તદ્ ભવાનસ્ય કાર્યસ્ય સાધનં સત્યવિક્રમ। વુદ્ધિવિક્રમસમ્પન્નો હેતુરત્ર પરંતપ
હે સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ, તમે જ આ કાર્ય પૂરું કરવાની મુખ્ય કડી છો. બુદ્ધિ અને શક્તિથી સમૃદ્ધ, હે પરશત્રુઓને હરાવનાર, અહીંના મુખ્ય કારણ પણ તમે જ છો.
ગુરુશ્ચ ગુરુપુત્રશ્ચ ત્વં હિ નઃ કપિસત્તમ। ભવન્તમાશ્રિત્ય વયં સમર્થા હ્યર્થસાધને
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તમે અમારા માટે ગુરુ પણ છો અને ગુરુપુત્ર પણ. તમારો આધાર લઈને જ અમે કાર્યસિદ્ધિ માટે સમર્થ છીએ.
ઉક્તવાક્યં મહાપ્રાજ્ઞં જામ્બવન્તં મહાકપિઃ। પ્રત્યુવાચોત્તરં વાક્યં વાલિસૂનુરથાઙ્ગદઃ
જાંબવંતે જેવું બુદ્ધિપૂર્ણ વચન કહ્યું, ત્યારબાદ વાલીપુત્ર મહાકપી અંગદે તેને ઉત્તર આપ્યો.
યદિ નાહં ગમિષ્યામિ નાન્યો વાનરપુઙ્ગવઃ। પુનઃ ખલ્વિદમસ્માભિઃ કાર્યં પ્રાયોપવેશનમ્
જો હું કે બીજો કોઈ વાનરશ્રેષ્ઠ ન જાય, તો પછી અમારે માટે આ કાર્યમાં એકમાત્ર ઉપાય છે – ઉપવાસ કરીને પ્રાણ ત્યાગવાનો.
નહ્યકૃત્વા હરિપતેઃ સંદેશં તસ્ય ધીમતઃ। તત્રાપિ ગત્વા પ્રાણાનાં ન પશ્યે પરિરક્ષણમ્
કારણ કે, વાનરપતિ સુગ્રીવના આદેશનું પાલન કર્યા વિના—even ત્યાં જઈએ તો પણ—અમારા જીવ બચવાની કોઈ આશા નથી.
સ હિ પ્રસાદે ચાત્યર્થકોપે ચ હરિરીશ્વરઃ। અતીત્ય તસ્ય સંદેશં વિનાશો ગમને ભવેત્
વાનરપતિ સુગ્રીવ પ્રસન્ન હોય કે અત્યંત રોષે ભરાય, તે સર્વોપરી છે; તેના આદેશની અવગણના કરીએ તો વિનાશ જ નિશ્ચિત છે.
તત્તથા હ્યસ્ય કાર્યસ્ય ન ભવત્યન્યથા ગતિઃ। તદ્ ભવાનેવ દૃષ્ટાર્થઃ સંચિન્તયિતુમર્હતિ
આ કાર્ય માટે સાચે જ બીજો કોઈ રસ્તો નથી. એટલે, હે સમજદાર, હવે તમે જ વિચાર કરો કે શું કરવું.
સોઽઙ્ગદેન તદા વીરઃ પ્રત્યુક્તઃ પ્લવગર્ષભઃ। જામ્બવાનુત્તમં વાક્યં પ્રોવાચેદં તતોઽઙ્ગદમ્
પછી અંગદે કહ્યું ત્યારે વાનરશ્રેષ્ઠ જાંબવંતે અંગદને ઉત્તમ વચન કહ્યું.
તસ્ય તે વીર કાર્યસ્ય ન કિંચિત્ પરિહાસ્યતે। એષ સંચોદયામ્યેનં યઃ કાર્યં સાધયિષ્યતિ
હે વીર, તમારા કાર્યમાં કંઈ પણ અવગણવું નહીં જોઈએ. હવે હું તેને પ્રેરણા આપું છું, જે આ કાર્ય સિદ્ધ કરશે.
