સમાન છે.
વયમદ્ય ગતપ્રાણા ભવાનસ્માસુ સામ્પ્રતમ્। દાક્ષ્યવિક્રમસમ્પન્નઃ કપિરાજ ઇવાપરઃ
આજે અમારો જીવ તો હવે ગયો, પણ તું હવે અમારી વચ્ચે છે, કૌશલ અને પરાક્રમથી ભરપૂર, જાણે બીજો વાનરરાજા જ.
ત્રિવિક્રમે મયા તાત સશૈલવનકાનના। ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પૃથિવી પરિક્રાન્તા પ્રદક્ષિણમ્
'પુત્ર, ત્રણ પગલાંમાં મેં પોતે પર્વતો, વનો અને કાનનવાળી ધરતીને એકવીસ વખત ફરતી દિશામાં ફર્યો હતો.'
તથા ચૌષધયોઽસ્માભિઃ સંચિતા દેવશાસનાત્। નિર્મથ્યમમૃતં યાભિસ્તદાનીં નો મહદ્બલમ્
'એ જ રીતે, દેવતાઓના આદેશથી અમે ઔષધિઓ એકત્ર કરી હતી, જેના દ્વારા અમૃત ઉત્પન્ન થયું અને ત્યારે અમારે મોટું બળ મળ્યું.'
સ ઇદાનીમહં વૃદ્ધઃ પરિહીનપરાક્રમઃ। સામ્પ્રતં કાલમસ્માકં ભવાન્ સર્વગુણાન્વિતઃ
'હવે હું વૃદ્ધ થયો છું, મારું પરાક્રમ ઘટી ગયું છે; આ સમયે તું સર્વ ગુણોથી યુક્ત અમારા આશ્રય છે.'
તદ્ વિજૃમ્ભસ્વ વિક્રાન્ત પ્લવતામુત્તમો હ્યસિ। ત્વદ્વીર્યં દ્રષ્ટુકામા હિ સર્વા વાનરવાહિની
હવે તું તારો પરાક્રમ બતાવ, કેમ કે તું ઉછાળ મારનારા વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે; આખી વાનરસેના તારી શક્તિ જોવા ઈચ્છે છે.
ઉત્તિષ્ઠ હરિશાર્દૂલ લઙ્ઘયસ્વ મહાર્ણવમ્। પરા હિ સર્વભૂતાનાં હનુમન્ યા ગતિસ્તવ
ઉઠ, વાનરશ્રેષ્ઠ, આ મહાસમુદ્રને લાંઘી જા; હનુમાન, તારો માર્ગ તો બધા જીવોથી પણ વધારે છે.
વિષણ્ણા હરયઃ સર્વે હનુમન્ કિમુપેક્ષસે। વિક્રમસ્વ મહાવેગ વિષ્ણુસ્ત્રીન્ વિક્રમાનિવ
બધા વાનરો નિરાશ છે, હનુમાન, તું શા માટે વિલંબ કરે છે? મહા ઝડપથી આગળ વધ, જેમ વિષ્ણુએ ત્રણ પગલાં લીધા હતા.
તતઃ કપીનામૃષભેણ ચોદિતઃ પ્રતીતવેગઃ પવનાત્મજઃ કપિઃ। પ્રહર્ષયંસ્તાં હરિવીરવાહિનીં ચકાર રૂપં મહદાત્મનસ્તદા
પછી, વાનરમુખિયાએ પ્રેરણા આપતાં પવનપુત્ર હનુમાને પોતાનું બળ જાણતો, વાનરવીરોની સેના ખુશ કરી અને પોતાનું વિશાળ રૂપ ધારણ કર્યું.
thumb|સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
ચાલો, સત્તરસમો અધ્યાય સાંભળો.