સ ઇદાનીમહં વૃદ્ધઃ પ્લવને મન્દવિક્રમઃ। યૌવને ચ તદાસીન્મે બલમપ્રતિમં પરમ્
હવે હું વૃદ્ધ થયો છું અને મારું કૂદવાનું બળ ધીમું પડ્યું છે; પણ યુવાનીમાં મારું બળ તો અપ્રતિમ અને સર્વોત્તમ હતું.
સમ્પ્રત્યેતાવદેવાદ્ય શક્યં મે ગમને સ્વતઃ। નૈતાવતા ચ સંસિદ્ધિઃ કાર્યસ્યાસ્ય ભવિષ્યતિ
હમણા, આજે, હું માત્ર એટલું જ જઈ શકું છું; પણ માત્ર એટલાથી આ કાર્ય સફળ થવાનું નથી.
અથોત્તરમુદારાર્થમબ્રવીદઙ્ગદસ્તદા। અનુમાન્ય તદા પ્રાજ્ઞો જામ્બવન્તં મહાકપિઃ
પછી, ઉત્તમ હેતુ માટે, અંગદે મહાકપી જાંબવાનની સલાહ લઈને આગળ કહ્યું.
અહમેતદ્ ગમિષ્યામિ યોજનાનાં શતં મહત્। નિવર્તને તુ મે શક્તિઃ સ્યાન્ન વેતિ ન નિશ્ચિતમ્
હું પોતે આ મહાન એકસો યોજન દૂર જઈ શકું છું; પણ પાછા ફરવાની શક્તિ હશે કે નહીં, એ નિશ્ચિત નથી.
તમુવાચ હરિશ્રેષ્ઠં જામ્બવાન્ વાક્યકોવિદઃ। જ્ઞાયતે ગમને શક્તિસ્તવ હર્યૃક્ષસત્તમ
ત્યારે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને વાક્યકુશળ જાંબવાને કહ્યું: "હે વાનર અને રીચ્છ શ્રેષ્ઠ, તારી ગમનની શક્તિ અમને જાણીતી છે."
કામં શતસહસ્રં વા નહ્યેષ વિધિરુચ્યતે। યોજનાનાં ભવાન્ શક્તો ગન્તું પ્રતિનિવર્તિતુમ્
નિષ્ઠાપૂર્વક કહું તો, તું લાખ યોજન પણ જઈ અને પાછો આવી શકે છે; પણ આ યોગ્ય રીત નથી.
નહિ પ્રેષયિતા તાત સ્વામી પ્રેષ્યઃ કથંચન। ભવતાયં જનઃ સર્વઃ પ્રેષ્યઃ પ્લવગસત્તમ
કારણ કે, હે પ્રિય, સ્વામી કદી દૂત તરીકે મોકલાતો નથી; આ બધા લોકો, હે શ્રેષ્ઠ વાનર, તારા દ્વારા મોકલવા યોગ્ય છે.
ભવાન્ કલત્રમસ્માકં સ્વામિભાવે વ્યવસ્થિતઃ। સ્વામી કલત્રં સૈન્યસ્ય ગતિરેષા પરંતપ
તું અમારો સ્વામી તરીકે સ્થિર છે, અમારે માટે તું પત્ની જેવો છે; સ્વામી સૈન્ય માટે પત્ની અને માર્ગદર્શક છે, હે શત્રુવિનાશક.
અપિ વૈ તસ્ય કાર્યસ્ય ભવાન્ મૂલમરિંદમ। તસ્માત્ કલત્રવત્ તાત પ્રતિપાલ્યઃ સદા ભવાન્
હે શત્રુવિનાશક, આ કાર્યના મૂળ તો તમે જ છો. એટલે, પ્યારા, જેમ પત્નીનું રક્ષણ કરાય છે એમ, તમારો હંમેશા સંભાળ રાખવો જોઈએ.
મૂલમર્થસ્ય સંરક્ષ્યમેષ કાર્યવિદાં નયઃ। મૂલે હિ સતિ સિધ્યન્તિ ગુણાઃ સર્વે ફલોદયાઃ
કાર્યના મૂળને સાચવવું એ જ કામ જાણનારા લોકોની રીત છે. કારણ કે, મૂળ મજબૂત હોય ત્યારે જ બધા ગુણો અને ફળ મળતા રહે છે.