તતઃ પ્રતીતં પ્લવતાં વરિષ્ઠ- મેકાન્તમાશ્રિત્ય સુખોપવિષ્ટમ્। સંચોદયામાસ હરિપ્રવીરો હરિપ્રવીરં હનુમન્તમેવ
પછી એકાંતમાં આરામથી બેઠેલા વાનરશ્રેષ્ઠને, વાનરવીર જાંબવંતે હનુમાનને પ્રોત્સાહન આપ્યું.
thumb|ષટ્ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષટ્ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો છાસઠમો સર્ગ હવે સાંભળો.
અનેકશતસાહસ્રીં વિષણ્ણાં હરિવાહિનીમ્। જામ્બવાન્ સમુદીક્ષ્યૈવં હનૂમન્તમથાબ્રવીત્
જાંબવંતે અનેક લાખો વાનર સૈન્યને નિરાશ જોઈને, પછી હનુમાનને આ રીતે કહ્યું.
વીર વાનરલોકસ્ય સર્વશાસ્ત્રવિદાં વર। તૂષ્ણીમેકાન્તમાશ્રિત્ય હનૂમન્ કિં ન જલ્પસિ
હે વીર, વાનરલોકમાં સર્વશાસ્ત્રજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, હનુમાન, તમે એકાંતમાં શાંતિથી કેમ બેઠા છો, કેમ કંઈ બોલતા નથી?
હનૂમન્ હરિરાજસ્ય સુગ્રીવસ્ય સમો હ્યસિ। રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ તેજસા ચ બલેન ચ
હનુમાન, તમે વાનરરાજ સુગ્રીવ જેટલા જ સમાન છો, અને તેજ તથા બળમાં રામ અને લક્ષ્મણને પણ બરાબર છો.
અરિષ્ટનેમિનઃ પુત્રો વૈનતેયો મહાબલઃ। ગરુત્માનિવ વિખ્યાત ઉત્તમઃ સર્વપક્ષિણામ્
અરિષ્ટનેમિના પુત્ર, વાઇનતેય, એટલે ગરુડ, બધા પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને મહાબળવાન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
બહુશો હિ મયા દૃષ્ટઃ સાગરે સ મહાબલઃ। ભુજઙ્ગાનુદ્ધરન્ પક્ષી મહાબાહુર્મહાબલઃ
હું એ મહાબળવાન પક્ષીને અનેક વખત દરિયામાં જોયો છે, હે મહાબાહુ, તે સાપોને ઉઠાવી લે છે—એ મહાશક્તિશાળી છે.
પક્ષયોર્યદ્ બલં તસ્ય ભુજવીર્યબલં તવ। વિક્રમશ્ચાપિ વેગશ્ચ ન તે તેનાપહીયતે
પંખોમાં જે બળ છે, એ જ બળ તારા હાથોમાં પણ છે; તારી હિંમત અને ઝડપ પણ એની કરતાં ઓછી નથી.
બલં બુદ્ધિશ્ચ તેજશ્ચ સત્ત્વં ચ હરિપુઙ્ગવ। વિશિષ્ટં સર્વભૂતેષુ કિમાત્માનં ન સજ્જસે
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારી તાકાત, બુદ્ધિ, તેજ અને મનોબળ બધા જીવોથી વધારે છે—તો પછી તું પોતે જ શા માટે આગળ નથી વધતો?
અપ્સરાઽપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા વિખ્યાતા પુઞ્જિકસ્થલા। અઞ્જનેતિ પરિખ્યાતા પત્ની કેસરિણો હરેઃ
અપ્સરાઓમાં પુંજિકસ્થલા સર્વશ્રેષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ છે; એ જ અંજના તરીકે જાણીતી છે અને વાનર કેશરીની પત્ની છે.
વિખ્યાતા ત્રિષુ લોકેષુ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ। અભિશાપાદભૂત્ તાત કપિત્વે કામરૂપિણી
ત્રણે લોકમાં, ધરતી પર, એના સૌંદર્યની કોઈ સરખામણી નહોતી; પણ, પ્યારા, શ્રાપથી એ ઇચ્છામૂર્તિ વાનર બની ગઈ.
