thumb|ષટ્ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષટ્ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો છાસઠમો સર્ગ હવે સાંભળો.
અનેકશતસાહસ્રીં વિષણ્ણાં હરિવાહિનીમ્। જામ્બવાન્ સમુદીક્ષ્યૈવં હનૂમન્તમથાબ્રવીત્
જાંબવંતે અનેક લાખો વાનર સૈન્યને નિરાશ જોઈને, પછી હનુમાનને આ રીતે કહ્યું.
વીર વાનરલોકસ્ય સર્વશાસ્ત્રવિદાં વર। તૂષ્ણીમેકાન્તમાશ્રિત્ય હનૂમન્ કિં ન જલ્પસિ
હે વીર, વાનરલોકમાં સર્વશાસ્ત્રજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, હનુમાન, તમે એકાંતમાં શાંતિથી કેમ બેઠા છો, કેમ કંઈ બોલતા નથી?
હનૂમન્ હરિરાજસ્ય સુગ્રીવસ્ય સમો હ્યસિ। રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ તેજસા ચ બલેન ચ
હનુમાન, તમે વાનરરાજ સુગ્રીવ જેટલા જ સમાન છો, અને તેજ તથા બળમાં રામ અને લક્ષ્મણને પણ બરાબર છો.
અરિષ્ટનેમિનઃ પુત્રો વૈનતેયો મહાબલઃ। ગરુત્માનિવ વિખ્યાત ઉત્તમઃ સર્વપક્ષિણામ્
અરિષ્ટનેમિના પુત્ર, વાઇનતેય, એટલે ગરુડ, બધા પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને મહાબળવાન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
બહુશો હિ મયા દૃષ્ટઃ સાગરે સ મહાબલઃ। ભુજઙ્ગાનુદ્ધરન્ પક્ષી મહાબાહુર્મહાબલઃ
હું એ મહાબળવાન પક્ષીને અનેક વખત દરિયામાં જોયો છે, હે મહાબાહુ, તે સાપોને ઉઠાવી લે છે—એ મહાશક્તિશાળી છે.
પક્ષયોર્યદ્ બલં તસ્ય ભુજવીર્યબલં તવ। વિક્રમશ્ચાપિ વેગશ્ચ ન તે તેનાપહીયતે
પંખોમાં જે બળ છે, એ જ બળ તારા હાથોમાં પણ છે; તારી હિંમત અને ઝડપ પણ એની કરતાં ઓછી નથી.
બલં બુદ્ધિશ્ચ તેજશ્ચ સત્ત્વં ચ હરિપુઙ્ગવ। વિશિષ્ટં સર્વભૂતેષુ કિમાત્માનં ન સજ્જસે
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારી તાકાત, બુદ્ધિ, તેજ અને મનોબળ બધા જીવોથી વધારે છે—તો પછી તું પોતે જ શા માટે આગળ નથી વધતો?
અપ્સરાઽપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા વિખ્યાતા પુઞ્જિકસ્થલા। અઞ્જનેતિ પરિખ્યાતા પત્ની કેસરિણો હરેઃ
અપ્સરાઓમાં પુંજિકસ્થલા સર્વશ્રેષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ છે; એ જ અંજના તરીકે જાણીતી છે અને વાનર કેશરીની પત્ની છે.
વિખ્યાતા ત્રિષુ લોકેષુ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ। અભિશાપાદભૂત્ તાત કપિત્વે કામરૂપિણી
ત્રણે લોકમાં, ધરતી પર, એના સૌંદર્યની કોઈ સરખામણી નહોતી; પણ, પ્યારા, શ્રાપથી એ ઇચ્છામૂર્તિ વાનર બની ગઈ.
દુહિતા વાનરેન્દ્રસ્ય કુઞ્જરસ્ય મહાત્મનઃ। માનુષં વિગ્રહં કૃત્વા રૂપયૌવનશાલિની
એ મહાત્મા વાનરરાજ કુઞ્જરાની દીકરી હતી અને માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, સુંદરતા અને યુવાનીથી તેજસ્વી લાગતી હતી.