તદ્ ભવાનસ્ય કાર્યસ્ય સાધનં સત્યવિક્રમ। વુદ્ધિવિક્રમસમ્પન્નો હેતુરત્ર પરંતપ
હે સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ, તમે જ આ કાર્ય પૂરું કરવાની મુખ્ય કડી છો. બુદ્ધિ અને શક્તિથી સમૃદ્ધ, હે પરશત્રુઓને હરાવનાર, અહીંના મુખ્ય કારણ પણ તમે જ છો.
ગુરુશ્ચ ગુરુપુત્રશ્ચ ત્વં હિ નઃ કપિસત્તમ। ભવન્તમાશ્રિત્ય વયં સમર્થા હ્યર્થસાધને
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તમે અમારા માટે ગુરુ પણ છો અને ગુરુપુત્ર પણ. તમારો આધાર લઈને જ અમે કાર્યસિદ્ધિ માટે સમર્થ છીએ.
ઉક્તવાક્યં મહાપ્રાજ્ઞં જામ્બવન્તં મહાકપિઃ। પ્રત્યુવાચોત્તરં વાક્યં વાલિસૂનુરથાઙ્ગદઃ
જાંબવંતે જેવું બુદ્ધિપૂર્ણ વચન કહ્યું, ત્યારબાદ વાલીપુત્ર મહાકપી અંગદે તેને ઉત્તર આપ્યો.
યદિ નાહં ગમિષ્યામિ નાન્યો વાનરપુઙ્ગવઃ। પુનઃ ખલ્વિદમસ્માભિઃ કાર્યં પ્રાયોપવેશનમ્
જો હું કે બીજો કોઈ વાનરશ્રેષ્ઠ ન જાય, તો પછી અમારે માટે આ કાર્યમાં એકમાત્ર ઉપાય છે – ઉપવાસ કરીને પ્રાણ ત્યાગવાનો.
નહ્યકૃત્વા હરિપતેઃ સંદેશં તસ્ય ધીમતઃ। તત્રાપિ ગત્વા પ્રાણાનાં ન પશ્યે પરિરક્ષણમ્
કારણ કે, વાનરપતિ સુગ્રીવના આદેશનું પાલન કર્યા વિના—even ત્યાં જઈએ તો પણ—અમારા જીવ બચવાની કોઈ આશા નથી.
સ હિ પ્રસાદે ચાત્યર્થકોપે ચ હરિરીશ્વરઃ। અતીત્ય તસ્ય સંદેશં વિનાશો ગમને ભવેત્
વાનરપતિ સુગ્રીવ પ્રસન્ન હોય કે અત્યંત રોષે ભરાય, તે સર્વોપરી છે; તેના આદેશની અવગણના કરીએ તો વિનાશ જ નિશ્ચિત છે.
તત્તથા હ્યસ્ય કાર્યસ્ય ન ભવત્યન્યથા ગતિઃ। તદ્ ભવાનેવ દૃષ્ટાર્થઃ સંચિન્તયિતુમર્હતિ
આ કાર્ય માટે સાચે જ બીજો કોઈ રસ્તો નથી. એટલે, હે સમજદાર, હવે તમે જ વિચાર કરો કે શું કરવું.
સોઽઙ્ગદેન તદા વીરઃ પ્રત્યુક્તઃ પ્લવગર્ષભઃ। જામ્બવાનુત્તમં વાક્યં પ્રોવાચેદં તતોઽઙ્ગદમ્
પછી અંગદે કહ્યું ત્યારે વાનરશ્રેષ્ઠ જાંબવંતે અંગદને ઉત્તમ વચન કહ્યું.
તસ્ય તે વીર કાર્યસ્ય ન કિંચિત્ પરિહાસ્યતે। એષ સંચોદયામ્યેનં યઃ કાર્યં સાધયિષ્યતિ
હે વીર, તમારા કાર્યમાં કંઈ પણ અવગણવું નહીં જોઈએ. હવે હું તેને પ્રેરણા આપું છું, જે આ કાર્ય સિદ્ધ કરશે.