દુહિતા વાનરેન્દ્રસ્ય કુઞ્જરસ્ય મહાત્મનઃ। માનુષં વિગ્રહં કૃત્વા રૂપયૌવનશાલિની
એ મહાત્મા વાનરરાજ કુઞ્જરાની દીકરી હતી અને માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, સુંદરતા અને યુવાનીથી તેજસ્વી લાગતી હતી.
વિચિત્રમાલ્યાભરણા કદાચિત્ ક્ષૌમધારિણી। અચરત્ પર્વતસ્યાગ્રે પ્રાવૃડમ્બુદસંનિભે
ક્યારેક એ અદભૂત ફૂલોની વણાવેલી માળા અને આભૂષણોથી સજ્જ, નાજુક વસ્ત્ર પહેરી, પર્વતની ટોચ પર મેઘ જેવી ફરતી હતી.
તસ્યા વસ્ત્રં વિશાલાક્ષ્યાઃ પીતં રક્તદશં શુભમ્। સ્થિતાયાઃ પર્વતસ્યાગ્રે મારુતોઽપાહરચ્છનૈઃ
પર્વતની ટોચ પર ઊભેલી એ વિશાળનેત્રવાળી સ્ત્રીનું પીળું અને લાલ ડાઘવાળું સુંદર વસ્ત્ર ધીમે ધીમે પવન ઉડી લઈ ગયો.
સ દદર્શ તતસ્તસ્યા વૃત્તાવૂરૂ સુસંહતૌ। સ્તનૌ ચ પીનૌ સહિતૌ સુજાતં ચારુ ચાનનમ્
પછી પવનદેવએ એના ગોળ અને સુમેળવાળા જાંઘ, ભરાવદાર અને સુંદર સ્તન અને સુંદર, સુમેળવાળું ચહેરું જોયું.
તાં બલાદાયતશ્રોણીં તનુમધ્યાં યશસ્વિનીમ્। દૃષ્ટ્વૈવ શુભસર્વાઙ્ગીં પવનઃ કામમોહિતઃ
પવનદેવએ એના પહોળા કટિ, પાતળી કમર અને સર્વાંગી સુંદરતા જોઈને, કામભાવથી મોહિત થઈ ગયો.
સ તાં ભુજાભ્યાં દીર્ઘાભ્યાં પર્યષ્વજત મારુતઃ। મન્મથાવિષ્ટસર્વાઙ્ગો ગતાત્મા તામનિન્દિતામ્
કામથી ભરાયેલા પવનદેવએ પોતાની લાંબી બાહુઓથી નિર્દોષ એ સ્ત્રીને બળપૂર્વક વળગી લીધા.
સા તુ તત્રૈવ સમ્ભ્રાન્તા સુવ્રતા વાક્યમબ્રવીત્। એકપત્નીવ્રતમિદં કો નાશયિતુમિચ્છતિ
એ સમયે, ભયભીત અને પતિવ્રતા એ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'મારા એકપતિવ્રતને કોણ તોડવા માંગે છે?'
અઞ્જનાયા વચઃ શ્રુત્વા મારુતઃ પ્રત્યભાષત। ન ત્વાં હિંસામિ સુશ્રોણિ મા ભૂત્ તે મનસો ભયમ્
અંજના ના શબ્દો સાંભળી પવનદેવ બોલ્યા: 'હે સુંદર કટિવાળી, મેં તને કોઈ નુકસાન કર્યું નથી; તારા મનમાં કોઈ ભય ન રાખ.'
મનસાસ્મિ ગતો યત્ ત્વાં પરિષ્વજ્ય યશસ્વિનિ। વીર્યવાન્ બુદ્ધિસમ્પન્નસ્તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ
'મારે મનથી જ તને વળગી રહ્યો છું, હે યશસ્વિની; તારો પુત્ર બળવાન અને બુદ્ધિશાળી થશે.'
મહાસત્ત્વો મહાતેજા મહાબલપરાક્રમઃ। લઙ્ઘને પ્લવને ચૈવ ભવિષ્યતિ મયા સમઃ
'એમાં મહાન મનોબળ, તેજ અને અપરંપાર બળ અને પરાક્રમ હશે; ઉછાળવામાં અને ઉડવામાં એ મારી સરખામણી કરશે.'