વિચિત્રમાલ્યાભરણા કદાચિત્ ક્ષૌમધારિણી। અચરત્ પર્વતસ્યાગ્રે પ્રાવૃડમ્બુદસંનિભે
ક્યારેક એ અદભૂત ફૂલોની વણાવેલી માળા અને આભૂષણોથી સજ્જ, નાજુક વસ્ત્ર પહેરી, પર્વતની ટોચ પર મેઘ જેવી ફરતી હતી.
તસ્યા વસ્ત્રં વિશાલાક્ષ્યાઃ પીતં રક્તદશં શુભમ્। સ્થિતાયાઃ પર્વતસ્યાગ્રે મારુતોઽપાહરચ્છનૈઃ
પર્વતની ટોચ પર ઊભેલી એ વિશાળનેત્રવાળી સ્ત્રીનું પીળું અને લાલ ડાઘવાળું સુંદર વસ્ત્ર ધીમે ધીમે પવન ઉડી લઈ ગયો.
સ દદર્શ તતસ્તસ્યા વૃત્તાવૂરૂ સુસંહતૌ। સ્તનૌ ચ પીનૌ સહિતૌ સુજાતં ચારુ ચાનનમ્
પછી પવનદેવએ એના ગોળ અને સુમેળવાળા જાંઘ, ભરાવદાર અને સુંદર સ્તન અને સુંદર, સુમેળવાળું ચહેરું જોયું.
તાં બલાદાયતશ્રોણીં તનુમધ્યાં યશસ્વિનીમ્। દૃષ્ટ્વૈવ શુભસર્વાઙ્ગીં પવનઃ કામમોહિતઃ
પવનદેવએ એના પહોળા કટિ, પાતળી કમર અને સર્વાંગી સુંદરતા જોઈને, કામભાવથી મોહિત થઈ ગયો.
સ તાં ભુજાભ્યાં દીર્ઘાભ્યાં પર્યષ્વજત મારુતઃ। મન્મથાવિષ્ટસર્વાઙ્ગો ગતાત્મા તામનિન્દિતામ્
કામથી ભરાયેલા પવનદેવએ પોતાની લાંબી બાહુઓથી નિર્દોષ એ સ્ત્રીને બળપૂર્વક વળગી લીધા.
સા તુ તત્રૈવ સમ્ભ્રાન્તા સુવ્રતા વાક્યમબ્રવીત્। એકપત્નીવ્રતમિદં કો નાશયિતુમિચ્છતિ
એ સમયે, ભયભીત અને પતિવ્રતા એ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'મારા એકપતિવ્રતને કોણ તોડવા માંગે છે?'
અઞ્જનાયા વચઃ શ્રુત્વા મારુતઃ પ્રત્યભાષત। ન ત્વાં હિંસામિ સુશ્રોણિ મા ભૂત્ તે મનસો ભયમ્
અંજના ના શબ્દો સાંભળી પવનદેવ બોલ્યા: 'હે સુંદર કટિવાળી, મેં તને કોઈ નુકસાન કર્યું નથી; તારા મનમાં કોઈ ભય ન રાખ.'
મનસાસ્મિ ગતો યત્ ત્વાં પરિષ્વજ્ય યશસ્વિનિ। વીર્યવાન્ બુદ્ધિસમ્પન્નસ્તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ
'મારે મનથી જ તને વળગી રહ્યો છું, હે યશસ્વિની; તારો પુત્ર બળવાન અને બુદ્ધિશાળી થશે.'
મહાસત્ત્વો મહાતેજા મહાબલપરાક્રમઃ। લઙ્ઘને પ્લવને ચૈવ ભવિષ્યતિ મયા સમઃ
'એમાં મહાન મનોબળ, તેજ અને અપરંપાર બળ અને પરાક્રમ હશે; ઉછાળવામાં અને ઉડવામાં એ મારી સરખામણી કરશે.'
એવમુક્તા તતસ્તુષ્ટા જનની તે મહાકપે। ગુહાયાં ત્વાં મહાબાહો પ્રજજ્ઞે પ્લવગર્ષભ
આ રીતે કહેતાં, તારી માતા ખુશ થઈ ગઈ, હે મહાબલી વાનર; ગુફામાં, હે બળવાન ભુજાવાળા વાનરશ્રેષ્ઠ, તારો જન્મ થયો.