તતઃ પ્રતીતં પ્લવતાં વરિષ્ઠ- મેકાન્તમાશ્રિત્ય સુખોપવિષ્ટમ્। સંચોદયામાસ હરિપ્રવીરો હરિપ્રવીરં હનુમન્તમેવ
પછી એકાંતમાં આરામથી બેઠેલા વાનરશ્રેષ્ઠને, વાનરવીર જાંબવંતે હનુમાનને પ્રોત્સાહન આપ્યું.
thumb|ષટ્ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષટ્ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો છાસઠમો સર્ગ હવે સાંભળો.
અનેકશતસાહસ્રીં વિષણ્ણાં હરિવાહિનીમ્। જામ્બવાન્ સમુદીક્ષ્યૈવં હનૂમન્તમથાબ્રવીત્
જાંબવંતે અનેક લાખો વાનર સૈન્યને નિરાશ જોઈને, પછી હનુમાનને આ રીતે કહ્યું.
વીર વાનરલોકસ્ય સર્વશાસ્ત્રવિદાં વર। તૂષ્ણીમેકાન્તમાશ્રિત્ય હનૂમન્ કિં ન જલ્પસિ
હે વીર, વાનરલોકમાં સર્વશાસ્ત્રજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, હનુમાન, તમે એકાંતમાં શાંતિથી કેમ બેઠા છો, કેમ કંઈ બોલતા નથી?
હનૂમન્ હરિરાજસ્ય સુગ્રીવસ્ય સમો હ્યસિ। રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ તેજસા ચ બલેન ચ
હનુમાન, તમે વાનરરાજ સુગ્રીવ જેટલા જ સમાન છો, અને તેજ તથા બળમાં રામ અને લક્ષ્મણને પણ બરાબર છો.
અરિષ્ટનેમિનઃ પુત્રો વૈનતેયો મહાબલઃ। ગરુત્માનિવ વિખ્યાત ઉત્તમઃ સર્વપક્ષિણામ્
અરિષ્ટનેમિના પુત્ર, વાઇનતેય, એટલે ગરુડ, બધા પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને મહાબળવાન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
બહુશો હિ મયા દૃષ્ટઃ સાગરે સ મહાબલઃ। ભુજઙ્ગાનુદ્ધરન્ પક્ષી મહાબાહુર્મહાબલઃ
હું એ મહાબળવાન પક્ષીને અનેક વખત દરિયામાં જોયો છે, હે મહાબાહુ, તે સાપોને ઉઠાવી લે છે—એ મહાશક્તિશાળી છે.
પક્ષયોર્યદ્ બલં તસ્ય ભુજવીર્યબલં તવ। વિક્રમશ્ચાપિ વેગશ્ચ ન તે તેનાપહીયતે
પંખોમાં જે બળ છે, એ જ બળ તારા હાથોમાં પણ છે; તારી હિંમત અને ઝડપ પણ એની કરતાં ઓછી નથી.
બલં બુદ્ધિશ્ચ તેજશ્ચ સત્ત્વં ચ હરિપુઙ્ગવ। વિશિષ્ટં સર્વભૂતેષુ કિમાત્માનં ન સજ્જસે
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારી તાકાત, બુદ્ધિ, તેજ અને મનોબળ બધા જીવોથી વધારે છે—તો પછી તું પોતે જ શા માટે આગળ નથી વધતો?
અપ્સરાઽપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા વિખ્યાતા પુઞ્જિકસ્થલા। અઞ્જનેતિ પરિખ્યાતા પત્ની કેસરિણો હરેઃ
અપ્સરાઓમાં પુંજિકસ્થલા સર્વશ્રેષ્ઠ અને પ્રસિદ્ધ છે; એ જ અંજના તરીકે જાણીતી છે અને વાનર કેશરીની પત્ની છે.
વિખ્યાતા ત્રિષુ લોકેષુ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ। અભિશાપાદભૂત્ તાત કપિત્વે કામરૂપિણી
ત્રણે લોકમાં, ધરતી પર, એના સૌંદર્યની કોઈ સરખામણી નહોતી; પણ, પ્યારા, શ્રાપથી એ ઇચ્છામૂર્તિ વાનર બની ગઈ.