અભ્યુત્થિતં તતઃ સૂર્યં બાલો દૃષ્ટ્વા મહાવને। ફલં ચેતિ જિઘૃક્ષુસ્ત્વમુત્પ્લુત્યાભ્યુત્પતો દિવમ્
પછી, મહાવનમાં તું બાળપણમાં ઊગતો સૂર્ય જોઈને, એને ફળ સમજીને પકડવા માટે આકાશમાં ઊંચકાઈ ગયો.
શતાનિ ત્રીણિ ગત્વાથ યોજનાનાં મહાકપે। તેજસા તસ્ય નિર્ધૂતો ન વિષાદં ગતસ્તતઃ
હે મહાકપિ, તું તારી તેજસ્વિતાથી ત્રણસો યોજન દૂર જઈને પણ ક્યારેય થાક્યો નહીં કે નિરાશ થયો નહીં.
ત્વામપ્યુપગતં તૂર્ણમન્તરિક્ષં મહાકપે। ક્ષિપ્તમિન્દ્રેણ તે વજ્રં કોપાવિષ્ટેન તેજસા
જ્યારે તું ઝડપથી આકાશમાં પહોંચ્યો, ત્યારે ક્રોધથી ભરેલા અને તેજસ્વી ઇન્દ્રે તારા પર વજ્ર ફેંક્યો.
તદા શૈલાગ્રશિખરે વામો હનુરભજ્યત। તતો હિ નામધેયં તે હનુમાનિતિ કીર્તિતમ્
પછી, પર્વતની ચોટી પર, તારો ડાબો ગાલ તૂટી ગયો હતો; એથી તને 'હનુમાન' નામ મળ્યું અને તું એ નામથી પ્રસિદ્ધ થયો.
તતસ્ત્વાં નિહતં દૃષ્ટ્વા વાયુર્ગન્ધવહઃ સ્વયમ્। ત્રૈલોક્યં ભૃશસંક્રુદ્ધો ન વવૌ વૈ પ્રભઞ્જનઃ
પછી, જ્યારે પવનદેવે તને આઘાત પામેલો જોયો, ત્યારે તેઓ અત્યંત ક્રોધિત થયા અને ત્રણેય લોકમાં પવન બંધ કરી દીધો.
સમ્ભ્રાન્તાશ્ચ સુરાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યે ક્ષુભિતે સતિ। પ્રસાદયન્તિ સંક્રુદ્ધં મારુતં ભુવનેશ્વરાઃ
ત્રણેય લોકમાં ઉથલપાથલ થતાં બધા દેવતાઓ ગભરાઈ ગયા; જગતના સ્વામીઓએ ક્રોધિત પવનદેવને શાંત કરવા પ્રયત્ન કર્યો.
પ્રસાદિતે ચ પવને બ્રહ્મા તુભ્યં વરં દદૌ। અશસ્ત્રવધ્યતાં તાત સમરે સત્યવિક્રમ
પવનદેવ શાંત થયા પછી, બ્રહ્માજીએ તને આશીર્વાદ આપ્યો: 'પુત્ર, તું યુદ્ધમાં કોઈ શસ્ત્રથી મરશે નહીં.'
વજ્રસ્ય ચ નિપાતેન વિરુજં ત્વાં સમીક્ષ્ય ચ। સહસ્રનેત્રઃ પ્રીતાત્મા દદૌ તે વરમુત્તમમ્
અને જ્યારે ઇન્દ્રે જોયું કે વજ્રના ઘા છતાં તને કોઈ ઇજા થઈ નથી, ત્યારે સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્ર આનંદિત થઈને તને ઉત્તમ વરદાન આપ્યું.
સ્વચ્છન્દતશ્ચ મરણં તવ સ્યાદિતિ વૈ પ્રભો। સ ત્વં કેસરિણઃ પુત્રઃ ક્ષેત્રજો ભીમવિક્રમઃ
'પુત્ર, તારી મરણ ઈચ્છા માત્ર તારી ઈચ્છાથી જ થશે.' એ રીતે, તું કેસરિનો પુત્ર છે, ક્ષેત્રમાં જન્મેલો અને ભયાનક પરાક્રમ ધરાવનારો છે.